Η νίκη της Εναλλακτικής για τη Γερμανία (AfD) στις εκλογές της Σαξονίας-Άνχαλτ αποτελεί σημείο καμπής για τη γερμανική δημοκρατία. Από το 1945, κανένα κόμμα που χαρακτηρίζεται ως ακροδεξιό δεν είχε εξασφαλίσει τόσο μεγάλη νίκη σε εκλογές κρατιδίου. Το ερώτημα ωστόσο ποιος θα κυβερνήσει το Μαγδεβούργο παραμένει επομένως ανοιχτό.
Το BSW, το νέο κόμμα της πρώην αρχηγού του Die Linke («Η Αριστερά») Σάρα Βάγκενκνεχτ, κατάφερε να ξεπεράσει το όριο του 5%. Οι θέσεις του για τη μετανάστευση δεν απέχουν ιδιαίτερα από εκείνες της AfD σε ορισμένα σημεία. Η είσοδός του στο τοπικό κοινοβούλιο του, τού δίνει δυνητικό ρόλο στον σχηματισμό κυβέρνησης στη Σαξονία-Άνχαλτ.
- Διαβάστε ακόμα - Πώς σχολιάζουν ξένοι οίκοι το εκλογικό αποτέλεσμα στη Γερμανία
Πέρα από την πολιτική φόρτιση, το αποτέλεσμα θα πρέπει να αντιμετωπιστεί με προσοχή. Η βασική του σημασία έγκειται σαφώς στον τρόπο με τον οποίο η AfD κινητοποίησε τους ψηφοφόρους και καλλιέργησε μια πιο θετική πολιτική απήχηση. Αυτό μπορεί να αποδειχθεί πιο σημαντικό από το αν η AfD καταφέρει να σχηματίσει κυβέρνηση.
Η Σαξονία-Άνχαλτ είναι ένα από τα λιγότερο πολυπληθή κρατίδια της Γερμανίας και, ως εκ τούτου, η νίκη της AfD θα πρέπει να αξιολογηθεί σε σχέση με τη δημογραφική της κλίμακα. Αν δεν πρόκειται για σεισμικό πολιτικό γεγονός, μπορεί τουλάχιστον να ερμηνευθεί ως ο προειδοποιητικός σεισμός ενός επερχόμενου σεισμού, εφόσον η απήχηση των παραδοσιακών κομμάτων συνεχίσει να διαβρώνεται. Το CDU, το κόμμα του καγκελαρίου Φρίντριχ Μερτς, είδε το ποσοστό του να υποχωρεί στο 17,2%.
Ένα κρατίδιο διαμορφωμένο από την παρακμή
Παρά το μικρό δημογραφικό του μέγεθος, η Σαξονία-Άνχαλτ αποτελεί χρήσιμο εργαστήριο για την ανάλυση του πολιτικού μετασχηματισμού που βρίσκεται σε εξέλιξη στη Γερμανία και την Ευρώπη. Η πληθυσμιακή συρρίκνωση έχει αφήσει πολλές μικρότερες κοινότητες να γερνούν και να δυσκολεύονται να διατηρήσουν τις τοπικές υπηρεσίες. Η Σαξονία-Άνχαλτ γνώρισε σημαντική πληθυσμιακή μείωση μετά την επανένωση, φτάνοντας σήμερα περίπου τα 2,12 εκατομμύρια κατοίκους. Το επακόλουθο κλείσιμο δημόσιων υπηρεσιών έχει ενισχύσει την πεποίθηση των κατοίκων ότι η περιοχή παραμελείται από τα παραδοσιακά κόμματα.
Το κρατίδιο έχει επίσης πληγεί από τη βιομηχανική αναδιάρθρωση. Η χημική βιομηχανία βρίσκεται στο επίκεντρο της κοινωνικοοικονομικής ταυτότητας της περιοχής, όμως το υψηλό ενεργειακό κόστος και η ασθενής ζήτηση έχουν αυξήσει την πίεση στον κλάδο. Ο φαρμακευτικός κολοσσός Bayer είναι ένας από τους τελευταίους μεγάλους εργοδότες σε μια περιοχή όπου το ποσοστό ανεργίας ανήλθε στο 8,2% τον Αύγουστο του 2026, έναντι 6,5% σε εθνικό επίπεδο.
