Τέλος Αυγούστου 2026, λίγες εβδομάδες πριν ανοίξουν τα ελαιοτριβεία για τη νέα σοδειά, και το ελαιόλαδο βρίσκεται σε μια παράδοξη θέση. Για πρώτη, ίσως, φορά εδώ και καιρό, το «χρυσάφι» της ελληνικής γης δεν είναι ο ένοχος της ακρίβειας αλλά ο βασικός λόγος που ο πληθωρισμός αποκλιμακώθηκε.
Σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, τον Ιούλιο ο γενικός δείκτης τιμών καταναλωτή υποχώρησε στο 3,4% από 4,4% τον προηγούμενο μήνα, και η μεγάλη πτώση στην τιμή του ελαιολάδου ήταν από τους πρωταγωνιστές αυτής της εξέλιξης. Πίσω όμως από τον χαμηλότερο δείκτη κρύβεται μια πραγματικότητα που κάθε νοικοκυριό αναγνωρίζει στο ταμείο του σούπερ μάρκετ, ενώ το λάδι φθηναίνει, το «τραπέζι» συνολικά ακριβαίνει.
Η στατιστική ναι μεν λέει ότι ο πληθωρισμός πέφτει, ωστόσο το πορτοφόλι όμως λέει κάτι πιο σύνθετο. Ο λόγος βρίσκεται στον τρόπο που φτιάχνεται ο δείκτης. Τον Ιούλιο, η τιμή του ελαιολάδου κατέγραψε ετήσια υποχώρηση πάνω από 20%, ενώ έπεσαν και τα φρούτα περίπου 9%. Την ίδια στιγμή όμως, στον αντίποδα, το μοσχάρι ανέβηκε 14,3% και το αρνί με το κατσίκι 12,4%.
Ο γενικός δείκτης είναι ένας μέσος όρος όλων αυτών μαζί, και όταν ένα βαρύ προϊόν του καλαθιού όπως το λάδι πέφτει απότομα, τραβάει τον μέσο όρο προς τα κάτω, ακόμη κι αν δίπλα του το κρέας τρέχει με διψήφια αύξηση. Το ελαιόλαδο, με άλλα λόγια, λειτούργησε σαν μαξιλάρι που άμβλυνε την εικόνα, όχι σαν απόδειξη ότι το τραπέζι έγινε φθηνότερο.
Γιατί έπεσε το λάδι;
Η πτώση της τιμής δεν είναι ελληνικό φαινόμενο, είναι μεσογειακό και διεθνές. Η λογική είναι απλή και ισχύει εδώ και δεκαετίες στην αγορά του λαδιού: όταν η Ισπανία, που παράγει περίπου τη μισή ποσότητα ελαιολάδου του πλανήτη, έχει μεγάλη σοδειά, η τιμή πέφτει σε ολόκληρη την Ευρώπη, και το αντίστροφο.
Μετά τα ιστορικά ρεκόρ των τιμών το 2024, όταν η χονδρική τιμή στην Ισπανία είχε ξεπεράσει τα 9.000 ευρώ ανά τόνο, η ανάκαμψη της παραγωγής στη Μεσόγειο γέμισε ξανά τις αποθήκες και όπως ήταν φυσικό η ισπανική τιμή υποχώρησε κάτω από τα 4.500 ευρώ ανά τόνο, τα αποθέματα από την προηγούμενη χρονιά ήταν αυξημένα, και όλο αυτό το βάρος μετακυλίστηκε προς τα κάτω σε όλη την αλυσίδα.
Στην Ελλάδα, οι δημοπρασίες των κρητικών συνεταιρισμών μέσα στο 2026 έκλειναν γύρω στα 2,2 με 2,5 ευρώ το κιλό για τον παραγωγό, δηλαδή σε επίπεδα πολύ χαμηλότερα από τον πυρετό της διετίας 2023 και 2024.
Ο Έλληνας ελαιοπαραγωγός βρέθηκε έτσι σε διπλή δυσκολία: με τιμή που υποχωρεί και, ταυτόχρονα, με πιεσμένη ρευστότητα εξαιτίας των καθυστερήσεων στις ενισχύσεις της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής και την αύξηση του κόστους παραγωγής, έτσι αναγκάστηκε συχνά να πουλήσει φθηνά αντί να περιμένει καλύτερη την καλύτερη τιμή.
