Την επανεξέταση σειράς βασικών προβλέψεων του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις ΑΠΕ ζητά η ΕΛΕΤΑΕΝ, εστιάζοντας τόσο στους νέους χωρικούς περιορισμούς για τα αιολικά έργα όσο και στις μεταβατικές διατάξεις που θα καθορίσουν το μέλλον ώριμων επενδυτικών σχεδίων. Σε υπόμνημα που έθεσε σε δημόσια διαβούλευση, η Ένωση υποστηρίζει ότι οι νέοι οριζόντιοι περιορισμοί θέτουν εκτός αξιολόγησης πάνω από το 61% της ελληνικής επικράτειας για νέα αιολικά έργα, ενώ παράλληλα εκφράζει προβληματισμό για το κατά πόσο οι μεταβατικές προβλέψεις επαρκούν για να στηρίξουν την περαιτέρω ανάπτυξη του κλάδου.
Η ΕΛΕΤΑΕΝ εστιάζει ιδιαίτερα στις περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων, στα νησιά μικρότερα των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων -εκτιμώντας ότι με τα προτεινόμενα κριτήρια απομένουν ουσιαστικά μόλις 13 νησιά, πέραν της Κρήτης και της Εύβοιας, όπου θα μπορεί να εξεταστεί νέα αιολική ανάπτυξη - στις Ζώνες Ειδικής Προστασίας για την ορνιθοπανίδα, στις περιοχές Natura που επηρεάζονται από τις Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και στο κριτήριο των 4 μέτρων ανά δευτερόλεπτο για τον χαρακτηρισμό Περιοχών Καταλληλότητας.
Στο επίκεντρο των παρατηρήσεων της Ένωσης βρίσκονται και οι επιπτώσεις του νέου πλαισίου στο επενδυτικό pipeline των αιολικών έργων. Όπως σημειώνει, από τα περίπου 16 GW έργων που εκτιμάται ότι καλύπτονται από τις μεταβατικές διατάξεις, περισσότερα από 6,5 GW αφορούν έργα που ήδη λειτουργούν ή βρίσκονται υπό κατασκευή, γεγονός που περιορίζει σε λιγότερα από 10 GW τη «δεξαμενή» έργων υπό ανάπτυξη που επηρεάζεται ουσιαστικά από τις σχετικές προβλέψεις.
Στο πλαίσιο αυτό ζητά πρόσθετες δικλίδες προστασίας για ώριμα έργα, για έργα ριζικής ανανέωσης εξοπλισμού (repowering) και για επανασχεδιασμούς υφιστάμενων έργων, συνδέοντας το ζήτημα με τη δυνατότητα επίτευξης των στόχων για 24,8 GW αιολικών εγκαταστάσεων έως το 2050.
Οι προτάσεις για τα νησιά
Ιδιαίτερη αναφορά κάνει η ΕΛΕΤΑΕΝ στα νησιά μικρότερα των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων, τα οποία αποκλείονται από την ανάπτυξη νέων αιολικών έργων. Σύμφωνα με την Ένωση, με τα προτεινόμενα κριτήρια απομένουν ουσιαστικά μόλις 13 νησιά, πέραν της Κρήτης και της Εύβοιας, στα οποία θα μπορεί να εξεταστεί η εγκατάσταση νέων αιολικών πάρκων. Για τον λόγο αυτό προτείνει τη σημαντική μείωση του ορίου των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων, ώστε να διευρυνθεί ο αριθμός των νησιών που θα μπορούν να αξιολογούνται για αιολικές επενδύσεις.
Παράλληλα επισημαίνει ότι στα μη διασυνδεδεμένα νησιά που έχουν ήδη ενταχθεί προς διασύνδεση στο εγκεκριμένο Δεκαετές Πρόγραμμα Ανάπτυξης του ΑΔΜΗΕ, και ιδιαίτερα όπου τα έργα διασύνδεσης βρίσκονται ήδη σε φάση υλοποίησης, δεν θα πρέπει να ισχύει καθεστώς αποκλεισμού. Όπως υποστηρίζει, οι περιοχές αυτές πρόκειται να συνδεθούν με το ηπειρωτικό ηλεκτρικό σύστημα τα επόμενα χρόνια και συνεπώς δεν θα πρέπει να αντιμετωπίζονται με τα ίδια κριτήρια που εφαρμόζονται στα μόνιμα μη διασυνδεδεμένα νησιά.
