Η χθεσινή σύσκεψη στο υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας δεν έγινε σε κενό πολιτικό χρόνο. Πραγματοποιήθηκε σε μια συγκυρία όπου οι διεθνείς αγορές παρακολουθούν με νευρικότητα τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή ενώ το Brent και το φυσικό αέριο κινούνται ανοδικά απορροφώντας τους κραδασμούς της γεωπολιτικής κρίσης.
Το βασικό ερώτημα που τίθεται δεν είναι αν υπάρχει πρόβλημα σήμερα, αλλά πόσο ανθεκτικό είναι το ελληνικό ενεργειακό σύστημα σε περίπτωση που η ένταση μετατραπεί σε παρατεταμένη κρίση. Το ΥΠΕΝ μίλησε για επάρκεια εφοδιασμού, μια διαβεβαίωση η οποία εδράζεται σε συγκεκριμένους μηχανισμούς ασφάλειας που έχουν οικοδομηθεί μετά από τις διαδοχικές ενεργειακές κρίσεις των τελευταίων δεκαετιών.
- Διαβάστε ακόμα: Παπασταύρου: Έχουμε ενεργειακή ανθεκτικότητα, θα στηρίξουμε τους πολίτες αν χρειαστεί
Στρατηγικά αποθέματα: Το θεσμοθετημένο «μαξιλάρι» των 90 ημερών
Η Ελλάδα τηρεί υποχρεωτικά στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου που αντιστοιχούν σε περίπου 90 ημέρες καθαρών εισαγωγών. Το πλαίσιο αυτό καθιερώθηκε σε ευρωπαϊκό επίπεδο μετά τις πετρελαϊκές κρίσεις του 1973 και του 1979 και ενσωματώθηκε σταδιακά στην εθνική νομοθεσία. Τα αποθέματα περιλαμβάνουν τόσο αργό πετρέλαιο όσο και διυλισμένα προϊόντα (βενζίνη, diesel, πετρέλαιο θέρμανσης, αεροπορικά καύσιμα). Τη φυσική τήρηση των αποθεμάτων έχουν κυρίως τα δύο μεγάλα διυλιστήρια, η Motor Oil και η HELLENiQ ENERGY, υπό κρατική εποπτεία. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και σε πλήρη διακοπή εισαγωγών, η χώρα διαθέτει θεσμικά κατοχυρωμένο «τρίμηνο» κάλυψης.
- Διαβάστε ακόμα: Η σύγκρουση ΗΠΑ – Ισραήλ – Ιράν και η Ελλάδα: Το γεωοικονομικό τεστ αντοχής, οι κερδισμένοι και οι χαμένοι
Η Ελλάδα διυλίζει και στη συνέχεια εξάγει
Η ενεργειακή ιδιαιτερότητα της χώρας είναι ότι δεν είναι απλώς εισαγωγέας καυσίμων. Εισάγει κυρίως αργό πετρέλαιο – από Ιράκ, Σαουδική Αραβία, Καζακστάν, Λιβύη, Αίγυπτο (αλλά όχι από Ιράν λόγω των κυρώσεων) και άλλες αγορές – το οποίο διυλίζεται εγχώρια και επανεξάγεται ως τελικό προϊόν.
Πάνω από το 60% της παραγωγής διύλισης κατευθύνεται σε εξαγωγές ή σε ναυτιλιακό ανεφοδιασμό (bunkering). Η εσωτερική κατανάλωση πετρελαιοειδών κινείται περίπου στους 7 εκατ. τόνους ετησίως. Αυτό σημαίνει ότι, σε περίπτωση σοβαρής αναταραχής, η ανακατεύθυνση μέρους των εξαγωγών προς την εγχώρια αγορά θα μπορούσε να καλύψει πλήρως τη ζήτηση. Με απλά λόγια, η Ελλάδα δεν κινδυνεύει άμεσα από «στεγνές αντλίες» αλλά από ακριβές αντλίες.
Φυσικό αέριο: Διαφοροποίηση χωρίς μακροχρόνια αποθήκευση
Στο φυσικό αέριο, το μοντέλο είναι διαφορετικό. Η χώρα δεν διαθέτει υπόγεια αποθήκη φυσικού αερίου. Το έργο της αποθήκης στη Νότια Καβάλα, που θα μπορούσε να αποθηκεύει περίπου 1 bcm (περίπου 10 TWh), δεν έχει προχωρήσει λόγω ρυθμιστικών και επενδυτικών ζητημάτων. Σήμερα, η αποθηκευτική δυνατότητα της Ελλάδας είναι ουσιαστικά βραχυπρόθεσμη και συνδέεται με τους τερματικούς LNG. Η Ρεβυθούσα διαθέτει τρεις δεξαμενές συνολικής χωρητικότητας περίπου 225.000 κυβικών μέτρων LNG, που αντιστοιχούν σε περίπου 1,3–1,5 TWh φυσικού αερίου, δηλαδή κάλυψη λίγων εβδομάδων κατανάλωσης σε χειμερινές συνθήκες.
