Βρισκόμαστε στα μέσα Ιουνίου 2026 και η αντίστροφη μέτρηση για την 22η Ιουνίου, την ημερομηνία-ορόσημο που έθεσε η ηγεσία του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων για το άνοιγμα της Ενιαίας Αίτησης Ενίσχυσης, έχει ξεκινήσει.
Ωστόσο, νέες πληροφορίες θέλουν τις δοκιμές του συστήματος από γεωπόνους-μελετητές και εκπροσώπους των ΚΥΔ να μετατίθενται για την επόμενη εβδομάδα, πράγμα που στην πράξη σημαίνει ότι το άνοιγμα πάει για Ιούλιο αν όλα πάνε καλά.
Η φετινή ριζική αναδιάρθρωση του συστήματος και η μετάβαση του πληροφοριακού μηχανισμού υπό την τεχνική ομπρέλα της ΑΑΔΕ και της Γενικής Διεύθυνσης Ελέγχων, Ενισχύσεων και Πληρωμών (ΓΔΕΛΕΠ), αποτελεί αναμφίβολα ένα θετικό βήμα προς την εξυγίανση και τη διαλειτουργικότητα. Στόχος, όπως αναφέρει η κυβέρνηση, είναι η διασύνδεση με το Κτηματολόγιο και άλλες βάσεις δεδομένων να θέσει οριστικό τέλος στα χρόνια λάθη με τα ΑΤΑΚ, τις επικαλύψεις και τις άδικες απορρίψεις.
Όμως, η θεωρία από την πράξη απέχει, και στον αγροτικό τομέα ο χρόνος μεταφράζεται άμεσα σε χρήμα. Η δημιουργία μιας εφαρμογής που διαχειρίζεται τέτοιο όγκο δεδομένων, μόνο εύκολο εγχείρημα δεν είναι για όσους γνωρίζουν, ωστόσο όλοι αναμένουν να δουν το αποτέλεσμα αυτής της μεγάλης προσπάθειας.
Κάθε εικοσιτετράωρο που η πλατφόρμα παραμένει κλειστή, το κόστος για την αγροτική οικονομία συσσωρεύεται. Τι σημαίνει, λοιπόν, στην πράξη αυτή η καθυστέρηση;
Α. Οικονομικό «έμφραγμα» μέσω της Κάρτας Αγρότη
Το καλοκαίρι είναι η περίοδος των μέγιστων καλλιεργητικών εξόδων. Οι ανάγκες για άρδευση, επιφανειακές λιπάνσεις και φυτοπροστασία σε κρίσιμες καλλιέργειες όπως το βαμβάκι, το καλαμπόκι, τα λαχανικά και οι δενδροκαλλιέργειες βρίσκονται στο ζενίθ τους.
Τραπεζικό μπλόκο; Η Κάρτα Αγρότη αποτελεί τη βασική ανάσα ρευστότητας για την αγορά εφοδίων, καθώς επιτρέπει στον παραγωγό να προεισπράξει έως το 80% της Βασικής Ενίσχυσης που δικαιούται πριν καν εισπράξει τις επιδοτήσεις. Οι τράπεζες, ωστόσο, αδυνατούν να εκδώσουν ή να ανανεώσουν τα πιστωτικά όρια χωρίς την οριστικοποιημένη τρέχουσα δήλωση ΟΣΔΕ (2026), από την οποία προκύπτει το ύψος της δικαιούμενης ενίσχυσης. Επιπλέον, η συνεχιζόμενη καθυστέρηση αναγκάζει τις τράπεζες να βασίζουν τα πιστωτικά όρια αποκλειστικά στη βασική ενίσχυση, εξαιρώντας την αναδιανεμητική ενίσχυση και τα Οικολογικά Σχήματα, με συνέπεια τα διαθέσιμα πιστωτικά όρια να παραμένουν ουσιαστικά στο μισό σε σχέση με την πρότερη περίοδο 2019-2022 και αυτό είναι επίσης κάτι πολύ σημαντικό για τους αγρότες που έχουν απαιτήσεις σε οικονομικούς πόρους.
Τι συμβαίνει σήμερα;
Οι παραγωγοί αναγκάζονται είτε να στραφούν σε ακριβό εμπορικό δανεισμό, είτε ακόμα χειρότερα, να κάνουν εκπτώσεις σε αναγκαίες καλλιεργητικές φροντίδες, διακινδυνεύοντας την τελική απόδοση και την ποιότητα της σοδειάς τους.
Β. Το φαινόμενο του «ελατηρίου» και ο κίνδυνος λαθών
Η υποβολή περίπου 650.000 δηλώσεων ΟΣΔΕ δεν είναι μια απλή αυτοματοποιημένη διαδικασία. Απαιτεί χρόνο, γεωχωρικούς ελέγχους και προσεκτική επιλογή των Οικολογικών Σχημάτων.