Οι προβλέψεις για τις ΖΕΠ και τις περιοχές Natura
Στις προβλέψεις για τις Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) και τις περιοχές Natura εντοπίζει η ΕΛΕΤΑΕΝ ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα του νέου χωροταξικού πλαισίου, υποστηρίζοντας ότι η προσέγγιση των οριζόντιων αποκλεισμών περιορίζει τη δυνατότητα εξατομικευμένης περιβαλλοντικής αξιολόγησης των έργων. Στο πλαίσιο αυτό, εισηγείται να μειωθεί το όριο μέσης ταχύτητας ανέμου των 7,5 μέτρων ανά δευτερόλεπτο που προβλέπεται για τις ΖΕΠ και να υπάρχει δυνατότητα τεκμηρίωσης με πραγματικές μετρήσεις.
Παράλληλα ζητά να απαλειφθούν οι αναφορές σε εγκεκριμένες Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και να προβλεφθεί ρητά ότι η αξιολόγηση της συμβατότητας έργων ΑΠΕ με περιοχές Natura 2000 θα γίνεται με βάση τα καλύτερα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα, την κατά περίπτωση εξέταση των επιπτώσεων και την αρχή της αναλογικότητας. Σύμφωνα με την Ένωση, οι οριζόντιοι αποκλεισμοί στις ΖΕΠ και σε εκτεταμένες περιοχές Natura περιορίζουν τη δυνατότητα εξατομικευμένης αξιολόγησης έργων, ακόμη και σε περιπτώσεις όπου υπάρχουν διαθέσιμα μέτρα μετριασμού των επιπτώσεων στην ορνιθοπανίδα.
Οι ενστάσεις για τις περιοχές καταλληλότητας
Σε ό,τι αφορά τον καθορισμό των Περιοχών Καταλληλότητας, η Ένωση ζητά να συμπεριληφθούν όλες οι περιοχές που πληρούν τα κριτήρια αιολικού δυναμικού βάσει πιστοποιημένων μετρήσεων από διαπιστευμένους φορείς και να διορθωθούν οι αποκλίσεις που εντοπίζει μεταξύ χαρτών και πινάκων του σχεδίου. Παράλληλα διατυπώνει παρατηρήσεις για το κριτήριο των 4 μέτρων ανά δευτερόλεπτο που χρησιμοποιείται σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας, υποστηρίζοντας ότι μπορεί να αποκλείσει περιοχές με υψηλό αιολικό δυναμικό επειδή ο μέσος όρος της ευρύτερης διοικητικής ενότητας εμφανίζεται χαμηλότερος. Για τον λόγο αυτό προτείνει, σε περιπτώσεις όπου τεκμηριώνεται με πιστοποιημένες μετρήσεις και μελέτες ιδιαίτερα υψηλό αιολικό δυναμικό, να δίνεται η δυνατότητα εξαίρεσης από τους οριζόντιους περιορισμούς, με έμφαση στον πραγματικό συντελεστή απόδοσης (capacity factor) των έργων.
Οι τεχνικές παράμετροι και τα θολά σημεία
Στις τεχνικές παρατηρήσεις περιλαμβάνονται προτάσεις για τον τρόπο μέτρησης των αποστάσεων από ανεμογεννήτριες, οι οποίες κατά την Ένωση θα πρέπει να υπολογίζονται από το κέντρο του πυλώνα. Ζητείται ακόμη η μέγιστη απόσταση από υφιστάμενη οδό να αυξηθεί στα 20 χιλιόμετρα, να επανεξεταστούν οι ελάχιστες αποστάσεις από ορισμένες προστατευόμενες περιοχές, να υπάρξει σαφέστερη κατηγοριοποίηση αρχαιολογικών χώρων και πολιτιστικών μνημείων και να προσδιοριστούν οι επίσημες πηγές δεδομένων που χρησιμοποιούνται για την αποτύπωσή τους.
Παράλληλα, η Ένωση προτείνει να αποσαφηνιστούν ζητήματα που αφορούν οικισμούς, μεμονωμένες κατοικίες, τουριστικές μονάδες και χρήσεις γης, ζητώντας μεταξύ άλλων να διευκρινιστεί ότι οι μεμονωμένες τουριστικές μονάδες δεν περιλαμβάνουν καταλύματα τύπου Airbnb και να οριστούν με μεγαλύτερη σαφήνεια οι σχετικές βάσεις δεδομένων και οι χωρικές αναφορές.
Η μάχη για τα ώριμα έργα και τις μεταβατικές διατάξεις
Προβληματισμό στον κλάδο έχουν προκαλέσει και οι μεταβατικές διατάξεις. Η Ένωση υποστηρίζει ότι η εικόνα που δημιουργείται γύρω από τις μεταβατικές διατάξεις δεν αποτυπώνει πλήρως το πραγματικό τους αποτέλεσμα. Όπως αναφέρει, από τα περίπου 16 GW αιολικών έργων που εκτιμάται ότι καλύπτονται από τη μεταβατική πρόβλεψη, περισσότερα από 6,5 GW αφορούν έργα που είτε λειτουργούν ήδη είτε βρίσκονται υπό κατασκευή. Κατά συνέπεια, η ουσιαστική επίδραση της διάταξης περιορίζεται σε λιγότερα από 10 GW έργων υπό ανάπτυξη.
