Με το Brent να κινείται πλέον σταθερά πάνω από τα 100 δολάρια και τη μεταβλητότητα να επιστρέφει δυναμικά στις αγορές, οι πιο πρόσφατες εκτιμήσεις διεθνών οίκων συγκλίνουν σε ένα βασικό συμπέρασμα: η αγορά πετρελαίου έχει περάσει σε φάση «risk pricing», όπου το γεωπολιτικό ασφάλιστρο καθορίζει την τάση. Η κλιμάκωση του πολέμου ΗΠΑ, Ισραήλ – Ιράν ενισχύει τις ανοδικές προβλέψεις ενώ οι δηλώσεις του Αμερικανού προέδρου, Ντόναλντ Τραμπ, λειτουργούν σαν ωρολογιακή βόμβα η οποία μετρά αντίστροφα ενώ η αγορά προσδοκά να ανακοπεί το σοκ από μια έκτακτη θετική εξέλιξη όπως για παράδειγμα, την προοπτική να ανοίξουν τα Στενά του Ορμούζ.
Αυτή τη στιγμή, οι μεγάλοι επενδυτικοί οίκοι βλέπουν όχι μόνο διατήρηση των τιμών πάνω από τα 100 δολάρια, αλλά και πιθανές αιχμές έως τα 120–150 δολάρια εφόσον η κρίση παραταθεί. Το κλίμα έχει περαιτέρω μετά τις δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος έδωσε τελεσίγραφο έως την Τρίτη για το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, προειδοποιώντας για άμεσες επιθέσεις σε ενεργειακές και κρίσιμες υποδομές του Ιράν. Η αγορά πλέον δεν τιμολογεί απλώς τον κίνδυνο, αλλά το ενδεχόμενο άμεσης κλιμάκωσης μέσα σε λίγες ημέρες, ενισχύοντας περαιτέρω το ανοδικό momentum στις τιμές.
- Διαβάστε ακόμα - «Στεγνώνει» η αγορά καυσίμων; Τι θα συμβεί αν λείψει το diesel στην Ελλάδα
- Διαβάστε ακόμα - Καύσιμα: Το ράλι του πετρελαίου «ροκανίζει» Fuel Pass και επιδότηση στο ντίζελ
Το νέο εύρος τιμών και το «γεωπολιτικό premium»
Η πιο πρόσφατη εικόνα από διεθνείς τράπεζες και αναλυτές δείχνει ότι η αγορά έχει μετακινηθεί σε ένα εντελώς διαφορετικό εύρος τιμών, όπου το ρίσκο έχει ενσωματωθεί πλήρως στις αποτιμήσεις. Η J.P. Morgan τοποθετεί το Brent στην περιοχή των 120 -130 δολαρίων βραχυπρόθεσμα, με σενάρια που φτάνουν ή και ξεπερνούν τα 150 δολάρια αν οι διαταραχές στην προσφορά παραταθούν έως τον Μάιο. Αντίστοιχα, η Societe Generale βλέπει μέσες τιμές κοντά στα 125 δολάρια για τον Απρίλιο και θεωρεί απολύτως ρεαλιστικές αιχμές στα 150, ενώ ακόμη και πιο συγκρατημένες εκτιμήσεις, όπως της Oxford Economics, κινούνται γύρω από τα 110 - 113 δολάρια για το δεύτερο τρίμηνο, επισημαίνοντας ότι οι κίνδυνοι είναι καθαρά ανοδικοί. Παράλληλα, μεγάλοι χρηματοοικονομικοί οίκοι όπως η Goldman Sachs εκτιμούν ότι, σε περίπτωση περαιτέρω κλιμάκωσης, οι τιμές μπορεί να κινηθούν προς τα 120–130 δολάρια το βαρέλι, ενισχύοντας περαιτέρω την πίεση στην αγορά και επιβεβαιώνοντας ότι το ανοδικό ρίσκο παραμένει κυρίαρχο.
Η κοινή συνισταμένη είναι ότι η αγορά δεν τιμολογεί πλέον μόνο τα θεμελιώδη, αλλά κυρίως τον κίνδυνο. Τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν το βασικό σημείο ανησυχίας, καθώς από εκεί διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προσφοράς, γεγονός που μετατρέπει κάθε γεωπολιτική ένταση σε άμεσο παράγοντα τιμολόγησης. Ακόμη και οίκοι που διατηρούν πιο ισορροπημένη στάση σε ετήσιο επίπεδο επισημαίνουν ότι η τρέχουσα συγκυρία δημιουργεί συνθήκες για επίμονα υψηλότερες τιμές.
