Ομιλία Φον Ντερ Λάιεν: Ποια τελικά είναι η Κατάσταση της Ευρώπης (και τι θα κάνουμε γι’ αυτή)

Η ετήσια ομιλία της Προέδρου της Κομισιόν για την Κατάσταση τη Ευρώπης δεν έκρυβε εκπλήξεις από άποψη θεματολογίας. Ούτε από άποψη προτεραιοποίησης των θεμάτων. Η Άμυνα και η Ασφάλεια παρέμειναν στην κορυφή της ατζέντας. Σε αρχικό χρόνο, ωστόσο, και με τον κίνδυνο να προτρέξουμε, καταγράφουμε ορισμένα βασικά συμπεράσματα, με το πρώτο να έχει περάσει σχεδόν απαρατήρητο αλλά να είναι -κατά την άποψή μας- το κρισιμότερο.

Η επίκληση της ενότητας

Η Φον Ντερ Λάιεν επέλεξε να ξεκινήσει με αυτόν τον τρόπο την ομιλία της. Και πράγματι ήταν το βασικότερο μήνυμα που έστειλε προς τις πρωτεύουσες: Ή είμαστε όλοι μαζί στη δημιουργία μίας περισσότερο αυτόνομης και αυτάρκους Ευρώπης ή… οποιοσδήποτε σχεδιασμός κινδυνεύει είτε να καθυστερήσει και να ουσιαστικά να ατροφήσει ή να μην προχωρήσει.

Συχνά τονίζουμε ότι παρά τις όποιες εύλογες διαφωνίες εκφράζονται για τη διαχείριση της διοίκησης της Επιτροπής από την πρόεδρό της, η ίδια καλείται να «πάρει πάνω της» σειρά πολιτικών επιλογών πιέζοντας τις κυβερνήσεις και τις ευρωομάδες. Και έχοντας περίπου τους ίδιους πόρους προκειμένου να πετύχει περισσότερους στόχους. Το εγχείρημα φυσικά απαιτεί καλύτερη συνεργασία, προϋποθέτει ωστόσο αποφασιστικότητα και γερό στομάχι από την ίδια την Φον Ντερ Λάιεν. Καθόλου εύκολη η ισορροπία αυτή.

Κατά τα λοιπά, καταγράφουμε ορισμένες βασικές παρατηρήσεις:

-Η Ασφάλεια αποτελεί πρώτη προτεραιότητα και ο βασικός εχθρός είναι προφανής και αδίστακτος: ο Πούτιν και το καθεστώς του. Χρονικά η ομιλία συνέπεσε με την πρωτοφανή παραβίαση του εναερίου χώρου της Πολωνίας από ρωσικά drones. Δεν ήταν ιδιαίτερα δύσκολο να δικαιολογήσει απέναντι σε ποιο μπλοκ και ποια παγκόσμια γεωπολιτική αλλαγή καλείται να απαντήσει η ΕΕ. Και η Ούρσουλα Φον Ντερ Λάιεν το έκανε σε έντονους τόνους.

-Κάθε πολιτική ομάδα άκουσε κάτι από αυτό που ήθελε με βάση την πολιτική της ατζέντα. Αναμενόμενο εν πολλοίς, αν αναλογιστούμε ότι η συζήτηση για τον επόμενο κοινοτικό προϋπολογισμό βρίσκεται στην αρχή της και οι τόνοι έχουν ήδη ανέβει.

-Το στεγαστικό πρόβλημα μπήκε ακόμη ψηλότερα στην ατζέντα. Ανάγεται σε ξεκάθαρο νέο πυλώνα πολιτικής.

-Οι πρακτικοί στόχοι σε επίπεδο ενιαίας αγοράς και αποκατάστασης της ανταγωνιστικότητας σταδιακά γίνονται περισσότερο ξεκάθαροι (όπως και αυτοί της κοινής Άμυνας στην οποία αναφερθήκαμε). Το βασικότερο λόγο προς αυτήν την κατεύθυνση θα τον έχουν τα κράτη-μέλη (η απαιτούμενη ενότητα και η συναντίληψη που λέγαμε; )

Και η Ελλάδα;

Η ομιλία για την Κατάσταση της ΕΕ έχει κατά βάση -και προφανώς ορθά- ευρωπαϊκό χαρακτήρα. Τα μηνύματά της ωστόσο είναι εκείνα που αφορούν στα κράτη-μέλη, επίσης ορθά, αν αναλογιστεί κανείς ότι συνδέονται με τη θεσμική αποστολή και τη λειτουργία της Ένωσης. Σε επίπεδο συμβολισμού, η παρουσία του επικεφαλής των Ελλήνων δασοκομάντος που συνέδραμαν στην αντιμετώπιση των τεράστιων καλοκαιρινών πυρκαγιών στην Ισπανία και το χειροκρότημα του Ευρωκοινοβουλίου το οποίο απέσπασε, τοποθετούν την Ελλάδα στο επίκεντρο του διαλόγου αναφορικά με την ευρωπαϊκή αλληλεγγύη (σε κάθε επίπεδο). Με την Άμυνα και την Ασφάλεια να πρωταγωνιστούν στην ευρωπαϊκή ατζέντα, η Ελλάδα, έχει κάθε λόγο να πιέσει προς την κατεύθυνση αυτή, στηρίζοντας ακόμα και την ανανέωση του διαλόγου για την ενεργοποίηση της «ρήτρας αλληλεγγύης» της Συνθήκης.

Τέλος, ιδιαίτερη -συμβολική και όχι μόνο- σημασία έχει η ανακοίνωση της εγκατάστασης ενός νέου φορέα πολιτικής προστασίας (ευρωπαϊκού hub πυρόσβεσης) στην Κύπρο. Πρόκειται για διεθνή παρουσία μίας μονάδας της ΕΕ σε μία εξαιρετικά ευαίσθητη περιοχή των εξωτερικών συνόρων της Ένωσης.