Ξεχάστε τον πληθωρισμό που ξέρατε, τώρα τα μάτια σας στον «υποκείμενο πληθωρισμό»

Ο μήνας Μάρτιος πρόκειται να είναι αυτός που θα σημαδέψει μία σημαντική πτώση στον ονομαστικό πληθωρισμό που σήμερα κινείται στο 8,5%. Αυτές είναι οι προβλέψεις της Κομισιόν και της ΕΚΤ.

Παρ’ όλα αυτά η ΕΚΤ ανακοινώνει ως περίπου βέβαιη μία αύξηση επιτοκίων κατά 0,5% και άλλες που θα ακολουθήσουν.
Τι συμβαίνει… τρελάθηκαν στην ΕΚΤ ή τι; Την «εξήγηση» στο παράδοξο αυτό επιχείρησε να δώσει με διεξοδική ομιλία παρουσίαση ο Φίλιπ Λέιν, επικεφαλής οικονομολόγος της ΕΚΤ. Ναι… αυτός που επιχειρηματολογούσε περί της προσωρινότητας του πληθωρισμού από τα μέσα του 2021.

Ο κ. Λέιν λοιπόν στην τελευταία δημόσια τοποθέτησή του ανέλαβε να εξηγήσει γιατί η ΕΚΤ θα συνεχίσει να αυξάνει με πρωτοφανείς ρυθμούς τα επιτόκια παρά το ότι ο πληθωρισμός που ξέρουμε θα συνεχίσει να πέφτει.

Το βασικό επιχείρημα του κ. Λέιν είναι ότι ο ονομαστικός πληθωρισμός δεν είναι αυτό που πρέπει να προσέχουμε, ήτοι οι τιμές ενέργειας, των τροφίμων, των μετάλλων, των μισθών, των υπηρεσιών. Όχι, ο πληθωρισμός που πρέπει να προσέχουμε για να καταλάβουμε γιατί το χρήμα (Ευρώ) στην Ευρωζώνη θα συνεχίσει γίνεται ακριβότερο και περισσότερο δυσεύρετο (tapering), παρά το αυξημένο χρέος μας, είναι άλλος. Είναι ο υποκείμενος πληθωρισμός.

Τι είναι υποκείμενος πληθωρισμός; Είναι αυτό που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε πληθωρισμό αφού του αφαιρέσουμε όλα τα στοιχεία που ανεβοκατεβαίνουν πολύ εύκολα ή κινούνται από δευτερεύουσες αιτίες και αφορμές. Εν ολίγοις είναι ο πληθωρισμός που είτε ανεβαίνουν οι τιμές φυσικού αερίου είτε κατεβαίνουν, είτε αυξάνονται είτε μειώνονται οι τιμές των τροφίμων αυτός παραμένει σχετικά σταθερός.

Ένας βασικός δείκτης του υποκείμενου πληθωρισμού είναι αυτός που ονομάζουμε «δομικό πληθωρισμό» και ο οποίος (ο δομικός πληθωρισμός) ορίζεται ως ο Εναρμονισμένος ΔΤΚ χωρίς την ενέργεια και τα είδη διατροφής.

Αυτός λοιπόν έχει διαμορφωθεί σε 5,6% και κατά τις προβλέψεις του κ. Λέιν δεν πρόκειται να πέσει εύκολα, γι’ αυτό η ΕΚΤ πρέπει να αυξήσει τα επιτόκια ξανά και ξανά… Αντίθετα δηλαδή με το τι προσμένει ο κόσμος αλλά και οι αγορές βλέποντας τον ονομαστικό πληθωρισμό να πέφτει τον τελευταίο καιρό.

Για τους λόγους αυτούς λοιπόν ας δούμε πώς τοποθετεί τις «θέσεις» αυτές ο κ. Λέιν.

Το Οικονογράφημα σταχυολόγησε τα βασικά σημεία της τοποθέτησης του κ. Λέιν και τα θέτει στην διάθεση των αναγνωστών μας για να καταλάβουμε (;) και να ξέρουμε γιατί η κατάσταση θα γίνει ακόμα πιο δύσκολη.

Σημείωση: Είτε ο αναγνώστης έχει την υπομονή να ακολουθήσει όλους τους συλλογισμούς του κ. Λέιν είτε όχι, καλά θα ήταν να διαβάσει την επισήμανση που υπάρχει στο τέλος του κειμένου.

• Ονομαστικός/μετρούμενος και υποκείμενος πληθωρισμός

…οι δείκτες του υποκείμενου πληθωρισμού παρακολουθούνται τακτικά. Γενικά, σκοπός τους είναι να αποκτήσουμε μια εκτίμηση για το πού θα σταθεροποιηθεί ο μετρούμενος (σ.σ. ονομαστικός) πληθωρισμός μεσοπρόθεσμα μετά την εξαφάνιση προσωρινών παραγόντων.

