Χιλιάδες δορυφόροι περιστρέφονται γύρω από τη γη και όταν «πεθάνουν» δεν εξαφανίζονται απλά. Το ίδιο συμβαίνει και με τους πυραύλους που τους μετέφεραν εκεί. Σε αυτό το τοπίο, όλο και περισσότερες εταιρείες εκτιμούν ότι η απομάκρυνση των «σκουπιδιών» από τη διαστημική τροχιά, αλλά και η συντήρηση των δορυφόρων πριν καταλήξουν απόβλητα, μπορεί να αποτελέσει ένα νέο είδος επιχείρησης.
Πρόσφατα, το ανώτερο κομμάτι ενός πυραύλου Falcon 9 της SpaceX το οποίο βρισκόταν σε ανεξέλεγκτη τροχιά για περίπου 18 μήνες προσέκρουσε στην επιφάνεια της σελήνης. Πιο κοντά στη γη, ανενεργοί δορυφόροι, χρησιμοποιημένα τμήματα πυραύλων και άλλα διαστημικά απορρίμματα μπορούν να παραμένουν σε τροχιά για χρόνια, επιβαρύνοντας ένα ολοένα και πιο κορεσμένο περιβάλλον και αυξάνοντας τον κίνδυνο συγκρούσεων.
Οι διαστημικές υποδομές, έχουν γίνει θεμελιώδεις για την παγκόσμια οικονομία, από τις παγκόσμιες χρηματοπιστωτικές συναλλαγές και την πλοήγηση μέσω GPS έως την πρόγνωση του καιρού και την παρακολούθηση πυραύλων.
«Το διάστημα είναι ένα παγκόσμιο κοινό αγαθό και το γεμίζουμε με σκουπίδια. Πρέπει να το καθαρίσουμε γιατί θα υπάρξουν συνέπειες εάν το αντιμετωπίσουμε ως κάτι αναλώσιμο», δήλωσε στο CNBC ο Άντριου Φαιόλα, εμπορικός αντιπρόεδρος της Astroscale.
Ένα πρόβλημα που μεγαλώνει
Ένας διαδραστικός χάρτης που ανέπτυξαν ερευνητές του πανεπιστημίου του Τέξας δείχνει σε πραγματικό χρόνο την αυξανόμενη συμφόρηση στη χαμηλή γήινη τροχιά, όπου οι δορυφόροι λειτουργούν δίπλα σε απομεινάρια δεκαετιών διαστημικής δραστηριότητας, συμπεριλαμβανομένων αμερικανικών και πρώην σοβιετικών πυραύλων και δορυφόρων.
Παράλληλα, η OrbitRadar παρακολουθεί καθημερινά σχεδόν 30.000 αντικειμένων στο διάστημα, από τα οποία περίπου τα 18.500 είναι ενεργοί δορυφόροι και τα υπόλοιπα είναι θραύσματα διαστημικών απορριμμάτων ή χρησιμοποιημένα σώματα πυραύλων.
Ο Φαιόλα παρομοίασε μία σύγκρουση στο διάστημα με μία χειροβομβίδα να χτυπάει ένα αυτοκίνητο: δημιουργούν ένα νέφος με μικρά θραύσματα να εκτοξεύονται σε απρόβλεπτες τροχιές. Ορισμένα από αυτά μπορεί να είναι τόσο μικρά ώστε να μην μπορούν να εντοπιστούν από τη Γη, γεγονός που καθιστά ακόμη δυσκολότερη την αποφυγή τους.
Ακόμη και θραύσματα πολύ μικρού μεγέθους τα οποία ταξιδεύουν με χιλιάδες μίλια την ώρα μπορούν να καταστρέψουν δορυφόρους ή ακόμα χειρότερα να διαπεράσουν τις διαστημικές στολές των αστροναυτών που εργάζονται εκτός των οχημάτων τους.
Σύμφωνα με τον επικεφαλής του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος (ESA) για τα διαστημικά απορρίμματα, Τιμ Φλόχρερ, ακόμη και αν δεν εκτοξευθούν επιπλέον δορυφόροι, η ποσότητα των απορριμμάτων σε τροχιά θα συνέχιζε να αυξάνεται, επειδή τα αντικείμενα διασπώνται ταχύτερα απ' ό,τι τα διαστημικά απόβλητα επιστρέφουν φυσικά στην ατμόσφαιρα.
«Οι ενεργοί δορυφόροι θα πρέπει να πραγματοποιούν ολοένα και περισσότερους ελιγμούς για να αποφύγουν άλλους δορυφόρους ή θραύσματα διαστημικών απορριμμάτων», ανέφερε, επισημαίνοντας αρκετές αποστολές απομάκρυνσης απορριμμάτων και παροχής υπηρεσιών σε τροχιά που υποστηρίζει ο οργανισμός.
