Ένας χρόνος μετά τη δεύτερη θητεία του Ντόναλντ Τραμπ, η Αμερικανική Δημοκρατία φαίνεται να δοκιμάζεται με πρωτοφανή τρόπο. Η νέα θητεία Τραμπ σηματοδοτεί μια περίοδο όπου η εξουσία προσωποποιείται, οι θεσμοί απαξιώνονται και οι πολιτικές αποφάσεις προκαλούν αναταραχή στο εσωτερικό, στις αγορές και στη διεθνή σκηνή.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η πρόσφατη κλιμάκωση γύρω από τη Γροιλανδία, το τελευταίο επεισόδιο μιας ανοιχτά ιμπεριαλιστικής πολιτικής, όπου οι οικονομικοί εκβιασμοί και οι δασμοί χρησιμοποιούνται ως μέσο πίεσης απέναντι σε χώρες που δεν ευθυγραμμίζονται με τα γεωπολιτικά σχέδια του Λευκού Οίκου.
Ο de facto πόλεμος του Τραμπ κατά της Βενεζουέλας – όπου συνέλαβε τον πρόεδρο και υποσχέθηκε στρατεύματα στο έδαφος, χωρίς καμία έγκριση του Κογκρέσου – είναι απλώς το πιο πρόσφατο σημάδι που προμηνύει μια σκοτεινότερη εποχή.
Στο εσωτερικό, χάρη σε ένα πρόθυμο Ανώτατο Δικαστήριο, τον ιδανικό συνδυασμό διορισμών Μπους και δικών του, το νομικό σύστημα δεν μπορεί να τον αγγίξει. Έχει απολύσει εκατοντάδες χιλιάδες ομοσπονδιακούς υπαλλήλους, έχει κατακλύσει πόλεις που διοικούνται από Δημοκρατικούς με την Εθνοφρουρά, έχει παρενοχλήσει και απελάσει αυθαίρετα ειρηνικούς μετανάστες και έχει παραβιάσει την ελευθερία του λόγου στα πανεπιστήμια. Το FBI και το υπουργείο Δικαιοσύνης λειτουργούν πλέον ως εργαλεία του κινήματος MAGA. Αν εξασφαλίσει μερικές ακόμη ευνοϊκές αποφάσεις του Ανώτατου Δικαστηρίου, θεμελιώδεις αρχές μπορεί να εξαφανιστούν.
Τα εκτελεστικά διατάγματα (229 κατά την τελευταία καταμέτρηση) συνοδεύτηκαν από αμφιλεγόμενες δηλώσεις, αντικρουόμενες δικαστικές αποφάσεις, καθημερινή επιθετικότητα.
Όλα αυτά συνολικά παραπέμπουν σε κάτι πιο συστηματικό και πολύ πιο επικίνδυνο: ένα στυλ διακυβέρνησης που παρακάμπτει τους δημοκρατικούς ελέγχους και τις ισορροπίες, προσωποποιεί την εξουσία και μετατρέπει τους θεσμούς σε πολιτικά όπλα.
Επίθεση στη δημοκρατική διακυβέρνηση
Μία από τις πρώτες του πράξεις ήταν να απονείμει χάρη σε σχεδόν 1.600 άτομα που αντιμετώπιζαν κατηγορίες για την επίθεση στο Καπιτώλιο στις 6 Ιανουαρίου 2021.
Τα εκτελεστικά διατάγματα έγιναν αμέσως το βασικό όπλο του προέδρου Τραμπ. Μέχρι το τέλος Ιανουαρίου 2025, τα χρησιμοποίησε για να παγώσει τις προσλήψεις στη δημόσια διοίκηση, να καταργήσει προγράμματα διαφορετικότητας, ισότητας και συμπερίληψης (DEI) σε όλη την ομοσπονδιακή κυβέρνηση, να αναγνωρίσει την ύπαρξη μόνο δύο φύλων, να αποσύρει τις ΗΠΑ από τη Συμφωνία του Παρισιού για το κλίμα και τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, να δημιουργήσει το Υπουργείο Κυβερνητικής Αποτελεσματικότητας (DOGE) για περικοπές δαπανών, να δώσει εντολή για τον τερματισμό της «λογοκρισίας» και της «οπλοποίησης» του υπουργείου Δικαιοσύνης, να μετονομάσει τον Κόλπο του Μεξικού, να τερματίσει τη «ριζοσπαστική κατήχηση» στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση, και πολλά ακόμη.