Αντίστοιχα, το FSRU Αλεξανδρούπολης διαθέτει αποθηκευτική ικανότητα περίπου 153.500 κυβικών μέτρων LNG, δηλαδή περίπου 0,9–1 TWh. Συνολικά, η χώρα διαθέτει δυνατότητα προσωρινής αποθήκευσης μέσω LNG της τάξης των 2–2,5 TWh, γεγονός που ενισχύει τη διαχείριση βραχυπρόθεσμων διακυμάνσεων, αλλά δεν υποκαθιστά μια υπόγεια αποθήκη στρατηγικού χαρακτήρα.
Σήμερα, περίπου 45%–55% της κατανάλωσης καλύπτεται από LNG μέσω της Ρεβυθούσας και του FSRU Αλεξανδρούπολης, με βασικούς προμηθευτές τις ΗΠΑ, την Αίγυπτο και την Αλγερία. Το υπόλοιπο σημαντικό ποσοστό καλύπτεται από τον Trans Adriatic Pipeline (TAP) από το Αζερμπαϊτζάν, καθώς και από διασυνδέσεις με Τουρκία και Βουλγαρία (IGB).
Η απουσία υπόγειας αποθήκευσης σημαίνει ότι η Ελλάδα βασίζεται στη συνεχή ροή φορτίων και όχι σε αποθέματα μηνών. Ως εκ τούτου, η ασφάλεια προκύπτει από τη διαφοροποίηση πηγών και υποδομών.
Πώς επηρεάζεται η Ελλάδα σε διαφορετικά σενάρια κινδύνου
Η επίπτωση μιας ενδεχόμενης κλιμάκωσης δεν θα είναι γραμμική ούτε αυτόματη. Θα εξαρτηθεί από τη διάρκεια, την ένταση και το αν η αναταραχή περιοριστεί στις τιμές ή επεκταθεί στις φυσικές ροές ενέργειας. Με βάση τα σημερινά δεδομένα, μπορούν να διακριθούν τρία βασικά επίπεδα κινδύνου.
Σε ένα ήπιο σενάριο, με άνοδο τιμών αλλά χωρίς διακοπή ροών, η επίπτωση θα είναι κυρίως πληθωριστική: αύξηση τιμής βενζίνης, diesel, πετρελαίου θέρμανσης και κόστους ηλεκτροπαραγωγής, χωρίς όμως πρόβλημα επάρκειας. Σε μεσαίο σενάριο, με καθυστερήσεις φορτίων, αυξημένα ασφάλιστρα ή προσωρινές δυσκολίες στη ναυσιπλοΐα, η χώρα θα μπορούσε να περιορίσει μέρος των εξαγωγών διυλισμένων προϊόντων, να αξιοποιήσει στρατηγικά αποθέματα και να ανακατευθύνει ροές που θα μπορούσε να εξάγει προς την εγχώρια αγορά. Σε ακραίο σενάριο, με σοβαρή διακοπή ναυσιπλοΐας ή κλείσιμο κρίσιμων θαλάσσιων οδών, θα ενεργοποιούνταν πλήρως τα στρατηγικά αποθέματα και θα δινόταν απόλυτη προτεραιότητα στην εσωτερική κατανάλωση, με παράλληλες παρεμβάσεις στην αγορά.
Όταν το σύστημα δοκιμάστηκε στο παρελθόν
Η Ελλάδα έχει αντιμετωπίσει σημαντικές ενεργειακές αναταράξεις στο παρελθόν. Οι πετρελαϊκές κρίσεις του 1973 και του 1979 ανέδειξαν την ευαλωτότητα της Ευρώπης και οδήγησαν στη θεσμοθέτηση στρατηγικών αποθεμάτων. Το 2009, η ρωσο-ουκρανική κρίση φυσικού αερίου πίεσε το σύστημα, με τη Ρεβυθούσα να διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην αποφυγή σοβαρών διαταραχών. Το 2022, η μείωση των ρωσικών ροών επιτάχυνε τη στροφή στο LNG και τη διεύρυνση των πηγών εφοδιασμού. Κάθε κρίση λειτούργησε ως καταλύτης προσαρμογής και ενίσχυσης της ανθεκτικότητας.
Το «συνολικό αίσθημα» της αγοράς
Η συνολική εικόνα δείχνει ότι η Ελλάδα έχει σήμερα μεγαλύτερη ενεργειακή ανθεκτικότητα σε σχέση με προηγούμενες δεκαετίες. Διαθέτει εγχώρια διύλιση, θεσμοθετημένα στρατηγικά αποθέματα και διαφοροποιημένες πηγές φυσικού αερίου. Ωστόσο, παραμένει εκτεθειμένη στις διεθνείς τιμές και στις γεωπολιτικές εξελίξεις, ιδίως σε ό,τι αφορά το LNG και το κόστος μεταφοράς.
Η ενεργειακή ασφάλεια της χώρας δεν κρίνεται μόνο από τα αποθέματα, αλλά από την ταχύτητα αντίδρασης, τη διαχείριση των εξαγωγών και τη δυνατότητα απορρόφησης διεθνών σοκ. Σήμερα η Ελλάδα εμφανίζεται θωρακισμένη ως προς την επάρκεια. Το ερώτημα είναι πόσο θα κοστίσει η θωράκιση αυτή εάν η κρίση στη Μέση Ανατολή μετατραπεί σε παρατεταμένη γεωπολιτική δοκιμασία.
