«Σεισμό» στο παγκόσμιο ποδόσφαιρο προκάλεσε η μεταγραφή του Μοχάμεντ Σαλάχ στην τουρκική Τράμπζονσπορ, με τον πρώην ποδοσφαιριστή της Λίβερπουλ να μένει άφωνος με τις σκηνές παροξυσμού που εκτυλίχθηκαν με την άφιξή του στο αεροδρόμιο της Τραπεζούντας.
Για την Τράμπζονσπορ είναι μια τεράστια μεταγραφή, η μεγαλύτερη της ιστορίας της, καθώς κέρδισε τον ανταγωνισμό στην Τουρκία, κάνοντας το… μπαμ και προσθέτοντας έναν ακόμα τεράστιο αστέρα στο τουρκικό πρωτάθλημα. Ο 35χρονος Αιγύπτιος ποδοσφαιριστής υπέγραψε διετές συμβόλαιο, έως το 2028, με ετήσιες αποδοχές που αγγίζουν τα 17.000.000 ευρώ, ενώ θα παίρνει και το 20% των προϊόντων με το όνομά του που θα πωλούνται.
Ωστόσο, είναι αρκετοί εκείνοι που αναρωτιούνται που βρίσκουν τα χρήματα οι τουρκικοί σύλλογοι και πραγματοποιούν τόσο δαπανηρές και λαμπερές μεταγραφές, ειδικά δεδομένου ότι η τουρκική οικονομία βρίσκεται σε κρίση εδώ και χρόνια, χωρίς να διαφαίνεται οικονομική ανάκαμψη;
Οι οπαδοί διοικούν τους συλλόγους και απαιτούν «αστέρια»
Οι αρχές της δεκαετίας του 2000 σηματοδότησαν μια άνθηση στο τουρκικό ποδόσφαιρο. Η Γαλατασαράι κέρδισε το Κύπελλο UEFA και το Σούπερ Καπ UEFA, διαθέτοντας μεγάλα ονόματα στο ρόστερ της όπως οι Ρουμάνοι Ποπέσκου και Χάτζι, και ο Βραζιλιάνος νικητής του Παγκοσμίου Κυπέλλου Κλαούντιο Ταφαρέλ. Ενώ ο πυρήνας της ομάδας ήταν τούρκοι ποδοσφαιριστές, η επιτυχία δεν θα ερχόταν χωρίς τις προσθήκες των ξένων αστέρων.
Δύο χρόνια αργότερα, η εθνική ομάδα της Τουρκίας έγραψε ιστορία κατακτώντας το χάλκινο μετάλλιο στο Παγκόσμιο Κύπελλο του 2002, με το ποδόσφαιρο στη γείτονα χώρα να φτάνει σε νέο υψηλότατο επίπεδο, με το άθλημα να αποκτά και μία «στάμπα» εθνικής ταυτότητας, μία κατάσταση που συνδέθηκε και με την άνοδο στην εξουσία του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, του οποίου το πάθος για το ποδόσφαιρο είναι αναμφισβήτητο. Ο Ερντογάν έπαιξε ποδόσφαιρο για την IETT Spor - τον σύλλογο της αρχής δημόσιων συγκοινωνιών της Κωνσταντινούπολης - όπου εργαζόταν επίσημα.
Τη δεκαετία του 2000, κυκλοφορούσε ένα αστείο μεταξύ των Τούρκων δημοσιογράφων: «Οι πρωταθλητές γίνονται στο αεροδρόμιο», αναφερόμενοι στη φανατική υποδοχή που επιφυλάσσουν στους Τούρκους οπαδούς στα νεοφερμένα αστέρια. Οι οπαδοί έχουν γίνει η κινητήρια δύναμη πίσω από τις μεγάλες μεταγραφές, επειδή οι ποδοσφαιρικοί γίγαντες της Τουρκίας είναι δομημένες ομάδες λαϊκής βάσης, όπως η Ρεάλ Μαδρίτης και η Μπαρτσελόνα της Ισπανίας.
Τα μέλη των συλλόγων που λειτουργούν με αυτή τη δομή, εκλέγουν έναν πρόεδρο κάθε τρία χρόνια, και αυτός ο πρόεδρος, για να κερδίσει την εύνοια, φέρνει παίκτες αστέρια. Ο λαϊκισμός είναι μια στρατηγική για να παραμείνει κανείς στην εξουσία και υπάρχει πάντα η πίεση των μεταγραφών για να εντυπωσιαστούν οι οπαδοί. Αν κάποιος υπογράψει τον Ντρογκμπά, ο επόμενος πρέπει να απαντήσει με τον Φαν Πέρσι. Γι' αυτό κάθε νέος πρόεδρος της Γαλατασαράι ή της Μπεσίκτας υπόσχεται την κατάκτηση του Champions League.
