Πριν 2 μόλις χρόνια, το υπουργείο Περιβάλλοντος εισήγαγε ένα πολύ σημαντικό θεσμό στην ελληνική πραγματικότητα, τα καθαρά οικόπεδα. Οι ιδιοκτήτες τους θα έπρεπε στο εξής, όχι μόνο να τα κρατούν καθαρά από χόρτα, σκουπίδια και άλλα άχρηστα αντικείμενα, αλλά θα έπρεπε κατά τα κρατούντα στη νέα εποχή, να τα δηλώνουν και στη σχετική πλατφόρμα.
Η ιδέα, προέκυψε μετά από μια πυρκαγιά στην ευρύτερη περιοχή των Αθηνών, νομίζω στην Οινόη, όπου όταν η φωτιά έφτανε σε ένα τοπίο με πολλά εγκαταλελειμμένα εξοχικά της εποχής των αυθαιρέτων, η συσσωρευμένη καύσιμη ύλη ήταν τρομακτική. Επιπλέον, επειδή τα περισσότερα από αυτά βρίσκονταν κοντά σε άλλα σπίτια ή στα όρια οικισμών, οι δυνάμεις κατάσβεσης είχαν δυσκολίες να προσεγγίσουν, αλλά και να τους συμπεριφερθούν αναλόγως, ρίχνοντας όλη τους τη δύναμη…
Το μέτρο αυτό είχε δύο πολύ θετικά αποτελέσματα. Πρώτον επετεύχθη σε μεγάλο βαθμό ο πρωταρχικός στόχος, να απομακρυνθεί η... κόπρος του Αυγείου (κυριολεκτικά σε πολλές των περιπτώσεων) και το δεύτερο να ομορφύνουν τα χωριά μας! Δημοτικός Σύμβουλος της περιόδου εκείνης μας έλεγε ότι σε ένα χωριό με λίγο πάνω από 2.000 κατοίκους, μάζεψε και πέταξε 22 φορτηγά σχετικά απορρίμματα!
Το μέτρο είχε κι ένα αρνητικό, μη αναμενόμενο, αντίκτυπο στην αγορά εργασίας: Την εποχή της καθαριότητας, ψάχνεις να βρεις εργάτη και δεν βρίσκεις τίποτα. Με σημαντικές αμοιβές, αναλαμβάνουν να καθαρίσουν και να πετάξουν τα ευρήματα ανθρώπων που μένουν σε άλλες περιοχές, οπότε οι ντόπιες αγροτικές εργασίες δεν μπορούν να ακολουθήσουν στα 50/αρικα για δουλειά ενός απογεύματος.
Πολλές φέτος οι ζημιές σε αγροτικές εγκαταστάσεις
Συζητούσαμε με διοικητή μικρού πυροσβεστικού σταθμού και μας έλεγε ότι φέτος είναι πολλές οι φωτιές που ξεκινούν από χωράφια, καθώς και αυξημένες οι ζημιές σε αγροτικά μηχανήματα ή άλλες εγκαταστάσεις. Εάν κάποιος θέλει να διαβάσει τις σκέψεις του φίλου πυροσβέστη, θα ψελλίσει μια λέξη, εγκατάλειψη. Η ραγδαία υποχώρηση της αγροτικής δραστηριότητας λόγω μη απόδοσης, έχει οδηγήσει το μεγαλύτερο μέρος των παραγωγών είτε να τα «βάλουν σιτάρια» ή να τα εγκαταλείψουν εντελώς και οι ίδιοι να αναζητήσουν εργασία σε δουλειές εκτός αγροτικού τομέα. Τα φωτοβολταϊκά, τα έργα του ταμείου Ανάκαμψης και οι οδηγοί, είναι οι ειδικότητες που απασχολούν τους περισσότερους.
Άρα δεν περισσεύει ούτε χρόνος, ούτε όρεξη, ούτε κουράγιο να γυρίσουν πίσω στα χωράφια τους και να περιποιηθούν τις χορταριασμένες άκρες, τα αντλιοστάσια, τα αποστραγγιστικά συστήματα και ότι άλλο θέλει τέλος πάντων φροντίδα που ο αγρότης χρειάζεται να κατέβει από το τρακτέρ και να αφιερώσει χρόνο και ενέργεια.