Όσο αργότερα ανοίγει το σύστημα, τόσο συμπιέζεται ο χρόνος που απομένει μέχρι τις αυστηρές ευρωπαϊκές προθεσμίες. Φέτος, που εισάγονται οι νέοι αυτόματοι, διασταυρωτικοί έλεγχοι της ΓΔΕΛΕΠ (πρώην ΟΠΕΚΕΠΕ) με το Κτηματολόγιο, οι ασυμφωνίες θα αναδύονται αυτόματα κατά την υποβολή (μένει να δούμε αυτή τη λειτουργία ενεργή). Παρόλο που η διαλειτουργικότητα αυτή αποσκοπεί σε μείωση των εκ των υστέρων διασταυρωτικών ελέγχων, η έλλειψη χρόνου για δοκιμές και εξοικείωση αυξάνει κατακόρυφα τον κίνδυνο ανθρώπινου λάθους υπό συνθήκες ασφυκτικής βιασύνης αλλά και πίεσης.
Τα βιαστικά λάθη του καλοκαιριού μεταφράζονται σε οδυνηρές περικοπές ενισχύσεων τον χειμώνα. Η εμπειρία του 2024, όταν το ΟΣΔΕ άνοιξε στις 15 Ιουλίου και η πλατφόρμα λειτούργησε επί της ουσίας από τα τέλη Αυγούστου, οδήγησε σε ένα τεράστιο σωρευτικό κύμα εκκρεμοτήτων που το 2026 ακόμη επιλύεται.
Γ. Ντόμινο καθυστερήσεων στις πληρωμές
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θέτει συγκεκριμένα χρονικά ορόσημα για την ολοκλήρωση των διοικητικών ελέγχων και του συστήματος δορυφορικής παρακολούθησης (monitoring) των αγροτεμαχίων. Για να τρέξουν οι αλγόριθμοι του monitoring και να εκκαθαριστούν τα σφάλματα, απαιτείται ένα σταθερό χρονικό παράθυρο αρκετών εβδομάδων μετά το κλείσιμο των δηλώσεων.
Αν οι υποβολές παραταθούν βαθιά μέσα στο φθινόπωρο, ο χρόνος για τους ελέγχους εκμηδενίζεται. Αυτό θέτει σε άμεσο κίνδυνο την έγκαιρη καταβολή της προκαταβολής της Βασικής Ενίσχυσης στα τέλη Οκτωβρίου. Με δεδομένο ότι η ΑΑΔΕ έχει προγραμματισμένες πληρωμές ύψους 509,5 εκατ. ευρώ μέχρι το τέλος Ιουνίου 2026 από εκκρεμότητες του 2025, η παράταση του ΟΣΔΕ 2026 μεταθέτει εκ νέου το χρονοδιάγραμμα και βαθαίνει τη ρευστότητα που ήδη ασφυκτιά.
Δ. «Παγωμένα» αναπτυξιακά προγράμματα
Το ΟΣΔΕ αποτελεί τη βάση αναφοράς για το σύνολο των προγραμμάτων στήριξης του Στρατηγικού Σχεδίου ΚΑΠ 2023-2027. Προγράμματα όπως οι Νέοι Αγρότες, τα Σχέδια Βελτίωσης, η Βιολογική Γεωργία και άλλα, αντλούν στοιχεία απευθείας από την τρέχουσα δήλωση για να επιβεβαιώσουν τη συμμόρφωση των δικαιούχων ή να προχωρήσουν σε πληρωμές εκκρεμοτήτων.
Η στασιμότητα της πλατφόρμας κρατά εγκλωβισμένες επενδύσεις εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ που έχει ανάγκη η ελληνική ύπαιθρος.
Η προσπάθεια για ένα πιο δίκαιο, διαφανές και απαλλαγμένο από παθογένειες ΟΣΔΕ μέσω της σύμπραξης με την ΑΑΔΕ και της διασύνδεσης με το Κτηματολόγιο είναι προς τη σωστή κατεύθυνση. Ωστόσο, η διοίκηση οφείλει να αντιληφθεί ότι ο πρωτογενής τομέας λειτουργεί με βάση τους βιολογικούς κύκλους των καλλιεργειών και τις ανάγκες της αγοράς.
Η 22η Ιουνίου πρέπει να είναι η οριστική αφετηρία.
Κάθε εβδομάδα που χάνεται από εδώ και πέρα δεν αποτελεί απλώς τεχνική παράταση, αλλά συνιστά για κάθε παραγωγό την απώλεια εβδομάδων ρευστότητας σε μία από τις πιο δαπανηρές περιόδους του καλλιεργητικού ημερολογίου.
