Λίγες εβδομάδες πριν από την έναρξη της αντιπυρικής περιόδου την 1η Μαΐου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προχωρά σε μια από τις πιο εκτεταμένες παρεμβάσεις των τελευταίων ετών για τη διαχείριση των πυρκαγιών, αναγνωρίζοντας ότι η απειλή κλιμακώνεται σε όλη την ήπειρο. Με τη στρατηγική που παρουσίασε στις 25 Μαρτίου, η Κομισιόν περιγράφει ένα φαινόμενο που εξελίσσεται ραγδαία, με πυρκαγιές «μεγαλύτερες, συχνότερες και πιο καταστροφικές», και επιχειρεί να απαντήσει με ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο που καλύπτει το σύνολο του κύκλου διαχείρισης: από την πρόληψη και την ετοιμότητα έως την απόκριση και την αποκατάσταση.
Στον πυρήνα της νέας προσέγγισης βρίσκεται η σαφής μετατόπιση προς την πρόληψη, με έμφαση σε μέτρα που βασίζονται στα οικοσυστήματα. Η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι η δημιουργία «ανθεκτικών τοπίων» και η αποκατάσταση της φύσης μπορούν να μειώσουν σημαντικά τον κίνδυνο και τις επιπτώσεις των πυρκαγιών, ενώ ταυτόχρονα ενισχύει τα εργαλεία έγκαιρης προειδοποίησης μέσω Copernicus, την ανταλλαγή επιχειρησιακών δυνάμεων και την ανάπτυξη τεχνολογιών, όπως η τεχνητή νοημοσύνη για τη διαχείριση κρίσεων. Παράλληλα, ενισχύεται σημαντικά ο στόλος rescEU με την προμήθεια 12 πυροσβεστικών αεροσκαφών και 5 ελικοπτέρων - με το πρώτο να έχει ήδη παραδοθεί στις αρχές του 2026 - ενώ προωθείται και η δημιουργία ευρωπαϊκού κόμβου πυρόσβεσης στην Κύπρο.
Οι φωτιές ξεκίνησαν ήδη από τον χειμώνα
Τα πρώτα στοιχεία για το 2026 δείχνουν ότι η φετινή αντιπυρική περίοδος έχει στην πράξη ήδη ξεκινήσει πριν από την επίσημη ημερομηνία. Σύμφωνα με το ευρωπαϊκό σύστημα παρακολούθησης πυρκαγιών EFFIS του Joint Research Centre, μέχρι τις αρχές Μαρτίου είχαν ήδη καεί περίπου 22.476 εκτάρια, με 151 πυρκαγιές, ενώ έως το τέλος Μαρτίου η δραστηριότητα αυξήθηκε περαιτέρω, ξεπερνώντας τον μέσο όρο της τελευταίας 20ετίας για την εποχή.
Η εικόνα δεν περιορίζεται στην Ευρώπη. Στη Χιλή, στις αρχές του 2026, καταγράφηκαν πάνω από 45.000 εκτάρια καμένων εκτάσεων, περισσότεροι από 20 νεκροί και μαζικές εκκενώσεις, ενώ στην Παταγονία (Χιλή–Αργεντινή) οι πυρκαγιές κατέστρεψαν περισσότερα από 1.000 σπίτια και προκάλεσαν εκτοπισμό δεκάδων χιλιάδων πολιτών. Την ίδια στιγμή, στις Ηνωμένες Πολιτείες, η περίοδος πυρκαγιών ξεκίνησε εξαιρετικά νωρίς, με εκατοντάδες χιλιάδες εκτάρια να έχουν καεί ήδη από τους πρώτους μήνες του έτους. Το μοτίβο είναι πλέον σαφές: οι πυρκαγιές ξεκινούν νωρίτερα, εξαπλώνονται ταχύτερα και εμφανίζονται ταυτόχρονα σε πολλαπλές γεωγραφικές ζώνες.
Η χρονιά που άλλαξε τα δεδομένα στην Ευρώπη
Το 2025 αποτέλεσε τη χειρότερη χρονιά πυρκαγιών στην Ευρώπη, με περισσότερα από 1 εκατομμύριο εκτάρια καμένα, σύμφωνα με τα στοιχεία του ευρωπαϊκού συστήματος EFFIS, επιβεβαιώνοντας τη ραγδαία επιδείνωση του φαινομένου. Το μεγαλύτερο βάρος συγκεντρώθηκε στη νότια Ευρώπη, όπου η Ισπανία κατέγραψε περίπου 400.000 εκτάρια καμένης γης, ενώ η Πορτογαλία κινήθηκε σε επίπεδα 200.000 έως 275.000 εκταρίων, με τις δύο χώρες να αντιστοιχούν συνολικά σε έως και το 60% της συνολικής καταστροφής στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Σημαντικές εκτάσεις καταγράφηκαν επίσης στη Γαλλία και την Ιταλία, ενώ αξιοσημείωτη ήταν η εμφάνιση μεγάλων πυρκαγιών και σε χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, όπως η Γερμανία και η Σλοβακία, γεγονός που καταδεικνύει ότι η γεωγραφία του κινδύνου επεκτείνεται πέρα από το παραδοσιακό μεσογειακό τόξο. Η εξέλιξη αυτή επιβεβαιώνει ότι οι πυρκαγιές δεν αυξάνονται μόνο σε ένταση και έκταση, αλλά μεταβάλλουν και τον γεωγραφικό τους χάρτη, δημιουργώντας ένα πιο σύνθετο και απρόβλεπτο περιβάλλον για την ευρωπαϊκή πολιτική προστασία.