…Οι έντονες αυξήσεις του μετρούμενου πληθωρισμού ή η προ τα πάνω αναθεώρηση των προσδοκιών για τον πληθωρισμό πάνω από τον στόχο θα ενίσχυαν τις ανοδικές πιέσεις στον υποκείμενο πληθωρισμό. Από την άλλη πλευρά η σημαντική μείωση του μετρούμενου πληθωρισμού ή η χαλάρωση των προσδοκιών για τον πληθωρισμό που υπερβαίνουν τον στόχο αναμένεται να μετριάσουν τις ανοδικές πιέσεις στον υποκείμενο πληθωρισμό. Η μείωση του πληθωρισμού οφείλεται κυρίως στην άμβλυνση ορισμένων προσωρινών πληθωριστικών πιέσεων κυρίως στην αξιοσημείωτη πτώση των τιμών φυσικού αερίου τους τελευταίους μήνες.

…Σε γενικές γραμμές, το εύρος τιμών δεν είναι μόνο υψηλό αλλά και ευρύ, γεγονός που υποδηλώνει ότι υπάρχει υψηλό επίπεδο αβεβαιότητας σχετικά με τον υποκείμενο πληθωρισμό.

• Μισθοί και υποκείμενος πληθωρισμός

…τα υψηλά επίπεδα αύξησης των μισθών που προβλέπονται για το 2023 και το 2024 αναμένεται να καταστήσουν τους μισθούς ολοένα και πιο κυρίαρχο παράγοντα του υποκείμενου πληθωρισμού στη ζώνη του ευρώ. Ως εκ τούτου, σε συνεχή βάση, η προσεκτική παρακολούθηση των τελευταίων μισθολογικών εξελίξεων αποτελεί υψηλή προτεραιότητα για την αξιολόγηση του υποκείμενου πληθωρισμού.

• Η αβεβαιότητα με τον… υποκείμενο

…Τόνισα ότι η παρακολούθηση του υποκείμενου πληθωρισμού αποτελεί ουσιαστική συμβολή στη διαδικασία νομισματικής πολιτικής. Έχω τονίσει ότι η ακριβής εκτίμηση του υποκείμενου πληθωρισμού είναι ιδιαίτερα δύσκολη ενόψει των μεγάλων εξάρσεων που έχουν πλήξει την οικονομία, καθώς η ενεργειακή κρίση και η πανδημία έχουν προκαλέσει διαταραχές πληθωρισμού που δεν ταιριάζουν απόλυτα ούτε στις «καθαρές» ούτε στις «μεσοπρόθεσμες» συνιστώσες του πληθωρισμού, αλλά μάλλον συμβάλλουν εύλογα σε μια «αναστροφή» του πληθωρισμού. Η διαφοροποίηση της αναστροφής και των μεσοπρόθεσμων συνιστωσών του πληθωρισμού αποτελεί την κύρια αναλυτική πρόκληση και υπόκειται αναπόφευκτα σε υψηλή αβεβαιότητα.

…Δεν υπάρχουν σύντομες περικοπές στην ανάλυση του υποκείμενου πληθωρισμού, η οποία απαιτεί ολοκληρωμένη αξιολόγηση πολλαπλών μεταβλητών και πολλαπλών μεθόδων. Ειδικότερα, η παρακολούθηση του υποκείμενου πληθωρισμού πρέπει να βασίζεται σε ευρύ φάσμα πηγών στοιχείων και να λαμβάνει πλήρως υπόψη τις τελευταίες εξελίξεις. Αυτό ενισχύει την αξία μιας προσέγγισης που εξαρτάται από τα στοιχεία και ανά συνεδρίαση όσον αφορά τη λήψη αποφάσεων νομισματικής πολιτικής, ιδίως σε συνδυασμό με τη σημασία της μέτρησης της επίδρασης της σωρευτικής σύσφιξης της κατεύθυνσης της νομισματικής πολιτικής που έχει ήδη συμβεί.

