Τον Ιανουάριο του 2025, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε την «Πυξίδα Ανταγωνιστικότητας», έναν οδικό χάρτη βασισμένο στις προτάσεις του Mario Draghi για την αναδιάταξη της ευρωπαϊκής οικονομίας και την ενίσχυση της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας. Η «Πυξίδα» προβλέπει παρεμβάσεις σε ένα εύρος τομέων –από τη βιομηχανική πολιτική και την ενέργεια έως τις κεφαλαιαγορές και την καινοτομία– με στόχο, σε ορίζοντα πενταετίας να καλυφθεί το διαρθρωτικό χάσμα ανταγωνιστικότητας της ΕΕ έναντι των ΗΠΑ και να περιοριστούν οι εξαρτήσεις από την Κίνα.
Ωστόσο, σχεδόν ενάμιση χρόνο αργότερα, η πρόοδος είναι μάλλον απογοητευτική. Στους περισσότερους τομείς οι πρωτοβουλίες εξελίσσονται αργά, αποσπασματικά και χωρίς την κλίμακα που απαιτείται για να επιτευχθούν οι φιλόδοξοι στόχοι που τέθηκαν. Σύμφωνα με το EU Competitiveness Scorecard της Eurasia Group, που παρακολουθεί την πρόοδο σε κάθε έναν από τους 8 τομείς παρεμβάσεων της «Πυξίδας», μέχρι στιγμής η συνολική βαθμολογία αυτής της προσπάθειας της ΕΕ οριακά ξεπερνά τη… βάση, με μόλις 2,6/5.
Με άριστα το 5, η Eurasia Group βαθμολογεί την πρόοδο σε κάθε επιμέρους τομέα δράσης ως εξής:
- Διακυβέρνηση: 3,2
- Ενέργεια και κλίμα: 3,0
- Εμπόριο: 2,8
- Βιομηχανία: 2,8
- Άμυνα: 2,8
- Ανταγωνισμός και κρατικές ενισχύσεις: 2,6
- Κεφαλαιαγορές (επενδύσεις και χρηματοδότηση): 2,0
- Ψηφιακός τομέας και τηλεπικοινωνίες: 1,9
Τι πάει καλά
Παρά την αργή πρόοδο, οι αναλυτές της Eurasia Group καταγράφουν κάποια πεδία με αξιόλογη πρόοδο. Η Ευρωπαϊκή Ένωση κινείται προς μια πιο παρεμβατική βιομηχανική πολιτική, επιχειρώντας να εξισορροπήσει τον ανταγωνισμό απέναντι σε επιδοτούμενες οικονομίες, κυρίως την Κίνα. Στο πλαίσιο αυτό, ενισχύονται στρατηγικοί τομείς, όπως οι ενεργοβόρες βιομηχανίες και οι καθαρές τεχνολογίες, με πολιτικές που ενσωματώνουν τη λογική του «Buy European».
Ταυτόχρονα, η μείωση της γραφειοκρατίας και η απλοποίηση του ρυθμιστικού πλαισίου αναδεικνύονται σε βασική προτεραιότητα, ενώ καταγράφεται πρόοδος και στην ενίσχυση των εμπορικών συνεργασιών, με νέες συμφωνίες που στοχεύουν να αντισταθμίσουν τις πιέσεις από τους αμερικανικούς δασμούς και την κινεζική υπερπαραγωγή.
Τι δεν πάει καλά
Από την άλλη πλευρά, σύμφωνα με την ανάλυση της Eurasia Group, συγκεκριμένες διαρθρωτικές αδυναμίες της ευρωπαϊκής οικονομίας συνεχίζουν να λειτουργούν ως τροχοπέδη, περιορίζοντας την αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων.
Ο ψηφιακός τομέας και οι τηλεπικοινωνίες αποτελούν το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα υστέρησης, με καθυστερήσεις στη συγκέντρωση της αγοράς και στην ανάπτυξη κρίσιμων υποδομών. Παράλληλα, η προσπάθεια εμβάθυνσης της ενιαίας αγοράς και καλύτερου συντονισμού πολιτικών παραμένει περιορισμένη, παρά τις σχετικές πρωτοβουλίες.
Ιδιαίτερα ευάλωτος αναδεικνύεται ο τομέας της ενέργειας. Η νέα ενεργειακή κρίση, εν μέσω του πολέμου στο Ιράν, επαναφέρει τον κίνδυνο υποχώρησης των κλιματικών πολιτικών και ενισχύει τις πιέσεις για χαλάρωση βασικών εργαλείων, όπως το σύστημα εμπορίας ρύπων. Αυτό αυξάνει τον κίνδυνο η Ευρώπη να παραμείνει για μεγαλύτερο διάστημα εξαρτημένη από ακριβά εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα, υπονομεύοντας τη στρατηγική της για ενεργειακή αυτονομία.
Διαβάστε ακόμα- ETS: Η Κομισιόν «χτίζει» νέο δίχτυ ασφαλείας στην αγορά άνθρακα - Τέλος στην ακύρωση δικαιωμάτων
Κεφαλαιαγορές
Ο τομέας των επενδύσεων και της χρηματοδότησης παραμένει ο πιο αδύναμος κρίκος της συνολικής προσπάθειας. Παρά το γεγονός ότι διαφαίνεται ένα παράθυρο ευκαιρίας για μεγαλύτερη ενοποίηση των κεφαλαιαγορών, η πρόοδος είναι περιορισμένη και σε μεγάλο βαθμό αποσπασματική.
Οι αλλαγές στις υποδομές της αγοράς κινούνται προς τη σωστή κατεύθυνση, αλλά δεν επαρκούν για να επιτύχουν βαθιά ολοκλήρωση. Η τραπεζική ενοποίηση συνεχίζει να συναντά σημαντικά εμπόδια, ενώ η ενίσχυση της χρηματοδότησης επενδύσεων σε ευρωπαϊκό επίπεδο παραμένει περιορισμένη. Το βάρος εξακολουθεί να μεταφέρεται στα κράτη-μέλη, όσο δεν προχωρά η προοπτική κοινής ευρωπαϊκής χρηματοδότησης.
Άμυνα
Ο τομέας της άμυνας εμφανίζει καλύτερη δυναμική, κυρίως λόγω της επιδείνωσης του γεωπολιτικού περιβάλλοντος και της αβεβαιότητας για τον ρόλο των ΗΠΑ. Οι αμυντικές δαπάνες αυξάνονται, με καθοριστική συμβολή της Γερμανίας και μερική χαλάρωση των δημοσιονομικών κανόνων της ΕΕ.
Ωστόσο, η ενίσχυση αυτή δεν συνοδεύεται από αντίστοιχη θεσμική ενοποίηση. Η ανασυγκρότηση της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας προχωρά αργά, ενώ η μετάβαση σε κοινές προμήθειες και πολιτικές «buy European» βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο. Οι αποκλίσεις μεταξύ των κρατών-μελών, τόσο σε δημοσιονομικό όσο και σε πολιτικό επίπεδο, διαμορφώνουν μια ευρωπαϊκή άμυνα που παραμένει κατακερματισμένη, περιορίζοντας την αποτελεσματικότητα της συνολικής προσπάθειας.
