Η συζήτηση για την εκτίναξη του πετρελαίου στρέφεται εύλογα στον χειμώνα και στην τιμή με την οποία θα κάνει πρεμιέρα το πετρέλαιο θέρμανσης στις 15 Οκτωβρίου. Ωστόσο, η πρώτη επιβάρυνση για την ελληνική οικονομία έχει αρχίσει πολύ νωρίτερα. Περνά ήδη από το diesel στις μεταφορές, στην εφοδιαστική αλυσίδα και τελικά στο κόστος προϊόντων και υπηρεσιών, σε μια περίοδο κατά την οποία ο πληθωρισμός έχει επιστρέψει σε ανοδική τροχιά.
Με το Brent να έχει κινηθεί στην αρχή της εβδομάδας μια ανάσα από τα 110 δολάρια το βαρέλι, μετά τη νέα κλιμάκωση των κινδύνων για την παγκόσμια προσφορά πετρελαίου, η αγορά καλείται να αποτιμήσει όχι μόνο πόσο θα κοστίσει η θέρμανση τον Οκτώβριο αλλά και τις πιέσεις που θα έχουν ήδη περάσει στην οικονομία μέχρι τότε. Οι τελευταίες εξελίξεις στη Μέση Ανατολή έχουν εντείνει εκ νέου τις ανησυχίες για τις πετρελαϊκές ροές, οδηγώντας το Brent πάνω από τα 108 δολάρια και κοντά στο όριο των 110 δολαρίων.
Καύσιμα: Επιστρέφει ο φόβος ελλείψεων - Πόσο θωρακισμένη είναι η Ελλάδα
Η άνοδος έχει ήδη περάσει στο diesel
Η πιο άμεση ένδειξη έρχεται από την αγορά του πετρελαίου κίνησης. Σύμφωνα με τα στοιχεία του υπουργείου Ανάπτυξης, η μέση πανελλαδική τιμή του dieselήταν 2,022 ευρώ το λίτρο την 1η Σεπτεμβρίου και στις 13 Σεπτεμβρίου είχε φθάσει στα 2,108 ευρώ. Πρόκειται για άνοδο 8,6 λεπτών το λίτρο μέσα σε 12 ημέρες.
Η μεταβολή αποκτά μεγαλύτερη σημασία επειδή συμβαίνει ενώ στην αγορά βρίσκεται ήδη σε ισχύ η κρατική παρέμβαση. Η επιδότηση του diesel έχει παραταθεί για ολόκληρο τον Σεπτέμβριο και ανέρχεται σε 8 λεπτά ανά λίτρο προ ΦΠΑ, δηλαδή περίπου 10 λεπτά στην τελική τιμή στην αντλία. Μαζί με τις πρόσθετες εκπτώσεις που εφαρμόζονται από τις εταιρείες διύλισης και εμπορίας, η συνολική ελάφρυνση για τον καταναλωτή μπορεί να φθάνει περίπου τα 15 λεπτά ανά λίτρο. Αυτό σημαίνει ότι η άνοδος που καταγράφεται ήδη στις τιμές του diesel εκδηλώνεται παρά το «ανάχωμα» των παρεμβάσεων που συγκρατεί μέρος της διεθνούς επιβάρυνσης πριν αυτή φθάσει στην αντλία.
Με άλλα λόγια, η αύξηση που βλέπει σήμερα ο οδηγός στην αντλία είναι ήδη «φιλτραρισμένη» από το κρατικό μέτρο. Χωρίς αυτό, η πίεση θα ήταν μεγαλύτερη.
Το diesel έχει ιδιαίτερη βαρύτητα για την οικονομία ακριβώς επειδή δεν αφορά μόνο την ιδιωτική μετακίνηση. Η ίδια η κυβέρνηση έχει χαρακτηρίσει το πετρέλαιο κίνησης καύσιμο της εφοδιαστικής και επισιτιστικής αλυσίδας, καθώς χρησιμοποιείται για τη μεταφορά τροφίμων, προϊόντων και πρώτων υλών. Η διατήρηση της επιδότησης έχει επομένως και δεύτερο στόχο: να περιορίσει τη μετάδοση των αυξήσεων από το πρατήριο στο τελικό προϊόν.
Από το ρεζερβουάρ στο ράφι
Η άνοδος του diesel δεν περιορίζεται στο κόστος που πληρώνουν οι οδηγοί στην αντλία. Το πετρέλαιο κίνησης αποτελεί βασικό κόστος για τις οδικές μεταφορές, τις διανομές και συνολικά την εφοδιαστική αλυσίδα, με αποτέλεσμα μια παρατεταμένη περίοδος υψηλών τιμών να αυξάνει τις πιέσεις και στις επιχειρήσεις.