Δύο από τους πρώτους και διαχρονικούς στόχους της οργής του προέδρου ήταν το «διοικητικό κράτος» και η «υποδομή DEI», βασικά στοιχεία του Project 2025, του συντηρητικού σχεδίου που η κυβέρνηση Τραμπ ακολούθησε σε μεγάλο βαθμό.
Το DOGE του Έλον Μασκ ξεκίνησε μια εκστρατεία «καμένης γης» για τη διάλυση της ομοσπονδιακής δημόσιας υπηρεσίας, με ελάχιστη μέριμνα για τις συνέπειες στην πρόσβαση των πολιτών σε βασικές δημόσιες υπηρεσίες. Ο Μασκ και η ομάδα του αψήφησαν την εξουσία του Κογκρέσου, τις προστασίες των δημοσίων υπαλλήλων και τις βασικές αρχές της δημοκρατικής λογοδοσίας, αποκτώντας πρόσβαση σε τεράστιους όγκους προσωπικών δεδομένων και κυβερνητικών οικονομικών συστημάτων.
Τον πρώτο μήνα της θητείας του, ο πρόεδρος Τραμπ πάγωσε τη χρηματοδότηση της εξωτερικής βοήθειας και το DOGE ξεκίνησε τη διάλυση της USAID. Τους επόμενους μήνες σημειώθηκαν μαζικές αναταράξεις σε όλα τα υπουργεία, με δημοσίους υπαλλήλους να απολύονται αιφνιδιαστικά - συχνά για να επαναπροσληφθούν εβδομάδες αργότερα.
Κλιμάκωση τακτικών και βίας
Η ασφάλιση των συνόρων και η έναρξη καταστολής της παράτυπης μετανάστευσης υπήρξαν ακρογωνιαίοι λίθοι της προεκλογικής του εκστρατείας. Την πρώτη κιόλας ημέρα, ο Τραμπ κήρυξε εθνική κατάσταση έκτακτης ανάγκης στα νότια σύνορα και διέταξε τον υπουργό Άμυνας να αναπτύξει τον στρατό για να προστατεύσει τους Αμερικανούς από ξένες απειλές.
Ταυτόχρονα, ακύρωσε άμεσα τις προστασίες της κυβέρνησης Μπάιντεν που απαγόρευαν σε πράκτορες της Υπηρεσίας Μετανάστευσης και Τελωνείων (ICE) να πραγματοποιούν εφόδους σε σχολεία, νοσοκομεία και χώρους λατρείας, ανέστειλε το πρόγραμμα υποδοχής προσφύγων, απέκλεισε την πρόσβαση στο άσυλο για μη εξουσιοδοτημένους μετανάστες και διέταξε τον τερματισμό του δικαιώματος ιθαγένειας λόγω γέννησης.
Στις αρχές του καλοκαιριού, η κυβέρνηση απαγόρευσε την είσοδο στις ΗΠΑ υπηκόων από 19 χώρες, μεταξύ των οποίων το Αφγανιστάν, η Αϊτή και το Ιράν, ενώ τον Δεκέμβριο επέκτεινε τους ταξιδιωτικούς περιορισμούς σε άλλες 20 χώρες.