Αλλά και η καλλιέργεια τους καθ’ αυτή είναι προβληματική. Με το σιτάρι στα 20 λεπτά το κιλό (ίσως να λέμε και πολλά) δεν υπάρχει το οικονομικό ενδιαφέρον να φροντίσουν την καλλιέργεια τους όπως πρέπει, να ψεκάσουν για αγριόχορτα, να ρίξουν τα σωστά και επαρκή λιπάσματα, να χρησιμοποιήσουν καθαρό σπόρο. Αναγκάζονται να σπείρουν με ότι έχει μείνει στην αποθήκη τους, χωρίς καθόλου ή με ελάχιστα λιπάσματα, ενώ για την χημική καταπολέμηση των ζιζανίων σε μια καλή περίπτωση να ασχοληθούν με τα πλατύφυλλα ζιζάνια, γιατί αφενός κάνουν «φασαρία» λόγω όγκου, αφετέρου η καταπολέμηση είναι φθηνή και πιο σίγουρη. Με 2 ευρώ το στρέμμα καθάρισες, ενώ για τα αγροστώδη με πλέον αντιπροσωπευτικό εκπρόσωπο την αγριοβρώμη και πλέον επιθετικά, χρειάζεσαι πολλαπλάσια έξοδα και δυστυχώς οι γεωπόνοι μας λένε συνεχώς ότι το τάδε ζιζανιοκτόνο «κλώτσησε», ενώ εσύ καταλαβαίνεις «τζάμπα τα λεφτά…».
Φροντίδα χωρίς δικαιολογίες και... οίκτο
Ένα χωράφι μικρού μεγέθους όμως που βρίσκεται σε μια τέτοια κατάσταση, αποτελεί στην ουσία εστία μόλυνσης για τους γείτονές του. Οι σπόροι των ζιζανίων που θα φυτρώσουν σε αυτό, θα περάσουν και στον γείτονα, ο οποίος θα πασχίσει να τα αντιμετωπίσει με μέτρια συνήθως επιτυχία. Προσωπικό μας παράδειγμα: σε έκταση που καλλιεργούμε, υπάρχει γύρω γύρω ανάχωμα χαμηλού ύψους. Τα προηγούμενα 2 χρόνια, δεν φροντίσαμε να κόψουμε τα χόρτα την εποχή που έπρεπε, έχοντας ρίξει αλλού τις δυνάμεις μας, φυτεύοντας δένδρα. Αποτέλεσμα, τα χωράφια μας σε απόσταση έως και 20 μέτρα γέμισαν αγκάθια, χωρίς να μας αναγνωρίσουν το άλλοθι (...τα αγκάθια) ότι ήμασταν απασχολημένοι... Για όποιον μπορεί να καταλάβει τι σημαίνει αυτό, η λέξη μπελάς είναι λίγη…σε κάποια σημεία «The whole catastrofy» , που έλεγε και ο Ζορμπάς στην ταινία…
Χρησιμοποιούμε προσωπικά παραδείγματα διότι αφενός ουδείς αναμάρτητος, αφετέρου να δείξουμε ότι το πρόβλημα είναι μεγάλο, δυσεπίλυτο και συνήθως κοστοβόρο. Να αλλά και το αποτέλεσμα είναι αντίστοιχο: χαμηλές παραγωγές, κακή ποιότητα αφού σπόροι των ζιζανίων βγαίνουν στα αμπάρια της μηχανής μαζί με τα σιτηρά, σταδιακή υποβάθμιση του εδάφους, κι ένα σωρό άλλα θέματα. Το σημαντικότερο, δεν επηρεάζεται μόνο η δική σου σοδειά αλλά και του γείτονα, ο οποίος μπορεί να είναι ο καλύτερος καλλιεργητής του κάμπου.
Φυσικά το αντιλοστάσιο ενός χωραφιού που έχει χρόνια εγκαταλειφθεί ή απλώς ψευτοκαλλιεργείται, είναι εστία πολλών δεινών. Εκεί τα χόρτα κάνουν πάρτι, τα συσσωρευμένα από το παρελθόν αντικείμενα είναι κυρίως πλαστικά και ξύλα, δηλαδή απολύτως εύφλεκτα υλικά. Όταν η φωτιά τα επισκεφθεί, είναι απολύτως βέβαιο ότι θα φουντώσει, δυσχεραίνοντας έτσι το έργο της Πυροσβεστικής.