Ελλάδα: Λιγότερες φωτιές, αλλά πιο καταστροφικές
Μέσα σε αυτή τη νέα πραγματικότητα, η Ελλάδα εισέρχεται στην αντιπυρική περίοδο με έναν απολογισμό που δείχνει μια ξεκάθαρη μεταβολή του φαινομένου. Το 2025 καταγράφηκαν περίπου 9.143 πυρκαγιές και 477.000 στρέμματα καμένων εκτάσεων, ενώ οι μεγάλες πυρκαγιές αυξήθηκαν κατά 50%, μετατρέποντας το επιχειρησιακό πεδίο σε πολύ πιο απαιτητικό.
Η εικόνα αυτή δεν είναι συγκυριακή, αλλά εντάσσεται σε μια ευρύτερη επιστημονικά τεκμηριωμένη τάση για τη Μεσόγειο και την Ευρώπη. Σύμφωνα με το Intergovernmental Panel on Climate Change, ο κίνδυνος πυρκαγιών αυξάνεται σε όλες τις περιοχές της Ευρώπης και μάλιστα ακόμη και σε σενάρια περιορισμένης αύξησης της θερμοκρασίας, όπως το +1,5°C, ενώ γίνεται ακόμη πιο έντονος σε υψηλότερα σενάρια όπως το +3°C. Αυτό σημαίνει ότι το φαινόμενο δεν περιορίζεται πλέον στη Μεσόγειο, αλλά επεκτείνεται γεωγραφικά.
Για τη Μεσόγειο, οι επιστημονικές εκτιμήσεις είναι ακόμη πιο σαφείς. Η αύξηση των καυσώνων και της ξηρασίας μειώνει την υγρασία των δασών και αυξάνει την ευφλεκτότητα, ενώ η περίοδος πυρκαγιών επιμηκύνεται σημαντικά. Οι μεγάλες πυρκαγιές γίνονται πιο πιθανές και πιο έντονες, με τους επιστήμονες να κάνουν λόγο για περισσότερα «mega-fires» στο μέλλον.
Στην Ελλάδα, οι προβλέψεις συγκλίνουν ότι η περίοδος ακραίας ζέστης θα επιμηκυνθεί έως και κατά έναν μήνα μέχρι το 2050 και ενδέχεται να ξεπεράσει τους δύο μήνες έως το 2100, διευρύνοντας ουσιαστικά τη διάρκεια της αντιπυρικής περιόδου. Παράλληλα, η αύξηση της θερμοκρασίας και η μείωση των βροχοπτώσεων οδηγούν σε πιο ξηρά καλοκαίρια και σε αυξημένο κίνδυνο πυρκαγιάς.
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο αφορά την ένταση των φαινομένων. Στη Μεσόγειο, οι καμένες εκτάσεις ενδέχεται να αυξηθούν έως και 3 έως 5 φορές μέχρι το τέλος του αιώνα, ενώ η πιθανότητα πολύ μεγάλων πυρκαγιών μπορεί να υπερδιπλασιαστεί. Τα ακραία καιρικά φαινόμενα, όπως οι καύσωνες και η ξηρασία, θα εμφανίζονται συχνότερα και με μεγαλύτερη ένταση, οδηγώντας σε ταχύτερη εξάπλωση της φωτιάς, δυσκολότερη κατάσβεση και μεγαλύτερες καταστροφές.
Καθώς η χώρα οδεύει προς την 1η Μαΐου, η εικόνα που διαμορφώνεται είναι σαφής: η αντιπυρική περίοδος του 2026 ξεκινά ήδη υπό πίεση. Οι πυρκαγιές δεν περιμένουν πλέον το καλοκαίρι και δεν περιορίζονται γεωγραφικά. Η Ελλάδα, όπως και η ευρύτερη Μεσόγειος, εισέρχεται σε μια νέα κανονικότητα, όπου ο κίνδυνος γίνεται πιο πρώιμος, πιο εκτεταμένος και πιο απρόβλεπτος.