Εν συνεχεία, με διάταγμα επέβαλε τέλος ύψους 100.000 δολαρίων για αιτούντες βίζα H-1B, η οποία επιτρέπει στις εταιρείες να προσλαμβάνουν εξειδικευμένους αλλοδαπούς εργαζομένους. Οι άμεσες συνέπειες της πολιτικής ήταν ασαφείς, προκαλώντας χάος και σύγχυση, καθώς οι εταιρείες προσπαθούσαν εσπευσμένα να διασφαλίσουν ότι οι κάτοχοι βίζας που βρίσκονταν στο εξωτερικό θα επέστρεφαν πριν τεθούν σε ισχύ οι νέοι κανόνες. Η Υπηρεσία Ιθαγένειας και Μετανάστευσης των ΗΠΑ επέβαλε επίσης αυστηρότερες προϋποθέσεις για την απόκτηση αμερικανικής υπηκοότητας από μόνιμους κατοίκους.
Ωστόσο, με αντάλλαγμα μια «ελεύθερη» δωρεά ύψους ενός εκατομμυρίου δολαρίων στο υπουργείο Εμπορίου (2 εκατομμύρια για εταιρείες και παρόμοιες οντότητες) και τέλος επεξεργασίας 15.000 δολαρίων, υποψήφιοι μετανάστες μπορούν να αποκτήσουν ταχεία πρόσβαση σε βίζα μέσω του προγράμματος Trump Gold Card.
Η μεγαλύτερη, μακράν, ανατροπή στο μεταναστευτικό τοπίο τον τελευταίο χρόνο ήταν οι βίαιες και στρατιωτικοποιημένες εκστρατείες απελάσεων της κυβέρνησης Τραμπ.
Η δολοφονία του προβεβλημένου συντηρητικού ακτιβιστή Τσάρλι Κερκ στις 10 Σεπτεμβρίου αποτέλεσε σημείο καμπής. Ο Τραμπ έσπευσε να κατηγορήσει «τη ριζοσπαστική Αριστερά» και να παρουσιάσει την πολιτική βία ως φαινόμενο που διαπράττεται αποκλειστικά από την Αριστερά εις βάρος της Δεξιάς. Η δολοφονία του Κερκ επιτάχυνε μια κυβερνητική καταστολή της πολιτικής έκφρασης.
Δασμοί, οικονομία και αγορές
Οι δασμοί συμπύκνωσαν το χάος: ανακοινώσεις, αναβολές, απειλές, αναδιπλώσεις και αντίποινα, που κλόνισαν αγορές και συμμαχίες, αναστάτωσαν τις εφοδιαστικές αλυσίδες και τον επιχειρηματικό σχεδιασμό, ενώ αύξησαν τις τιμές για τους καταναλωτές.
Ο μέσος δασμός εκτινάχθηκε από το 2,4% στο 16,8%, στο υψηλότερο επίπεδο από το 1935, με τον Τραμπ να μετατρέπει το εμπόριο σε πεδίο ωμής γεωπολιτικής αντιπαράθεσης και μοχλό πίεσης για την επίτευξη στόχων.
Ο Τραμπ είχε υποσχεθεί τρισεκατομμύρια δολάρια έσοδα από δασμούς που θα χρηματοδοτούσαν προγράμματα και θα μείωναν το δημοσιονομικό έλλειμμα των ΗΠΑ, κάτι που δεν έχει πραγματοποιηθεί.
Κι ενώ μήνες μετά η Ουάσινγκτον προέβλεπε ότι άλλες χώρες θα έσπευδαν να κλείσουν εμπορικές συμφωνίες με τον Τραμπ, σημαντικοί εταίροι, όπως η Βραζιλία, η Κίνα και η Ινδία, εξακολουθούν να περιμένουν καλύτερους όρους.
Το Ανώτατο Δικαστήριο θα αποφανθεί σύντομα για το αν ο νόμος έκτακτης οικονομικής ανάγκης του 1977 που επικαλέστηκε για την επιβολή των ανταποδοτικών δασμών του έδιναν πραγματικά νομική εξουσία. Έχει ανακηρύξει εθνική κατάσταση έκτακτης ανάγκης 10 φορές, περισσότερες από κάθε άλλον πρόεδρο.
