Η σαρωτική νίκη της Εναλλακτικής για τη Γερμανία (AfD) στη Σαξονία-Άνχαλτ αποτελεί βαρύ πλήγμα για τον καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς, χωρίς να οδηγεί αυτομάτως σε πτώση της ομοσπονδιακής κυβέρνησης ή σε αλλαγή της οικονομικής πολιτικής. Berenberg, Commerzbank και UBS θεωρούν ότι η άμεση επίδραση σε εθνικό επίπεδο θα είναι περιορισμένη, προειδοποιούν όμως ότι η πολιτική πίεση προς τα κυβερνητικά κόμματα αυξάνεται και μπορεί να δυσκολέψει την προώθηση των μεταρρυθμίσεων.
Η AfD συγκέντρωσε το 43,8% των ψήφων, από 20,8% το 2021, πετυχαίνοντας το καλύτερο αποτέλεσμα της ιστορίας της σε μεγάλη εκλογική αναμέτρηση. Εξέλεξε 39 από τους 83 βουλευτές του κρατιδιακού κοινοβουλίου και έμεινε τρεις έδρες μακριά από την απόλυτη πλειοψηφία.
Το CDU περιορίστηκε στο 17,2% και στις 15 έδρες, χάνοντας περισσότερο από το μισό της εκλογικής του δύναμης. SPD, Πράσινοι και Αριστερά εξέλεξαν από οκτώ βουλευτές, ενώ η Συμμαχία Σάρα Βάγκενκνεχτ, το BSW, διαθέτει πέντε έδρες. Η συμμετοχή αυξήθηκε από 60,3% το 2021 σε 77,8%, καθώς η AfD κατάφερε να κινητοποιήσει μεγάλο αριθμό πολιτών που δεν είχαν ψηφίσει στις προηγούμενες εκλογές.
Berenberg: Αυξάνεται ο κίνδυνος για τον Μερτς
Η Berenberg χαρακτηρίζει το αποτέλεσμα τεράστιο πλήγμα για τον Μερτς και την κυβέρνησή του. Οι απώλειες του CDU ξεπέρασαν κατά πολύ τις προβλέψεις των δημοσκοπήσεων, ενώ η χαμηλή δημοτικότητα του καγκελαρίου και οι ανησυχίες για τις σχεδιαζόμενες αλλαγές στις συντάξεις και σε άλλους τομείς φαίνεται ότι συνέβαλαν στη μετακίνηση ψηφοφόρων προς την AfD.
Η εκλογική συντριβή αναμένεται να προκαλέσει έντονη εσωκομματική συζήτηση στο CDU, τόσο για την ηγεσία όσο και για τη στάση του απέναντι στην AfD. Ιδιαίτερα στα ανατολικά κρατίδια, στελέχη και ψηφοφόροι του κόμματος εμφανίζονται λιγότερο πρόθυμοι να στηρίξουν τον πλήρη αποκλεισμό της AfD από την εξουσία, εάν η εναλλακτική προϋποθέτει συνεργασία με την Αριστερά.
Παρά την αυξημένη πίεση, η Berenberg εξακολουθεί να θεωρεί πιθανότερη την παραμονή του Μερτς στην καγκελαρία και τη συνέχιση της κυβέρνησης CDU/CSU-SPD μέχρι τις επόμενες ομοσπονδιακές εκλογές, στις αρχές του 2029. Τα δύο κόμματα δεν διαθέτουν άλλη ρεαλιστική κοινοβουλευτική συμμαχία και θα κινδύνευαν με σοβαρές απώλειες εάν οδηγούσαν τη χώρα σε πρόωρες εκλογές.
Η αντικατάσταση του Μερτς θα ήταν επίσης επικίνδυνη, καθώς η κυβερνητική πλειοψηφία περιορίζεται στις 328 από τις 630 έδρες της Bundestag. Ο πρωθυπουργός της Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας Χέντρικ Βουστ θεωρείται ο μόνος αξιόπιστος δυνητικός διάδοχος, θα πρέπει όμως πρώτα να κερδίσει τις εκλογές στο κρατίδιό του τον Απρίλιο του 2027.
Η Berenberg αναμένει ορισμένες υποχωρήσεις στις σχεδιαζόμενες περικοπές, όχι όμως εγκατάλειψη της κυβερνητικής ατζέντας. Το μεγαλύτερο μέρος των μεταρρυθμίσεων για την ενίσχυση των αναπτυξιακών δυνατοτήτων της οικονομίας εκτιμάται ότι θα εγκριθεί το φθινόπωρο, ενώ δεν αναμένονται αλλαγές στις αυξημένες δαπάνες για την άμυνα και τις υποδομές.