Το επιχειρηματικό μοντέλο
Η Astroscale αναπτύσσει διαστημικά σκάφη για την απομάκρυνση διαστημικών απορριμμάτων και για άλλες υπηρεσίες σε τροχιά.
«Αυτό σημαίνει ότι κατασκευάζουμε διαστημικά σκάφη σχεδιασμένα να είναι εξαιρετικά ευέλικτα και να μπορούν να λειτουργούν με ασφάλεια γύρω από άλλα διαστημικά σκάφη σε τροχιά», δήλωσε ο Φαιόλα.
Η εταιρεία είναι μία από τις λίγες εμπορικές επιχειρήσεις που έχουν αποδείξει ότι μπορούν να συνδεθούν με άλλο διαστημικό σκάφος σε τροχιά, χρησιμοποιώντας ένα σύστημα μαγνητικής σύλληψης. Πρόκειται για εξαιρετικά δύσκολο εγχείρημα, καθώς τα αντικείμενα στη χαμηλή γήινη τροχιά κινούνται με ταχύτητες 7 έως 8 χιλιομέτρων το δευτερόλεπτο και μπορεί να περιστρέφονται ανεξέλεγκτα.
Παράλληλα, η ClearSpace, μια startup με έδρα το Λουξεμβούργο, βλέπει την απομάκρυνση των διαστημικών απορριμμάτων ως μέρος μιας πολύ μεγαλύτερης αγοράς που αφορά την επιθεώρηση, επισκευή και συντήρηση διαστημικών σκαφών σε τροχιά.
«Ουσιαστικά, δημιουργούμε το επίπεδο υπηρεσιών που θα υποστηρίζει τις διαστημικές υποδομές», δήλωσε στο CNBC ο συνιδρυτής και διευθύνων σύμβουλος της ClearSpace, Λουκ Πιγκέτ.
Ο Πιγκέτ συνέκρινε τις ευκαιρίες στην ευρύτερη αγορά διαστημικών υπηρεσιών με τις βιομηχανίες συντήρησης που έχουν αναπτυχθεί γύρω από τους δρόμους, τη ναυτιλία και την αεροπορία.
«Χωρίς υπηρεσίες συντήρησης οι αυτοκινητόδρομοι θα ήταν γεμάτοι εγκαταλελειμμένα αυτοκίνητα», ανέφερε υποστηρίζοντας πως το διάστημα θα χρειαστεί σύντομα αντίστοιχες υποδομές.
Με τη στήριξη ευρωπαϊκών και εθνικών διαστημικών οργανισμών, η εταιρεία έχει αναπτύξει έναν δορυφόρο με έναν «βραχίονα» που μπορεί να συλλέγει διαστημικά απορρίμματα και είτε να τα φέρνει πίσω στη Γη είτε να τα μετακινεί σε μεγαλύτερη απόσταση, σε μια περιοχή γνωστή ως «διαστημικό νεκροταφείο», όπου είναι λιγότερο πιθανό να συγκρουστούν με άλλα αντικείμενα.
Ποιος είναι υπεύθυνος για τα σκουπίδια στο διάστημα;
Το ποιος είναι υπεύθυνος για την απομάκρυνση εγκαταλελειμμένου διαστημικού εξοπλισμού παραμένει ένα νομικά γκρίζο ζήτημα.
Η ESA έχει ξεκαθαρίσει ότι δεν αποτελεί ρυθμιστική αρχή και μπορεί να επιβάλλει μέτρα περιορισμού των διαστημικών απορριμμάτων μόνο στις δικές της αποστολές.
«Τα διαστημικά απορρίμματα αποτελούν ένα κλασικό δίλημμα “τραγωδίας των κοινών” και, επομένως, πρέπει να αντιμετωπιστούν μέσω παγκόσμιας συνεργασίας», αναφέρει ο οργανισμός στην ιστοσελίδα του.
Σύμφωνα με τον Φλόχλερ, η συμμόρφωση με τα πρότυπα για τον περιορισμό των διαστημικών απορριμμάτων βελτιώνεται σταδιακά, ιδιαίτερα μεταξύ των εμπορικών φορέων. Ωστόσο, όχι αρκετά γρήγορα ώστε να σταματήσει η αύξηση των σκουπιδιών σε τροχιά.
Από τη μεριά του ο Φαιόλα υποστήριξε ότι ακόμη και η ίδια η νομοθεσία θα μπορούσε να συμβάλει στη δημιουργία της αγοράς για την απομάκρυνση των διαστημικών απορριμμάτων.