Η Ένωση επισημαίνει ότι η αδειοδότηση ενός αιολικού έργου επηρεάζεται από πλήθος πρόσθετων περιορισμών που σχετίζονται με τη δασική και πολεοδομική νομοθεσία, την προστασία αρχαιολογικών χώρων, την πολιτική αεροπορία, την εθνική άμυνα και τις χρήσεις γης, με αποτέλεσμα μόνο ένα μέρος των έργων που εμφανίζονται σήμερα ως υπό ανάπτυξη να καταλήγει τελικά σε υλοποίηση. Για τον λόγο αυτό εκτιμά ότι η «δεξαμενή» έργων που προστατεύεται από τις μεταβατικές διατάξεις παραμένει περιορισμένη και δεν επαρκεί από μόνη της για να υποστηρίξει τους στόχους ανάπτυξης της αιολικής ενέργειας έως το 2050.
Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΛΕΤΑΕΝ ζητά η κρίσιμη ημερομηνία για την υπαγωγή ενός έργου στις μεταβατικές διατάξεις να είναι η ημερομηνία έναρξης ισχύος του νέου χωροταξικού και όχι η 20ή Μαΐου, όπως προβλέπεται στο σχέδιο. Παράλληλα προτείνει οι νέες ζώνες αποκλεισμού και ο νέος ορισμός των Περιοχών Καταλληλότητας να μην εφαρμόζονται τουλάχιστον σε έργα που διαθέτουν Άδεια Παραγωγής, Βεβαίωση Παραγωγού που προήλθε από μετατροπή Άδειας Παραγωγής ή Βεβαίωση Παραγωγού Ειδικού Έργου, υποστηρίζοντας ότι πρόκειται για επενδυτικά σχέδια στα οποία έχουν ήδη πραγματοποιηθεί πολυετείς μετρήσεις, έχουν διατεθεί σημαντικοί πόροι και έχει προηγηθεί αξιολόγηση από τη ΡΑΑΕΥ ως προς τη βιωσιμότητα και τη φερεγγυότητα των επενδυτών.
Η Ένωση ζητά επίσης να εξαιρεθούν ρητά από τους νέους περιορισμούς τα έργα ριζικής ανανέωσης (repowering) και οι επανασχεδιασμοί υφιστάμενων έργων εντός των ίδιων ευρύτερων πολυγώνων, επισημαίνοντας ότι μεγάλο μέρος των υφιστάμενων περιβαλλοντικών αδειών βρίσκεται σε διαδικασία τροποποίησης προκειμένου να αντικατασταθούν παλαιότερες ανεμογεννήτριες με νεότερες και αποδοτικότερες μονάδες. Παράλληλα προτείνει να αποσαφηνιστεί ότι για όσα έργα εντάσσονται στις μεταβατικές διατάξεις η προστασία θα καλύπτει όχι μόνο το αρχικό στάδιο αδειοδότησης αλλά και τις επόμενες εγκρίσεις, τροποποιήσεις, ανανεώσεις και άδειες λειτουργίας ή εγκατάστασης. Μεταξύ των προτάσεών της περιλαμβάνονται ακόμη η επιστροφή τελών και εγγυητικών επιστολών σε περιπτώσεις ακύρωσης έργων λόγω των νέων διατάξεων, καθώς και ειδικές προβλέψεις για περιπτώσεις διοικητικών καθυστερήσεων, σφαλμάτων ή δικαστικών ακυρώσεων για τυπικούς λόγους.
Στη συνοδευτική της επιστολή προς το ΥΠΕΝ, η ΕΛΕΤΑΕΝ αναφέρει ότι οι προτάσεις της αποσκοπούν στη βελτίωση του σχεδίου που τέθηκε σε διαβούλευση και ζητά να συνεχιστεί ο διάλογος με το ΥΠΕΝ πριν από την οριστικοποίηση του νέου χωροταξικού πλαισίου. Όπως σημειώνει, το υπόμνημα συνοδεύεται από αναλυτικές παρατηρήσεις, κωδικοποιημένες προτάσεις ανά άρθρο και χαρτογραφική αποτύπωση των ζωνών αποκλεισμού που προβλέπει το σχέδιο. Μάλιστα, η Ένωση έστειλε επίσημη επιστολή και στη Γενική Διεύθυνση Ενέργειας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ζητώντας ουσιαστικά να εξεταστεί η συμβατότητα του νέου χωροταξικού με την ευρωπαϊκή νομοθεσία.