Το πιο ενδιαφέρον κομμάτι για τον καταναλωτή είναι η ψαλίδα τιμών από το χωράφι στο ράφι. Αν ο παραγωγός παίρνει γύρω στα 2,5 ευρώ το κιλό και τα φρέσκα συμβατικά ελαιόλαδα ξεκινούν την πορεία τους από περίπου 5 ευρώ, γιατί ο καταναλωτής στο ράφι πληρώνει πολλαπλάσια από τους προηγούμενους μήνες με τιμές που να αγγίζουν συχνά από τα 6,5 έως και τα 8,5 ευρώ το λίτρο;
Η διαφορά αυτή δεν είναι κατ’ ανάγκη προϊόν αθέμιτης συνεννόησης. Έρευνες αγοράς δείχνουν ότι δεν προκύπτει ένα ενιαίο μοτίβο που να παραπέμπει σε καρτέλ, αλλά μάλλον μια αγορά όπου συνυπάρχουν οι διεθνείς πιέσεις, η εμπορική στρατηγική κάθε αλυσίδας και μια γενικότερη έλλειψη διαφάνειας στην αλυσίδα αξίας.
Στη διαδρομή από το ελαιοτριβείο μέχρι το ράφι προστίθενται το κόστος τυποποίησης, μεταφοράς, προβολής, το περιθώριο του εμπορίου και ο ΦΠΑ, με τον καταναλωτή να μη μπορεί εύκολα να δει πού ακριβώς διαμορφώνεται η τελική τιμή. Το αποτέλεσμα είναι μια ψαλίδα που, όταν οι διεθνείς τιμές ανεβαίνουν, κλείνει γρήγορα προς τα πάνω, αλλά όταν πέφτουν, αργεί να περάσει στο ράφι.
Αξίζει πάντως να σημειωθεί, για λόγους ισορροπίας, ότι το τυπικό καλάθι του ελληνικού σούπερ μάρκετ παραμένει, σύμφωνα με το ΙΕΛΚΑ, φθηνότερο από εκείνο των περισσότερων μεγάλων ευρωπαϊκών χωρών, με τη σημαντική επιφύλαξη ότι η Ελλάδα φέρει από τις υψηλότερες επιβαρύνσεις ΦΠΑ.
Από την άλλη, η σημερινή εικόνα της αποκλιμάκωσης δεν είναι εγγυημένη για το μέλλον και εδώ χρειάζεται προσοχή στη διάκριση ανάμεσα σε αυτό που ήδη συνέβη και σε αυτό που απλώς προβλέπεται. Το -21,7% της ΕΛΣΤΑΤ είναι μια «φωτογραφία» του τι έγινε μέχρι τον Ιούλιο.
Παράλληλα όμως, μερίδα της αγοράς προβλέπει ότι από το φθινόπωρο ενδέχεται να εμφανιστούν νέες ανοδικές πιέσεις, καθώς ο καύσωνας και οι πυρκαγιές του καλοκαιριού άφησαν το αποτύπωμά τους στη νέα σοδειά σε αρκετές μεσογειακές χώρες. Πρόκειται για εκτιμήσεις αφού η αγορά θα αποκτήσει καθαρή εικόνα μόνο όταν αρχίσει η συγκομιδή και μετρηθεί η πραγματική ποσότητα και ποιότητα. Το βέβαιο είναι ότι η τιμή του ελαιολάδου παραμένει ευαίσθητη στις κλιματικές διακυμάνσεις, και ό,τι δείχνει φθηνό σήμερα μπορεί να αναθεωρηθεί μέσα σε λίγους μήνες αν η νέα εσοδεία απογοητεύσει.
Το πραγματικό ζητούμενο δεν είναι να πανηγυρίζουμε κάθε φορά που ο δείκτης πέφτει ούτε να πανικοβαλλόμαστε όταν ανεβαίνει. Ένας πληθωρισμός στο 3,4% που στηρίζεται στη μεγάλη πτώση ενός μόνο προϊόντος δεν σημαίνει ότι το νοικοκυριό ανακουφίστηκε συνολικά, όταν την ίδια στιγμή τα βασικά ζωικά προϊόντα ακριβαίνουν με διψήφιους ρυθμούς. Για την αγορά, το στοίχημα παραμένει η διαφάνεια στη διαδρομή από το χωράφι στο ράφι, ώστε όταν η διεθνής τιμή αποκλιμακώνεται, το όφελος να φτάνει έγκαιρα και στον παραγωγό και στο τραπέζι του νοικοκυριού, όχι μόνο στα ενδιάμεσα στάδια της αλυσίδας.