Όσο για τα χρήματα πίσω από αυτές τις φανταχτερές μεταγραφές, αυτή είναι μια πολύ πιο περίπλοκη ιστορία.
Πώς κερδίζουν χρήματα οι τουρκικοί σύλλογοι
Στα θετικά των τουρκικών συλλόγων, είναι πως πουλάνε ικανοποιητικό αριθμό εισιτηρίων, ειδικά οι μεγαλύτερες ομάδες. Την περίοδο 2023/2024, η Γαλατασαράι κατέλαβε την 16η θέση στην Ευρώπη σε πωλήσεις εισιτηρίων με έσοδα 59 εκατομμύρια ευρώ. Ανά αγώνα, τα έσοδα ήταν 2,3 εκατομμύρια ευρώ για τη Γαλατασαράι, 1,5 εκατομμύρια ευρώ για τη Φενερμπαχτσέ και 1,1 εκατομμύρια ευρώ για την Μπεσίκτας, κατατάσσοντας και τους τρεις συλλόγους της Κωνσταντινούπολης μεταξύ των 50 κορυφαίων της Ευρώπης σε αυτή την κατηγορία.
Επιπλέον, οι τουρκικοί σύλλογοι πωλούν με επιτυχία τα προϊόντα συλλόγου. Η Φενερμπαχτσέ κέρδισε το 39% των ετήσιων εσόδων της από πωλήσεις εμπορευμάτων, ακολουθούμενη από τη Γαλατασαράι με 34% και την Μπεσίκτας με 29%, ηγούμενη των ευρωπαϊκών συλλόγων σε αναλογία συνολικών εσόδων από προϊόντα οπαδών.
Μην ξεχνάμε και τους χορηγούς, καθώς η Γαλατασαράι λαμβάνει 20 εκατομμύρια ευρώ μόνο από συμφωνίες χορηγιών. Από τα τηλεοπτικά δικαιώματα, οι σύλλογοι κερδίζουν περίπου 10 εκατομμύρια ευρώ ετησίως.
Το 2015, ο γίγαντας των μέσων ενημέρωσης του Κατάρ, BeIN, πλήρωσε 500 εκατομμύρια δολάρια για τα δικαιώματα μετάδοσης της Τουρκικής Super Lig, στοιχηματίζοντας στην τεράστια παγκόσμια βάση των Τούρκων οπαδών. Ωστόσο, το επικερδές συμβόλαιο BeIN TV έφερε λιγότερα κέρδη από τα αναμενόμενα, επειδή η Τουρκία δεν κατάφερε να καταπολεμήσει καλά την πειρατεία. Το ενδιαφέρον για το πρωτάθλημα έχει επίσης μειωθεί και η επόμενη τηλεοπτική συμφωνία μειώθηκε από 500 εκατομμύρια δολάρια σε 370 εκατομμύρια δολάρια.
Οι σύλλογοι επίσης επινοούν σύγχρονες μεθόδους εσόδων: Η Γαλατασαράι λάνσαρε το δικό της κρυπτονόμισμα και πούλησε tokens στους οπαδούς, συγκεντρώνοντας 25 εκατομμύρια δολάρια. Πούλησε επίσης NFT αξίας εκατοντάδων χιλιάδων δολαρίων με αγοραστές τους φιλάθλους της.
Οι κρατικές επιδοτήσεις
Πολλές τουρκικές ομάδες λαμβάνουν κρατική χρηματοδότηση, καθώς οι αξιωματούχοι θέλουν να έρθουν πιο κοντά στο εκλογικό τους σώμα και να υποστηρίξουν την πολιτική ατζέντα του Ερντογάν.
Η Μπασακσεχίρ της Κωνσταντινούπολης διοικείται από συγγενή της οικογένειας του Ερντογάν, ενώ προέρχεται από μια περιοχή που υποστηρίζει σθεναρά τον Τούρκο πρόεδρο, επομένως πρέπει να είναι μια ομάδα με σταθερότητα. Η Κασίμπασα, από την άλλη, είναι από τη γενέτειρα του Ερντογάν, επομένως λαμβάνει επίσης υποστήριξη.
Προφανώς, αυτές οι ομάδες δεν λειτουργούν με δικά τους χρήματα, αλλά βασίζονται σε επιδοτήσεις. Τούρκοι δημοσιογράφοι εκτίμησαν ότι στις αρχές της δεκαετίας του 2020, υπήρχαν τουλάχιστον 20 σύλλογοι στην Τουρκία που ενισχύονται με κρατικά κεφάλαια.