• Γιατί αυξήσεις επιτοκίων και πέραν του Μαρτίου

…Για την ΕΚΤ, προτεραιότητα της νομισματικής πολιτικής είναι να διασφαλίσει ότι ο πληθωρισμός θα επανέλθει στον στόχο εγκαίρως. Οι τρέχουσες πληροφορίες σχετικά με τις πιέσεις στον υποκείμενο πληθωρισμό υποδηλώνουν ότι θα είναι σκόπιμο να αυξηθούν περαιτέρω τα επιτόκια πέραν της συνεδρίασης του Μαρτίου, ενώ η ακριβής βαθμονόμηση πέραν του Μαρτίου θα πρέπει να αντικατοπτρίζει τις πληροφορίες που περιέχονται στις προσεχείς μακροοικονομικές προβολές, μαζί με τα εισερχόμενα στοιχεία για τον πληθωρισμό και τη λειτουργία του μηχανισμού μετάδοσης της νομισματικής πολιτικής. Ανεβάζοντας τα βασικά επιτόκια πολιτικής σε επαρκώς περιοριστικά επίπεδα και προωθώντας μια περίοδο ρυθμού ανάπτυξης κάτω της τάσης μέσω της συγκράτησης της ζήτησης, θα αντισταθμίσουμε τις μεσοπρόθεσμες πληθωριστικές πιέσεις που υπερβαίνουν τον στόχο και θα διασφαλίσουμε επίσης ότι η παρατεταμένη φάση του πληθωρισμού πάνω από τον στόχο δεν θα ενσωματωθεί μέσω της αποκλιμάκωσης των πληθωριστικών προσδοκιών. Ειδικότερα, η μείωση της ζήτησης μέσω της σύσφιξης της νομισματικής πολιτικής σημαίνει ότι οι ρυθμιστές τιμών και οι ρυθμιστές μισθών προειδοποιούν ότι οι υπερβολικές αυξήσεις τιμών και μισθών δεν θα είναι διατηρήσιμες.

…Εξετάζοντας τις επερχόμενες ροές στοιχείων μεταξύ των συνεδριάσεων του Μαρτίου και του Μαΐου, η εξελισσόμενη εκτίμησή μας θα εξαρτηθεί από: τα αποτελέσματα του πληθωρισμού για τον Μάρτιο και τον Απρίλιο· την έκτακτη έκδοση στοιχείων για το ΑΕΠ του 1ου τριμήνου· το εύρος των δεικτών συναισθήματος (συμπεριλαμβανομένων των PMI και άλλων δεικτών)· νέες εκδόσεις των δικών μας ερευνών (η Έρευνα Εταιρικών Τηλεφωνικών Υπηρεσιών, η Έρευνα Νομισματικών Αναλυτών, η Έρευνα Προσδοκιών Καταναλωτών, η Έρευνα Επαγγελματιών Προγνωστικών, η Έρευνα Τραπεζικών Χορηγήσεων). τις επικαιροποιημένες πληροφορίες σχετικά με την απασχόληση και τη δυναμική των μισθών· εισερχόμενα στοιχεία σχετικά με τη δημιουργία πιστώσεων και τα τραπεζικά επιτόκια χορηγήσεων· και, σε σχέση με τη δημοσιονομική πολιτική, τα επικαιροποιημένα προγράμματα σταθερότητας που θα υποβληθούν τον Απρίλιο από τα κράτη μέλη.

Σημείωση: Όπως είναι εύκολο να παρατηρήσει κανείς από όλες τις αναφορές του κ. Λέιν απουσιάζει η οποιαδήποτε αναφορά και συσχετισμός της νομισματικής πολιτικής της ΕΚΤ και των παρατηρήσεων για τον πληθωρισμό με εκείνες άλλων Κεντρικών Τραπεζών και ειδικά της Fed. O λόγος είναι μάλλον προφανής (πέραν της δεοντολογίας), η Fed με την τελευταία τοποθέτηση του κ. Πάουελ έδειξε ότι θα συνεχίσει τις αυξήσεις επιτοκίων και μάλιστα με τον ίδιο ή και πιο δυνατό βηματισμό. Αυτό σημαίνει ότι η συναλλαγματική ισοτιμία Ευρώ – Δολαρίου θα γνωρίσει νέα «χαμηλά», με αποτέλεσμα να διευρυνθεί η πίεση του εισαγόμενου πληθωρισμού.

Απέναντι σ’ αυτό η ΕΚΤ επιλέγει να ακολουθήσει στο μονοπάτι της Fed και εκείνη με τον ίδιο βίαιο τρόπο στην αύξηση του κόστους του χρήματος, είτε πέφτει, είτε δεν πέφτει ο πληθωρισμός στην Ευρώπη.

Και αυτό ανεξάρτητα από το αν αυτό γίνεται εις βάρος μιας οικονομίας η οποία είναι ασύγκριτα πιο αδύναμη εκείνης των ΗΠΑ και βρίσκεται στα όρια της ύφεσης.

H αλήθεια είναι ότι το Ευρώ σ’ αυτή την συγκυρία «υποκύπτει» στο δολάριο και η ΕΚΤ για να το κρατήσει πάνω από την επιφάνεια του νερού, δεν θα διστάσει να πατήσει και να βυθίσει την οικονομία της Ευρωζώνης σε ύφεση… Το που θα είναι τότε ο «υποκείμενος πληθωρισμός» πολύ λίγο θα αφορά τις οικονομίες της ευρωζώνης.

Γ. Αγγέλης