Εκτός από την εμπορική πολιτική, ο Τραμπ δοκίμασε και τον ίδιο τον μηχανισμό λειτουργίας της οικονομίας: επιθέσεις στα στατιστικά στοιχεία, απόλυση της επικεφαλής της Στατιστικής Υπηρεσίας Εργασίας και ένα shutdown 43ημερών, το μεγαλύτερο στην ιστορία των ΗΠΑ που «τύφλωσε» τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής. Αποκορύφωμα, η μετωπική σύγκρουση με τον πρόεδρο της Fed, Τζερόμ Πάουελ, που απείλησε την ανεξαρτησία της σημαντικότερης κεντρικής τράπεζας του πλανήτη.
Ωστόσο, παρά την πρωτοφανή αβεβαιότητα και την πολιτική αναταραχή, οι αμερικανικές αγορές μετοχών απέδωσαν εντυπωσιακά το 2025, με τους βασικούς δείκτες να κλείνουν τη χρονιά κοντά σε ιστορικά υψηλά, συνεχίζοντας την τριετή πορεία διψήφιων ετήσιων κερδών: ο S&P 500 κατέγραψε κέρδη 17,9%, ο Dow Jones σημείωσε άνοδο 14,9% και ο τεχνολογικός Nasdaq 21,4%.
Η άνοδος υποστηρίχθηκε κυρίως από βασικά οικονομικά μεγέθη, παρότι οι επενδυτές αντέδρασαν αρχικά με έντονη μεταβλητότητα στις ανακοινώσεις του Τραμπ, όπως δασμοί, αλλαγές επιτοκίων και πολιτική αναταραχή. Κάθε φορά οι αγορές επανέρχονταν γρήγορα καθώς επαναξιολογούσαν τον κίνδυνο και επικεντρώνονταν στα κέρδη των εταιρειών. Ο δείκτης μεταβλητότητας VIX έφτασε στις 60,13 τον Απρίλιο, αλλά γρήγορα επέστρεψε στο φυσιολογικό εύρος 12–20.
Υποβάθμιση του συστήματος υγείας
Ο Τραμπ δεν δείχνει επίσης καμία ουσιαστική μέριμνα για τους απλούς Αμερικανούς. Ο προϋπολογισμός του προέδρου, το λεγόμενο «Μεγάλο και Όμορφο Νομοσχέδιο», περικόπτει σχεδόν 1 τρισεκατομμύριο δολάρια από το Medicaid και επιβάλλει απαιτήσεις εργασίας, επαληθεύσεις εισοδήματος και κατοικίας, καθώς και συχνότερες περιόδους επανεγγραφής. Υπολογίζεται ότι θα οδηγήσει 11,8 εκατομμύρια Αμερικανούς στην απώλεια της υγειονομικής τους κάλυψης έως το 2034.
Το νομοσχέδιο περικόπτει επίσης τη χρηματοδότηση του προγράμματος επισιτιστικής βοήθειας SNAP, το οποίο χρησιμοποιούν περισσότερα από 40 εκατομμύρια Αμερικανοί χαμηλού εισοδήματος. Εν μέσω αυξανόμενων φυσικών καταστροφών και ακραίων καιρικών φαινομένων, όπως οι πυρκαγιές στο Λος Άντζελες και οι φονικές πλημμύρες στο Τέξας το περασμένο καλοκαίρι, η κυβέρνηση Τραμπ μείωσε τη χρηματοδότηση της Εθνικής Μετεωρολογικής Υπηρεσίας και της Ομοσπονδιακής Υπηρεσίας Διαχείρισης Εκτάκτων Αναγκών.