Οι πτωχεύσεις δεν θα πρέπει να συγχέονται με το κλείσιμο εργοστασίων, όμως τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά: οι αιτήσεις εταιρικής αφερεγγυότητας αυξήθηκαν κατά 23,9% στο κρατίδιο το 2025, περισσότερο από το διπλάσιο της εθνικής αύξησης, που ήταν 10,3%. Η προοπτική περαιτέρω κλεισιμάτων μονάδων κατέστησε το μέλλον της απασχόλησης εξειδικευμένου εργατικού δυναμικού ευαίσθητο πολιτικό ζήτημα κατά την προεκλογική εκστρατεία.
Τα στοιχεία για τη μετανάστευση παρουσιάζουν εδώ ένα παράδοξο. Η Σαξονία-Άνχαλτ έχει συγκριτικά χαμηλό ποσοστό αλλοδαπών υπηκόων. Περίπου το 7,9% του πληθυσμού ήταν μετανάστες στα τέλη του 2025, έναντι περίπου 14,9% σε εθνικό επίπεδο - ωστόσο το ζήτημα βρίσκεται σταθερά στην κορυφή των ανησυχιών των ψηφοφόρων εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία, ένα παράδοξο γνώριμο από την έρευνα για την Ανατολική Γερμανία.
Στη Σαξονία-Άνχαλτ, η AfD έχει διαμορφώσει την αφήγησή της γύρω από τις ανησυχίες για τις δημόσιες υπηρεσίες, την ασφάλεια και τη βιομηχανική παρακμή, παρουσιάζοντας τη μετανάστευση ως έναν από τους παράγοντες που συμβάλλουν σε αυτά τα προβλήματα.
Από την απόρριψη στην ενεργό υποστήριξη
Αναλύοντας την άνοδο του Εθνικού Συναγερμού (RN), Γάλλοι πολιτικοί επιστήμονες μιλούν για τη μετάβαση από μια παθητική ψήφο διαμαρτυρίας σε μια ενεργή ψήφο υποστήριξης.
- Διαβάστε ακόμα - AfD: Η νίκη που αλλάζει τη Γερμανία - Τι σημαίνει η επέλαση της ακροδεξιάς για την Ευρώπη
Ακριβώς, η Σαξονία-Άνχαλτ δείχνει ότι έχει συντελεστεί μια τέτοια μετατόπιση. Τον Ιούλιο, το 36% των ψηφοφόρων εμπιστευόταν περισσότερο την AfD για την επίλυση των προβλημάτων του κρατιδίου, έναντι μόλις 9% πριν από τις εκλογές του 2021. Το 44% προτιμούσε μια κυβέρνηση υπό την ηγεσία της AfD. Το κίνητρο του εκλογικού σώματος έχει σαφώς μετατοπιστεί από την τιμωρία του CDU στην παραχώρηση της εξουσίας στην AfD. Γιατί;
Η προεκλογική εκστρατεία του υποψηφίου της AfD Ούλριχ Ζίγκμουντ υιοθέτησε ένα αισιόδοξο, προσωποποιημένο ύφος, συνδυάζοντας μεγάλες δημόσιες εκδηλώσεις με έντονη παρουσία στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Το σύνθημα «Όλα είναι δυνατά» λανσαρίστηκε τον Ιούνιο, αντικαθιστώντας το παλαιότερο αρνητικό σύνθημα «αρκετά πια».
Η στρατηγική αυτή απέδωσε. Η κινητοποίηση ήταν εξαιρετικά μεγάλη. Προκαταρκτική ανάλυση των μετακινήσεων των ψηφοφόρων εκτιμά ότι η AfD κέρδισε 157.000 πρώην μη ψηφοφόρους και 83.000 πρώην ψηφοφόρους του CDU. Η ψηφιακή προεκλογική εκστρατεία από μόνη της δεν μπορεί να εξηγήσει την εκλογική επιτυχία της AfD. Ωστόσο, τα καθιερωμένα κόμματα επέδειξαν πολύ λιγότερη ευρηματικότητα στην προσέγγιση των ψηφοφόρων που είχαν αποστασιοποιηθεί.