Commerzbank: Δεν διαφαίνεται σταθερή κυβέρνηση
Η Commerzbank δίνει μεγαλύτερο βάρος στο πολιτικό αδιέξοδο που δημιουργήθηκε στη Σαξονία-Άνχαλτ. Η AfD δεν διαθέτει απόλυτη πλειοψηφία, ενώ τα υπόλοιπα κόμματα θα έπρεπε να συνεργαστούν όλα μαζί για να σχηματίσουν κυβέρνηση χωρίς αυτήν. Μια τέτοια συμφωνία θα περιλάμβανε το CDU, το SPD, τους Πράσινους, την Αριστερά και το BSW, παρά τις μεγάλες πολιτικές διαφορές τους.
Η πρώτη πιθανή λύση είναι η εκλογή πρωθυπουργού της AfD με τη βοήθεια του BSW. Η αποχή των πέντε βουλευτών του BSW δεν αρκεί από μόνη της, εάν όλοι οι υπόλοιποι βουλευτές στηρίξουν αντίπαλο υποψήφιο. Θα χρειαζόταν είτε η θετική ψήφος του BSW είτε τουλάχιστον μία επιπλέον αποχή ή διαφοροποίηση από άλλο κόμμα.
Η δεύτερη επιλογή είναι μια ευρεία συνεργασία όλων των υπόλοιπων κομμάτων. Ήδη πριν από τις εκλογές, όμως, υπήρχαν έντονες αντιδράσεις στο εσωτερικό του CDU ακόμη και απέναντι στο ενδεχόμενο μιας κυβέρνησης που θα ανεχόταν η Αριστερά. Η συμμετοχή και του BSW θα έκανε την εξίσωση δυσκολότερη.
Το τρίτο ενδεχόμενο είναι να παραμείνει στην εξουσία η σημερινή κυβέρνηση του CDU με υπηρεσιακό χαρακτήρα. Χωρίς κοινοβουλευτική πλειοψηφία, δύσκολα θα μπορούσε να εγκρίνει προϋπολογισμό ή σημαντικά νομοσχέδια, αυξάνοντας σταδιακά την πιθανότητα νέων εκλογών.
Η Commerzbank προειδοποιεί ότι το αποτέλεσμα θα δυσκολέψει και τη συνεργασία σε ομοσπονδιακό επίπεδο. Οι ήττες είναι πιθανό να ωθήσουν CDU και SPD να προβάλουν εντονότερα τις δικές τους θέσεις. Στελέχη του SPD έχουν ήδη ζητήσει αλλαγές στα επερχόμενα μεταρρυθμιστικά σχέδια, κυρίως στο συνταξιοδοτικό.
UBS: Τρεις κίνδυνοι για την οικονομική πολιτική
Η UBS θεωρεί μικρή την άμεση επίδραση του αποτελέσματος στην ομοσπονδιακή νομοθεσία. Η Σαξονία-Άνχαλτ διαθέτει μόλις τέσσερις από τις 69 ψήφους του Bundesrat, ενώ ακόμη και τα τρία κρατίδια που προσέρχονται στις κάλπες τον Σεπτέμβριο διαθέτουν συνολικά 11 ψήφους.
Μεγαλύτερη σημασία έχει η έμμεση πολιτική επίδραση. Η AfD προηγείται πλέον και στις εθνικές δημοσκοπήσεις με περίπου 28%, ενώ CDU/CSU και SPD δεν συγκεντρώνουν μαζί πλειοψηφικό ποσοστό. Η πίεση μπορεί να οδηγήσει σε αλλαγές στις κομματικές ηγεσίες ή σε ευρύτερες ανακατατάξεις στην κυβέρνηση, αν και οι θεσμικές προϋποθέσεις για την αντικατάσταση του καγκελαρίου είναι αυστηρές.
Μια αλλαγή θα μπορούσε να γίνει μέσω της λεγόμενης εποικοδομητικής πρότασης δυσπιστίας, εφόσον CDU/CSU και SPD συμφωνούσαν σε νέο καγκελάριο. Ο Μερτς θα μπορούσε επίσης να ζητήσει ψήφο εμπιστοσύνης, ανοίγοντας τον δρόμο για πρόωρες εκλογές εάν την έχανε. Η UBS θεωρεί και τα δύο σενάρια απίθανα, όπως και οι περισσότεροι πολιτικοί αναλυτές με τους οποίους συνομίλησε πρόσφατα στο Βερολίνο.
