Με τις δυνατότητες που προσφέρει η ενεργειακή ρήτρα διαφυγής για χρηματοδότηση παρεμβάσεων σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις προσέρχεται η κυβέρνηση στη ΔΕΘ, εξετάζοντας να προκρίνει μέτρα που αφενός θα συμβάλουν στην ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας της χώρας και αφετέρου θα μετριάσουν το ενεργειακό κόστος σε βάθος χρόνου.
Ειδικότερα, όπως έχει γράψει εγκαίρως σε σχετικό ρεπορτάζ το insider.gr, η ελληνική κυβέρνηση προχώρησε στην υποβολή σχετικού αιτήματος για την επέκταση της ρήτρας διαφυγής στο τομέα της Ενέργειας με την Κομισιόν να ακολουθεί λίγες μέρες αργότερα, προσδιορίζοντας ποια έργα δύναται να τύχουν χρηματοδότησης από τα 1,1 δισ. ευρώ που προκύπτουν προς αξιοποίηση και τα οποία θα προέρχονται από εθνικούς πόρους.
Σε γενική κατεύθυνση, οι επιλέξιμες δαπάνες, όπως αποτυπώνονται στον παρακάτω πίνακα, αφορούν σε έργα για τη μείωση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα και την αύξηση της ενεργειακής ασφάλειας.
Όχι επιδοτήσεις στο ρεύμα
Αν και δεν πρόκειται για εξαντλητικό πίνακα, εντούτοις, η Κομισιόν διευκρινίζει στην απόφασή της ότι δεν θα χρηματοδοτηθούν έργα που δεν υπηρετούν τους βασικούς άξονες του σχήματος. Για παράδειγμα, όπως επισημαίνεται, οι μειώσεις των ειδικών φόρων κατανάλωσης ή άλλων φόρων στα ορυκτά καύσιμα, οι σταθερές τιμές, οι επιδοτήσεις των ορυκτών καυσίμων, οι ενισχύσεις με βάση το εισόδημα ή άλλες επιδοτήσεις που αποσκοπούν στον μετριασμό των επιπτώσεων των υψηλών τιμών της ενέργειας ή τα μέτρα που εξοικονομούν μόνο έμμεσα ενέργεια χωρίς να επιφέρουν διαρθρωτική βελτίωση της ανθεκτικότητας του ευρωπαϊκού ενεργειακού συστήματος, δεν θα εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της ευελιξίας.
Ως γνωστόν, το μέτρο της ρήτρας διαφυγής παραμένει σε ισχύ για την τριετία 2026-2028 με τις συνολικές δαπάνες τόσο για την άμυνα όσο και για την ενέργεια να μην ξεπερνούν σωρευτικά το 1,5% του ΑΕΠ.
Αναλυτικότερα, το κόστος των επιλέξιμων μέτρων ενεργειακής ασφάλειας, όπως προσδιορίζονται στη σχετική εγκριτική απόφαση της Κομισιόν, περιορίζεται στο 0,3% του ΑΕΠ ετησίως και στο 0,6% του ΑΕΠ σωρευτικά κατά την περίοδο 2026-2028 με το συνολικό ανώτατο όριο να παραμένει αμετάβλητο στο 1,5% του ΑΕΠ. Επίσης, επιλέξιμα είναι μόνο τα μέτρα που αποφασίστηκαν μετά τις 28 Φεβρουαρίου 2026 όταν και ξεκίνησε ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή και τον Περσικό Κόλπο.
Επενδύσεις 350 - 400 εκατ. ευρώ ετησίως
Οι υπολογισμοί του Υπουργείου Οικονομίας και Οικονομικών προβλέπουν ότι μέσω της ενεργειακής ρήτρας θα μπορούν να υλοποιούνται επενδύσεις ύψους 350-400 εκατ. ετησίως για την περίοδο 2026-2028, διαμορφώνοντας ένα συνολικό επενδυτικό πακέτο κοντά στα 1,1 δισ. ευρώ.