Λογικά, τα παραδοσιακά κόμματα σε ολόκληρη την Ευρώπη θα πρέπει να απαντήσουν επανεξετάζοντας τις στρατηγικές τους. Η εμπειρία της Γαλλίας με το RN καταδεικνύει τα όρια της εξάρτησης από το πολιτικό στίγμα για την αντιμετώπιση της σκληρής δεξιάς. Το γερμανικό «τείχος προστασίας» γύρω από τα κόμματα της σκληρής δεξιάς έχει επίσης πάψει να περιορίζει εκλογικά την AfD. Απαιτείται νέα προσέγγιση.
Τρεις έδρες λιγότερες: ευκαιρία για την AfD;
Η σχεδόν πλειοψηφία της AfD μπορεί από μόνη της να εξελιχθεί σε πολιτικό πλεονέκτημα. Τρεις επιπλέον βουλευτές θα αρκούσαν για να της δώσουν την απόλυτη πλειοψηφία. Ο Ζίγκμουντ μπορεί επομένως να ασκήσει πίεση σε εκπροσώπους του CDU να προσχωρήσουν στο κόμμα του ή να ψηφίσουν υπέρ της εκλογής του ως πρωθυπουργού του κρατιδίου. Ακόμη και ανεπιτυχείς προσπάθειες προσέγγισης θα μπορούσαν να αποκαλύψουν διαιρέσεις στο εσωτερικό του CDU και να αποδυναμώσουν την αξιοπιστία μιας εναλλακτικής κυβέρνησης.
Το BSW έχει απορρίψει τη συμμετοχή σε ένα «τείχος προστασίας» και έχει εκφράσει την προθυμία να συνεργαστεί με την AfD σε επιμέρους πολιτικές, ιδιαίτερα σε ζητήματα που αφορούν τη Ρωσία και την ενέργεια. Ωστόσο, έχει αποκλείσει το ενδεχόμενο να ψηφίσει τον Ζίγκμουντ για πρωθυπουργό του κρατιδίου.
Το CDU, το SPD και οι Πράσινοι διαθέτουν συνολικά μόλις 31 έδρες, καθιστώντας αδύνατη την πλειοψηφία εναντίον της AfD χωρίς τη στήριξη είτε του Κόμματος της Αριστεράς είτε του BSW. Ωστόσο, η άρνηση του CDU να συνεργαστεί είτε με την AfD είτε με την Αριστερά περιπλέκει την εικόνα και θα μπορούσε να οδηγήσει σε παρατεταμένο αδιέξοδο.
Αυτό θα μπορούσε να λειτουργήσει προς όφελος του Ζίγκμουντ, επιτρέποντάς του να υποστηρίξει ότι τα άλλα κόμματα παίζουν ένα αντιδημοκρατικό παιχνίδι, εμποδίζοντας το μεγαλύτερο κόμμα να κυβερνήσει.
Οι συνέπειες πέρα από το Μαγδεβούργο
Η νίκη της AfD αυξάνει επίσης την πίεση στον Γερμανό καγκελάριο Μερτς, η αντιδημοφιλία του οποίου αποτελεί ήδη σημαντικό πρόβλημα. Οι εκλογές στο κρατίδιο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία στις 20 Σεπτεμβρίου θα αποτελέσουν μια ακόμη άμεση δοκιμασία, με την AfD να προηγείται στις πρόσφατες δημοσκοπήσεις.
Μια νέα ήττα θα μπορούσε να εντείνει τις απαιτήσεις στο εσωτερικό του CDU για αλλαγή στρατηγικής ή ακόμη και ηγεσίας. Οποιαδήποτε προσπάθεια αντικατάστασης του Μερτς στην καγκελαρία θα απαιτούσε, ωστόσο, κοινοβουλευτική πλειοψηφία μέσω της εποικοδομητικής ψήφου δυσπιστίας που προβλέπει το γερμανικό Σύνταγμα. Σε αυτό το στάδιο δεν υπάρχει καμία ένδειξη ότι το SPD, ο κυβερνητικός εταίρος του CDU, θα στήριζε μια κίνηση εναντίον του καγκελαρίου.