Αναφορικά με τα εγκαταλελειμμένα χωράφια που ανήκουν σε μη αγρότες, κατοίκους άλλων περιοχών, πολλαπλασιάστε τα παραπάνω επί 2 ή 3 και θα έχετε μια ρεαλιστική εκτίμηση της κατάστασης. Κατά συνέπεια, θα πρέπει και αυτοί οι κάτοχοι αγροτικής γης να δουν τι θα κάνουν για να καθαριστούν τα χωράφια τους. Μπελάς μεγάλος μας περιμένει…
Πόσα να είναι άραγε τα μη καλλιεργούμενα στρέμματα σε όλη τη χώρα;
Ίσως θυμάστε ότι είχαμε σχολιάσει μια αποκάλυψη του τότε Υπουργού Ενέργειας και Περιβάλλοντος κ. Σκυλακάκη, περί 6,5 εκατ. ακαλλιέργητων στρεμμάτων σε όλη την επικράτεια, σε μια αναφορά που θα βρεθεί τόση έκταση για εγκατάσταση φωτοβολταϊκών. Μάλιστα ο πρώην πρωθυπουργός κ. Κώστα Καραμανλής, σε μήνυμά του στην ετήσια συνέλευση των αγροτικών φωτοβολταϊκών, είχε πει το αυτονόητο, ότι πρέπει να βρεθεί τρόπος οι εκτάσεις αυτές να επιστρέψουν στην καλλιέργεια. Δε μοιάζει να τον άκουσε κανείς…
Δυστυχώς στα τρία αυτά χρόνια που μεσολάβησαν, δεν θα εκπλαγούμε εάν κάποιος μας πει έγκυρα ότι οι εντάσεις αυτές έχουν φτάσει τα... 16,5 εκατ. στρέμματα. Προχθές, πάνω σε τρακτέρ που βλέπεις τα πράγματα καθαρότερα, σε μια πολύ παραγωγική περιοχή σαν αυτή που δραστηριοποιούμαστε εμείς, εκτιμήσαμε ότι οι εγκαταλελειμμένες γαίες, ίσως και να ξεπερνούν το 15%! Κάποια είναι μικρά κομμάτια, άλλα με παράξενο σχήμα, άλλα κατασχεμένα, άλλα εσωτερικά, το καθένα με τη δικιά του δικαιολογία, αλλά το ίδιο αποτέλεσμα: παντού κρυμμένη η εγκατάλειψη.
Φτάνουμε έτσι, σιγά σιγά, σε θέματα που άπτονται της ιδιοκτησίας αλλά και της συμπεριφοράς των ιδιοκτητών γης στη σύγχρονη πολύπλοκη περιβαλλοντική και οικονομική πραγματικότητα. Η αγροτική ιστορία έχει να μας πει πολλά, ότι οι σημαντικότερες αγροτικές μεταρρυθμίσεις αλλά και επαναστάσεις σε όλο τον κόσμο, έγιναν με αφορμή το ιδιοκτησιακό καθεστώς της γης!
Μήπως, λοιπόν αντί να χρονοτριβούμε να τολμήσουμε μια νέα Αγροτική μεταρρύθμιση, της γης περιλαμβανομένης, να γλυτώσουμε όλοι: Μικροιδιοκτήτες από χωράφια που εμφανίζονται μόνο στο Ε9 τους, καλλιεργητές που ασφυκτιούν ανάμεσα σε κακούς γείτονες, οι Δήμοι από τα παράπονα, τα Υπουργεία από τον μπελά να λύσουν προβλήματα που στο σημερινό πλαίσιο δεν φαίνεται ότι έχουν λύσεις. Εκλογές έρχονται να ένα ωραίο αντικείμενο να τοποθετηθούν τα κόμματα και να μην επαναλάβουν πάλι τις γνωστές τους δηλώσεις για το αγροτικό θέμα της χώρας.