Η επιβάρυνση δεν περνά υποχρεωτικά άμεσα ή στο σύνολό της στις τιμές λιανικής. Όσο όμως οι υψηλές τιμές διατηρούνται, τόσο αυξάνεται το κόστος μεταφοράς και διανομής και μαζί η πιθανότητα μέρος του να μετακυλιστεί στις τελικές τιμές προϊόντων και υπηρεσιών.
Η νέα άνοδος του πετρελαίου βρίσκει, παράλληλα, τον πληθωρισμό ήδη ενισχυμένο. Ο ετήσιος δείκτης ανέβηκε τον Αύγουστο στο 3,8%, από 3,4% τον Ιούλιο, σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, ενώ οι αυξήσεις στα καύσιμα είναι ήδη έντονες. Το πετρέλαιο κίνησης ήταν ακριβότερο κατά 30,6% σε ετήσια βάση, η βενζίνη κατά 15,3% και το πετρέλαιο θέρμανσης κατά 53,2%.
Το νέο ράλι στις διεθνείς τιμές έρχεται επομένως σε μια περίοδο κατά την οποία οι προηγούμενες αυξήσεις στην ενέργεια έχουν ήδη περάσει στον πληθωρισμό. Το κρίσιμο για τους επόμενους μήνες είναι η διάρκεια της ανόδου και το κατά πόσο το πρόσθετο κόστος των καυσίμων θα περάσει σταδιακά και σε άλλες κατηγορίες τιμών.
Μεγαλώνει και ο λογαριασμός των παρεμβάσεων
Το ακριβό πετρέλαιο δημιουργεί όμως και ένα ακόμη κόστος, το οποίο δεν εμφανίζεται στην αντλία: το κόστος των παρεμβάσεων που απαιτούνται για να συγκρατηθούν οι τιμές.
Η κυβέρνηση έχει ήδη αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο παράτασης της επιδότησης στο diesel και τον Οκτώβριο. Όμως, το ποσό αυτό αποκτά πλέον διαφορετική βαρύτητα. Εάν οι διεθνείς τιμές παραμείνουν σε υψηλά επίπεδα, το οικονομικό επιτελείο δεν θα έχει να αντιμετωπίσει μόνο το diesel αλλά και την έναρξη της περιόδου θέρμανσης.
Ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, έχει ήδη δηλώσει ότι, εφόσον δεν υπάρξει αποκλιμάκωση, η κυβέρνηση βρίσκεται σε κατεύθυνση παρέμβασης και για το πετρέλαιο θέρμανσης. Με βάση τα δεδομένα που επικαλέστηκε, η τιμή του κινείται περίπου 60% - 65% υψηλότερα σε σχέση με πέρυσι.
Πέρυσι η διάθεση του πετρελαίου θέρμανσης είχε ξεκινήσει περίπου στα 1,13 ευρώ το λίτρο. Φέτος, η εκκίνηση της 15ης Οκτωβρίου γίνεται πλέον ένα από τα βασικά σημεία παρακολούθησης του οικονομικού επιτελείου.
Η νέα παράμετρος από τη Μέση Ανατολή
Το στοιχείο που αλλάζει εκ νέου τα δεδομένα στην αγορά πετρελαίου έρχεται από τη Μέση Ανατολή. Η Σαουδική Αραβία έθεσε εκτός λειτουργίας τον East - West Pipeline μετά την επίθεση με drones, περιορίζοντας μία από τις βασικές εναλλακτικές οδούς που χρησιμοποιούνταν για να παρακάμπτονται τα Στενά του Ορμούζ. Μέσω του αγωγού μεταφέρονταν το τελευταίο διάστημα περίπου 4 έως 5 εκατ. βαρέλια ημερησίως, ποσότητα που αντιστοιχεί στο 4% - 5% της παγκόσμιας προσφοράς.
Η εξέλιξη αυτή εξηγεί και γιατί η διεθνής αγορά αντέδρασε έντονα, με το Brent να κινείται πλέον κοντά στα 110 δολάρια το βαρέλι. Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στην ίδια την τιμή του αργού: όσο παραμένει αβέβαιη η ομαλή ροή πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή, τόσο διατηρείται η πίεση και στις διεθνείς τιμές των καυσίμων.
Για την Ελλάδα, η χρονική συγκυρία είναι ιδιαίτερα κρίσιμη. Η χώρα μπαίνει στην τελευταία ευθεία πριν από την έναρξη της περιόδου θέρμανσης έχοντας ήδη υψηλότερες τιμές στο diesel και ενεργές παρεμβάσεις για τη συγκράτησή τους. Εάν η διεθνής αναταραχή αποκτήσει διάρκεια, η πίεση δεν θα αφορά πλέον μόνο το πόσο θα κοστίσει το πετρέλαιο θέρμανσης από τις 15 Οκτωβρίου, αλλά και το πόσο ακριβότερα καύσιμα θα έχει απορροφήσει μέχρι τότε η υπόλοιπη οικονομία.