Επίσης, το μακροβιότερο «λουκέτο» της ομοσπονδιακής κυβέρνησης στην ιστορία, τον Οκτώβριο και τον Νοέμβριο, έθεσε 1,4 εκατομμύρια ομοσπονδιακούς υπαλλήλους σε άδεια άνευ αποδοχών ή τους υποχρέωσε να εργάζονται απλήρωτοι, ανέστειλε παροχές SNAP για εκατομμύρια Αμερικανούς χαμηλού εισοδήματος και προκάλεσε καθυστερήσεις ή ακυρώσεις χιλιάδων πτήσεων. Δεν ανέστειλε, ωστόσο, τα σχέδια του Τραμπ για την ανακαίνιση της Αίθουσας Χορού του Λευκού Οίκου, με εκτιμώμενο κόστος 400 εκατομμύρια δολάρια.
Θέαμα, αναταραχή και δράμα
Οι τελευταίες αυτές στιγμές του πρώτου έτους της δεύτερης προεδρίας Τραμπ πήραν ακόμη πιο επικίνδυνη τροπή. Οι ΗΠΑ επιτέθηκαν σε κυρίαρχο κράτος και συνέλαβαν τον πρόεδρό του, τον Νικολάς Μαδούρο της Βενεζουέλας, μεταφέροντάς τον στη Νέα Υόρκη για να αντιμετωπίσει ποινικές κατηγορίες. Ο Τραμπ δήλωσε αργότερα στους New York Times ότι η αμερικανική εποπτεία στη Βενεζουέλα θα μπορούσε να διαρκέσει χρόνια και ότι ο μόνος περιορισμός της εξουσίας του στη διεθνή σκηνή είναι το ίδιο του το μυαλό και η προσωπική του ηθική. Δεν έκρυψε ότι επόμενος στόχος του μπορεί να είναι η Κούβα, η Κολομβία και το Μεξικό.
Στη συνέχεια, απείλησε με προσάρτηση της Γροιλανδίας, προωθώντας μια αναζωπυρωμένη εκδοχή του αμερικανικού ιμπεριαλισμού που θα μπορούσε να ανατρέψει τη διεθνή τάξη.
Tην ίδια στιγμή, εξετάζει ενδεχόμενη εμπλοκή των ΗΠΑ στο Ιράν ως απάντηση στην καταστολή διαδηλωτών από την Τεχεράνη, με δηλώσεις ακόμη και για στρατιωτική επέμβαση - αν και πολλοί σύμμαχοι της Μέσης Ανατολής έχουν καλέσει τον Τραμπ να αποφύγει στρατιωτική δράση.
Ωστόσο, παρά τις ιμπεριαλιστικές βλέψεις του, αρέσκεται να αυτοαποκαλείται «Ο Πρόεδρος της Ειρήνης», καθώς ισχυρίζεται πως έχει καταφέρει να σταματήσει έξι πολέμους. Τον Ιούνιο, το Ισραήλ και το Ιράν συμφώνησαν να τερματίσουν τις μεταξύ τους εχθροπραξίες, μετά το βομβαρδισμό της Τεχεράνης από το Ισραήλ. ΗΠΑ και Κατάρ είχαν διαμεσολαβητικό ρόλο, με την αμερικανική επιδρομή εναντίον στόχων του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν να παίζει αποφασιστικό ρόλο.
Όσο για το Ουκρανικό, αποδεικνύεται πολύ πιο δύσκολο για να επιλυθεί, καθώς ΗΠΑ και Ρωσία έχουν τελείως διαφορετικές προσεγγίσεις για το πως μπορεί να επέλθει το τέλος του πολέμου. Ο Τραμπ έχει χρησιμοποιήσει πολλές φορές το διάλογο ή τις απειλές των κυρώσεων και των όπλων προς την Ουκρανία χωρίς ωστόσο κάποιο απτό αποτέλεσμα.
Το μόνο βέβαιο ότι η Ουάσιγκτον αποσύρεται επικίνδυνα από τον ρόλο του πυλώνα της δυτικής ασφάλειας, επιστρέφοντας στη λογική των σφαιρών επιρροής.