Οι δαπάνες θα χρηματοδοτηθούν από εθνικούς πόρους, χωρίς όμως να προσμετρώνται στο όριο αύξησης των καθαρών πρωτογενών δαπανών που προβλέπει το νέο ευρωπαϊκό δημοσιονομικό πλαίσιο έως τα παραπάνω όρια του 0,3% και 0,6%, ενώ θα εξακολουθήσουν να επηρεάζουν τόσο το πρωτογενές πλεόνασμα όσο και το δημόσιο χρέος.
Βέβαια, όπως διευκρινίζεται σχετικά στην απόφαση, δεν υπάρχει κάποια υποχρέωση ισομερούς κατανομής των δαπανών ανά έτος παρά το μέγιστο όριο των κονδυλίων που δύναται να διατεθούν υπό την σκέπη του εν λόγω μέτρου.
Συγκεκριμένα αναφέρει τα εξής:
- Η μέγιστη διαθέσιμη ευελιξία για μέτρα ενεργειακής ασφάλειας σε κάθε έτος ανέρχεται στο δημοσιονομικό κόστος των μέτρων που αναφέρονται από το κράτος μέλος και θεωρούνται επιλέξιμα από την Επιτροπή για τους σκοπούς της εφαρμογής της NEC για το εν λόγω έτος, με ανώτατο όριο το 0,3 % του ΑΕΠ.
- Το μέγιστο ποσό της χρησιμοποιούμενης ευελιξίας για μέτρα ενεργειακής ασφάλειας καθ’ όλη τη διάρκεια της περιόδου 2026-2028 δεν μπορεί να υπερβαίνει το 0,6 % του ΑΕΠ έως το τέλος του 2028. Για παράδειγμα, εάν ένα κράτος μέλος χρησιμοποιήσει ευελιξία για μέτρα ενεργειακής ασφάλειας ύψους 0,3 % του ΑΕΠ το 2026 και το 2027, η σωρευτική ευελιξία (0,6 % του ΑΕΠ) θα αξιοποιηθεί πλήρως.
Εναλλακτικά, ένα κράτος μέλος θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει ευελιξία 0,2 % του ΑΕΠ σε καθένα από τα τρία έτη (2026-2028), ή 0,3 % του ΑΕΠ το 2026, 0,2 % το 2027 και 0,1 % το 2028.
Στη ΔΕΘ οι λεπτομέρειες
Από την πλευρά της η ελληνική κυβέρνηση, όπως ανακοίνωσε εχθές ο Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου, σχεδιάζει την αξιοποίηση της ρήτρας διαφυγής για την ενέργεια με τις επίσημες ανακοινώσεις ως προς το περιεχόμενο των μέτρων να αναμένονται από τον Πρωθυπουργό στα πλαίσια της Διεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης.
Σε κάθε περίπτωση, ο εν λόγω σχεδιασμός τόσο σε συνέχεια των σχετικών κατευθύνσεων της Κομισιόν όσο και σε συνέχεια της επικαιρότητας με τις τιμές ενέργειας να καταγράφουν τις τελευταίες μέρες «υψηλές πτήσεις», αναμένεται να εστιάσει σε μέτρα που στο «τέλος της ημέρας» θα καταφέρνουν αξιόλογο θετικό αποτύπωμα στην μείωση του ενεργειακού κόστους για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Ένα τέτοιο σενάριο θα μπορούσε να είναι η χρηματοδότηση έργων εξοικονόμησης και συνολικότερα ενεργειακών παρεμβάσεων σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις μέσω του σχήματος «on bill financing» που εγκρίθηκε τον περασμένο Μάιο.
Σύμφωνα με αυτό, οι εταιρείες προμήθειας μπορούν να προχωρήσουν σε ενεργειακές αναβαθμίσεις κτιρίων με την αποπληρωμή της επένδυσης να γίνεται μέσω του λογαριασμού ρεύματος. Η θέσπιση του μέτρου έχει ολοκληρωθεί χωρίς ωστόσο ακόμη να έχει προχωρήσει σε πρακτική εφαρμογή πράγμα που θα μπορούσε να αλλάξει αν αξιοποιούνταν οι «πλάτες» της ενεργειακής ρήτρας διαφυγής.