Για την οικονομία, η UBS διακρίνει τρεις πιθανές εξελίξεις. Η κυβέρνηση μπορεί να επιταχύνει την εφαρμογή των δημοσιονομικών μέτρων για να ανακτήσει πολιτική στήριξη, ενισχύοντας την ανάπτυξη και το οικονομικό κλίμα. Μπορεί επίσης να θεωρήσει ότι η άνοδος της AfD αποτελεί αντίδραση στις μεταρρυθμίσεις και να περιορίσει τις φιλοδοξίες της, διατηρώντας για παράδειγμα επιδοτήσεις για την πρόωρη συνταξιοδότηση που σχεδίαζε να καταργήσει.
Η άμεση οικονομική επίδραση μιας ηπιότερης μεταρρυθμιστικής ατζέντας θα ήταν, σύμφωνα με την UBS, σχετικά μικρή, αλλά θα μπορούσε να επιβαρύνει την εμπιστοσύνη των επενδυτών προς τη Γερμανία. Η δημοσιονομική επέκταση θα κινδύνευε μόνο στο ακραίο σενάριο κατάρρευσης της κυβέρνησης, καθώς απαιτείται η ετήσια έγκριση προϋπολογισμού για την εφαρμογή της. Η UBS προβλέπει ανάπτυξη 1% για τη Γερμανία το 2026 και 1,5% το 2027, με τα δημοσιονομικά μέτρα να προσθέτουν περίπου 0,6 ποσοστιαίες μονάδες στον ρυθμό ανάπτυξης κάθε έτος.
Τι ακολουθεί στη Σαξονία-Άνχαλτ
Το νέο κρατιδιακό κοινοβούλιο πρέπει να συνεδριάσει το αργότερο έως τις 5 Οκτωβρίου. Δεν υπάρχει συγκεκριμένη προθεσμία για την πρώτη ψηφοφορία εκλογής πρωθυπουργού και μέχρι να βρεθεί διάδοχος παραμένει στη θέση του ο σημερινός πρωθυπουργός του CDU.
Στις δύο πρώτες ψηφοφορίες απαιτείται απόλυτη πλειοψηφία 42 εδρών, με τη δεύτερη να πραγματοποιείται επτά ημέρες μετά την πρώτη. Εάν αποτύχουν και οι δύο, το κοινοβούλιο καλείται μέσα στις επόμενες 14 ημέρες να αποφασίσει εάν θα αυτοδιαλυθεί. Εφόσον δεν συγκεντρωθεί πλειοψηφία ούτε για νέες εκλογές, ακολουθεί ψηφοφορία στην οποία εκλέγεται ο υποψήφιος που θα λάβει τις περισσότερες από τις ψήφους που θα κατατεθούν. Σε αυτό το στάδιο οι αποχές μπορούν να επιτρέψουν στην AfD να αναλάβει την εξουσία χωρίς να διαθέτει 42 βουλευτές.
Οι δύο επόμενες κάλπες
Η πολιτική πίεση θα μπορούσε να αυξηθεί στις 20 Σεπτεμβρίου, όταν διεξάγονται εκλογές στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία και στο Βερολίνο. Η AfD κινείται δημοσκοπικά κοντά στο 36% στο πρώτο κρατίδιο και στο 18% στη γερμανική πρωτεύουσα.
Το κόμμα δεν φαίνεται να πλησιάζει την απόλυτη πλειοψηφία σε καμία από τις δύο περιπτώσεις. Το ενδιαφέρον στρέφεται κυρίως στις επιδόσεις του CDU και του SPD. Νέες βαριές απώλειες θα ενίσχυαν την αμφισβήτηση προς τις ηγεσίες τους, θα όξυναν τις διαφωνίες μέσα στην ομοσπονδιακή κυβέρνηση και θα περιόριζαν ακόμη περισσότερο τα περιθώρια για μεταρρυθμίσεις.
Μέχρι τότε, η κυβέρνηση Μερτς παραμένει όρθια, αλλά βγαίνει από την κάλπη πιο αδύναμη. Η άμεση απειλή για τη δημοσιονομική και εξωτερική πολιτική είναι μικρή, αντιθέτως ο μεγαλύτερος κίνδυνος είναι μια παρατεταμένη πολιτική φθορά που θα καθυστερήσει ή θα αποδυναμώσει τις αλλαγές που χρειάζεται η γερμανική οικονομία.
