Ένα κοστολογημένο πρόγραμμα παροχών που θα «απλώνει» έως το 2030 προετοιμάζεται να εξαγγείλει ο πρωθυπουργός κατά την ομιλία του στη φετινή ΔΕΘ, ενόψει και των επόμενων εθνικών εκλογών. Έτσι, το οικονομικό επιτελείο υπολογίζει κάθε σπιθαμή διαθέσιμου δημοσιονομικού χώρου που μπορεί να δημιουργηθεί από ευελιξίες και εργαλεία όπως η ρήτρα διαφυγής, όχι μόνο για την επόμενη χρονιά αλλά και για το σύνολο της τετραετίας.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα η ενεργοποίηση της ρήτρας διαφυγής για την ενεργειακή ανθεκτικότητα που θα φέρει επιπλέον ενεργειακές επενδύσεις ύψους άνω του 1 δισ. ευρώ μέχρι το 2028. Τα έργα θα κλειδώσουν στα τέλη του μήνα, αλλά σύμφωνα με τους υπολογισμούς του οικονομικού επιτελείου, θα μπορούν να υλοποιούνται επενδύσεις ύψους 350-400 εκατ. ευρώ ετησίως για την περίοδο 2026-2028.
Η ευελιξία, ωστόσο, έχει σαφή όρια. Το ενεργειακό σκέλος αποτελεί επιμέρους χρήση του ήδη διαθέσιμου ανώτατου ορίου της ρήτρας διαφυγής 1,5% του ΑΕΠ που ισχύει για τις αμυντικές δαπάνες και όχι νέο πρόσθετο περιθώριο. Και βέβαια οι δαπάνες αυτές προσμετρώνται κανονικά στο πρωτογενές αποτέλεσμα και στο δημόσιο χρέος, απλά δεν «χτυπάνε» στο όριο αύξησης δαπανών που βάζουν οι δημοσιονομικοί κανόνες της ΕΕ.
Τα νέα έργα που θα έχουν να κάνουν με αποθήκευση και εξοικονόμηση ενέργειας αλλά και με ενεργειακές αναβαθμίσεις θα προστεθούν στο πακέτο μέτρων που προετοιμάζεται και το οποίο ξεπερνά μέχρι στιγμής τα 1,5 δισ. ευρώ για το 2027. Στο «καλάθι της ΔΕΘ» θα προστεθεί, πάντως, και ό,τι έχει ήδη νομοθετηθεί. Για παράδειγμα, την ερχόμενη χρονιά ενεργοποιείται η ολοκλήρωση της κατάργησης του ΕΝΦΙΑ για κύριες κατοικίες σε οικισμούς έως 1.500 κατοίκους, η πλήρης κατάργηση του συμψηφισμού των αυξήσεων συντάξεων με την προσωπική διαφορά και η μείωση των ασφαλιστικών εισφορών κατά μισή ποσοστιαία μονάδα.
Οι τρεις άγνωστοι Χ για τα μέτρα
Μένουν, πάντως, να καθοριστούν τρεις άγνωστοι παράγοντες για να κλειδώσει τελείως το πακέτο της ΔΕΘ. Ο πρώτος είναι ο μακροοικονομικός, δηλαδή πώς θα κινηθεί η οικονομία αλλά και ο πληθωρισμός, τι θα γίνει με τον τουρισμό και πού θα φτάσουν οι τιμές του πετρελαίου και των υπόλοιπων ενεργειακών προϊόντων. Ο δεύτερος παράγοντας έχει να κάνει με το αν θα αναγνωριστούν κάποια από τα επιπλέον έσοδα του κρατικού προϋπολογισμού ως μέτρα «μόνιμου χαρακτήρα» και άρα να μεγαλώσουν κάπως το διαθέσιμο δημοσιονομικό χώρο. Ο τρίτος παράγοντας είναι το αν θα επιλέξει η κυβέρνηση να φέρει κάποιες αλλαγές στη φορολογία όπως είχε κάνει στο παρελθόν (π.χ. φορολογία στα τυχερά παιχνίδια) για να αυξήσει τον δημοσιονομικό χώρο.
Εξαγγελίες με σταδιακή εφαρμογή
Η παρουσίαση των μέτρων σε ορίζοντα τετραετίας εξυπηρετεί τις προεκλογικές ανάγκες, καθώς η επόμενη ΔΕΘ θα είναι η τελευταία πριν τις επόμενες εθνικές εκλογές, όποτε και αν γίνουν αυτές. Από την άλλη επιτρέπει τον σχεδιασμό μέτρων που θα εφαρμοστούν σταδιακά μοιράζοντας το δημοσιονομικό κόστος (και συγκεκριμένα την αύξησή των δαπανών) σε περισσότερες χρονιές.
Παράλληλα τρέχει και το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης 2026-2030, ύψους 23 δισ. ευρώ από εθνικούς πόρους. Τα 17,1 δισ. ευρώ που κατευθύνονται σε «φρέσκα» έργα και δράσεις από τα συνολικά 23 δισ. ευρώ του ΕΠΑ 2026-2030 έχουν κατά βάση να κάνουν με τις υποδομές και τις μεταφορές, την κοινωνική συνοχή και την πράσινη μετάβαση.