Η σχεδόν πλειοψηφία της AfD μπορεί από μόνη της να εξελιχθεί σε πολιτικό πλεονέκτημα. Ο Ζίγκμουντ μπορεί να ασκήσει πίεση σε εκπροσώπους του CDU να προσχωρήσουν στο κόμμα του ή να ψηφίσουν υπέρ της εκλογής του ως πρωθυπουργού του κρατιδίου.
Η σημαντικότερη συνέπεια θα είναι αναμφίβολα στην άνω βουλή του γερμανικού κοινοβουλίου. Η κυβέρνηση της Σαξονίας-Άνχαλτ διαθέτει τέσσερις ψήφους στο ομοσπονδιακό σώμα και θα μπορούσε να τις χρησιμοποιήσει για να αντιταχθεί σε ομοσπονδιακή νομοθεσία, ιδίως σε θέματα που αφορούν τα οικονομικά των κρατιδίων ή τη διοίκηση. Τέσσερις ψήφοι δεν μπορούν να εμποδίσουν την ψήφιση ομοσπονδιακών νομοσχεδίων, αλλά ενδέχεται να αποδειχθούν αποφασιστικές σε οριακές ψηφοφορίες και να προσδώσουν στο κόμμα στρατηγικό βάρος.
Μια κυβέρνηση κρατιδίου υπό την AfD θα ενίσχυε επίσης τις εκκλήσεις του κόμματος για τερματισμό των κυρώσεων κατά της Ρωσίας και της στρατιωτικής υποστήριξης προς την Ουκρανία. Προς το παρόν, όμως, αυτό θα παρέμενε σε μεγάλο βαθμό σε επίπεδο ρητορικής: η εξωτερική πολιτική αποτελεί αρμοδιότητα της ομοσπονδιακής κυβέρνησης και οι τέσσερις ψήφοι του κρατιδίου θα παρείχαν περιορισμένες μόνο δυνατότητες παρεμπόδισης.
Η AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ χαρακτηρίστηκε από την υπηρεσία πληροφοριών του κρατιδίου ως ακροδεξιά εξτρεμιστική οργάνωση τον Νοέμβριο του 2023. Αυτό δεν απαγορεύει στο κόμμα να κυβερνήσει. Εάν όμως αναλάβει την εξουσία, η εφαρμογή των προτάσεών του σχετικά με την εκπαίδευση, τη μετανάστευση, την αστυνόμευση και τους πολιτιστικούς θεσμούς θα παρακολουθείται στενά, ιδίως τα μέτρα που ενδέχεται να παραβιάζουν συνταγματικά δικαιώματα ή το ομοσπονδιακό δίκαιο.
Οι προσφυγές θα προέκυπταν κυρίως μέσω του Συνταγματικού Δικαστηρίου της Σαξονίας-Άνχαλτ, των τακτικών διοικητικών δικαστηρίων και, όπου απαιτείται, του Ομοσπονδιακού Συνταγματικού Δικαστηρίου. Ο δικαστικός έλεγχος εξαρτάται από συγκεκριμένες πράξεις και τις σχετικές διαδικασίες, όχι από το κυβερνητικό πρόγραμμα καθαυτό. Ως εκ τούτου, ο διορισμός αξιωματούχων και ο έλεγχος των κρατιδιακών θεσμών θα χρήζουν εξίσου μεγάλης προσοχής με την ίδια τη νομοθεσία.
Οι πολιτικές προοπτικές
Πολλά έχουν γραφτεί και θα συνεχίσουν να γράφονται για αυτές τις εκλογές. Χρειάζεται όμως κάποια προοπτική. Η AfD έλαβε 576.037 δεύτερες ψήφους σε ένα κρατίδιο με 1,71 εκατομμύρια εγγεγραμμένους ψηφοφόρους. Αυτό αντιστοιχεί περίπου στο 1% του εκλογικού σώματος της Γερμανίας, που αριθμεί 59,2 εκατομμύρια ψηφοφόρους. Η εκλογική νίκη παραμένει προς το παρόν πολύ τοπική.
Το αν θα παραμείνει έτσι εξαρτάται από το κατά πόσο η προεκλογική «συνταγή» του Ζίγκμουντ μπορεί να αναπαραχθεί και από το αν η AfD μπορεί τώρα να μετατρέψει την εκλογική υποστήριξη σε διαρκή κυβερνητική εξουσία.