Ωστόσο, πολλοί σύλλογοι που κάποτε έκαναν μεγάλες μεταγραφές πλέον μόλις που τα βγάζουν πέρα. Η Αντάλιασπορ υπέγραψε τους Σαμουέλ Ετό, Σαμίρ Νασρί και Νούρι Σαχίν την τελευταία δεκαετία, ωστόσο τώρα δεν μπορεί να βρει ούτε 5 εκατομμύρια ευρώ για να καλύψει τα χρέη της.
Η πιο εντυπωσιακή περίπτωση είναι η Μπούρσασπορ, πρωταθλήτρια το 2010 και συμμετέχουσα στο Champions League, η οποία αργότερα έπεσε στην τρίτη κατηγορία με χρέη σχεδόν 50 εκατομμυρίων ευρώ - ακόμη και με ισχυρούς κρατικούς χορηγούς. Τέτοιες μειώσεις είναι συνηθισμένες για τους μικρότερους συλλόγους στην Τουρκία.
Βαθιά χρεωμένοι, αλλά συνεχίζουν να υπογράφουν αστέρες
Όσο για τους μεγάλους τουρκικούς συλλόγους, θα είχαν χρεοκοπήσει προ πολλού χωρίς το πάθος των οπαδών τους. Περίπου το 80% των Τούρκων οπαδών υποστηρίζουν τη Γαλατασαράι, τη Φενερμπαχτσέ, την Μπεσίκτας ή την Τραμπζονσπόρ. Η εξαφάνιση ή ο υποβιβασμός οποιασδήποτε από αυτές τις ομάδες θα προκαλούσε κοινωνική αναταραχή. Δεδομένου ότι οι ομάδες οπαδών συχνά δεν είναι πολύ πιστές στην κυβέρνηση, κανείς δεν τολμά να κάνει ένα τέτοιο βήμα.
Κάποια στιγμή μετά την COVID, τα χρέη των «τεσσάρων μεγάλων» έγιναν τόσο μεγάλα που το κράτος αναγκάστηκε να τους διασώσει. Η Τουρκική Τραπεζική Ένωση εξόφλησε χρέη συνολικού ύψους άνω του ενός δισεκατομμυρίου ευρώ με κρατικές εγγυήσεις.
Επί του παρόντος, σύμφωνα με στοιχεία της digital media εταιρείας με ειδικότητα στον αθλητισμό, οι κορυφαίοι σύλλογοι εξακολουθούν να οφείλουν χρήματα στην Τραπεζική Ένωση:
- Μπεσικτάς – 85,6 εκατομμύρια ευρώ
- Φενερμπαχτσέ – 70,1 εκατομμύρια ευρώ
- Γαλατασαράι – 28,1 εκατομμύρια ευρώ
Η Τραμπζονσπόρ εξόφλησε με επιτυχία το χρέος της ωστόσο αυτό δεν σημαίνει ότι δεν έχει χρέη συνολικά. Τα χρήματα που οφείλονται στις τράπεζες είναι μόνο ένα μέρος αυτών που οφείλουν οι σύλλογοι.
Από τον Φεβρουάριο του 2025, τα συνολικά χρέη είναι:
- Γαλατασαράι – 293 εκατομμύρια ευρώ
- Φενέρμπαχτσε – 255 εκατομμύρια ευρώ
- Μπεσίκτας – 209 εκατομμύρια ευρώ
- Τραμπζονσπόρ – 184 εκατομμύρια ευρώ
Αυτές είναι μόνο οι κορυφαίες ομάδες, ενώ το συνολικό χρέος των τουρκικών ομάδων φτάνει τα 2 δισεκατομμύρια ευρώ. Ο πληθωρισμός στη χώρα έχει επίσης αποτελέσει βαρύ πλήγμα, καθώς επειδή οι ομάδες έχουν έσοδα σε λίρες, αλλά πρέπει να πληρώνουν μισθούς και μεταγραφές σε ευρώ. Ως αποτέλεσμα, πρέπει να λαμβάνουν δάνεια για να αποπληρώνουν προηγούμενα χρέη.
Η Τουρκική Ποδοσφαιρική Ομοσπονδία προσπαθεί να περιορίσει τις μεταγραφικές δαπάνες των ομάδων οργανώνοντας το δικό της οικονομικό fair play, αλλά κάθε φορά που μια ομάδα ολοκληρώνει μια μεγάλη μεταγραφή, οι άλλες προσπαθούν να ανταποκριθούν. Δεν έχουν υπάρξει σοβαρές κυρώσεις για τις μεγάλες ομάδες, πράγμα που σημαίνει ότι η Γαλατασαράι μπορεί να συνεχίσει να υπογράφει τον Λιρόι Σανέ με μισθό 15 εκατομμυρίων ευρώ και τον Οσιμέν για 75 εκατομμύρια ευρώ, όπως έκανε πέρυσι.