Οι διεθνείς προειδοποιήσεις: Η αγορά περνά σε νέα φάση
Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι η διεθνής αγορά δεν δείχνει σημάδια σταθεροποίησης, αλλά αντίθετα εισέρχεται σε μια πιο ασταθή φάση. Ο επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, Fatih Birol, προειδοποίησε ότι ο Απρίλιος και ο Μάιος ενδέχεται να είναι πιο δύσκολοι μήνες, με τις απώλειες προσφοράς να κινδυνεύουν να διπλασιαστούν εάν η κρίση κλιμακωθεί περαιτέρω.
Το επίκεντρο μετατοπίζεται πλέον στα διυλισμένα προϊόντα, κυρίως στο ντίζελ, όπου ήδη παρατηρείται στενότητα. Η σημασία του είναι κρίσιμη, καθώς αποτελεί καύσιμο-κλειδί για τις μεταφορές, τη βιομηχανία και την εφοδιαστική αλυσίδα, γεγονός που σημαίνει ότι οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται στην αντλία, αλλά διαχέονται σε όλη την οικονομία.
Η Ευρώπη κρατά ανοιχτό ακόμη και το σενάριο δελτίου καυσίμων
Στην Ευρώπη, η συζήτηση έχει ήδη περάσει στο επόμενο επίπεδο. Ο επίτροπος Ενέργειας της Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Νταν Γιόργκενσεν, κάνει λόγο για ένα «παρατεταμένο ενεργειακό σοκ» και επισημαίνει ότι οι τιμές είναι πιθανό να παραμείνουν υψηλές για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζει όλα τα διαθέσιμα εργαλεία, από την απελευθέρωση στρατηγικών αποθεμάτων έως και πιο παρεμβατικά μέτρα. Μεταξύ αυτών, ακόμη και το ενδεχόμενο δελτίου καυσίμων δεν αποκλείεται, εφόσον η κρίση επιδεινωθεί, ειδικά αν υπάρξουν σοβαρές διαταραχές στην τροφοδοσία.
Ταυτόχρονα, τα κράτη-μέλη καλούνται να προετοιμαστούν για πιθανές αναταράξεις στην αγορά, να διασφαλίσουν επάρκεια και να εξετάσουν μέτρα περιορισμού της ζήτησης, ιδίως σε τομείς που εξαρτώνται έντονα από το ντίζελ.
Πόσο είναι πιθανό να ενεργοποιηθεί το δελτίο καυσίμων
Το σενάριο δελτίου καυσίμων δεν συνδέεται πρωτίστως με το πόσο ακριβό γίνεται το πετρέλαιο, αλλά με το αν η διαθέσιμη ποσότητα στην αγορά στη φυσική αγορά. Με άλλα λόγια, όσο οι τιμές ανεβαίνουν αλλά οι ροές συνεχίζονται, η Ευρώπη εξακολουθεί να κινείται στο πεδίο της διαχείρισης του κόστους, με εργαλεία όπως η αξιοποίηση στρατηγικών αποθεμάτων, οι στοχευμένες επιδοτήσεις, οι φορολογικές παρεμβάσεις και οι έλεγχοι στην αγορά.
Η μετάβαση σε πιο ακραία μέτρα, όπως δελτίο καυσίμων ή διοικητικός περιορισμός της κατανάλωσης, αρχίζει να γίνεται ρεαλιστική μόνο όταν η κρίση παύει να είναι απλώς πληθωριστική και μετατρέπεται σε κρίση επάρκειας. Αυτή ακριβώς είναι η γραμμή που προσπαθεί σήμερα να προλάβει η Κομισιόν, ζητώντας από τα κράτη-μέλη συντονισμό, σχέδια έκτακτης ανάγκης και στενή παρακολούθηση της ασφάλειας εφοδιασμού. Η ίδια η Επιτροπή έχει καλέσει τις χώρες της ΕΕ να συντονίσουν μέτρα για την ασφάλεια πετρελαϊκού εφοδιασμού, ενώ ήδη από τις αρχές Μαρτίου είχε ξεκαθαρίσει ότι σε περίπτωση παρατεταμένου κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ ή νέων διαταραχών θα επαναξιολογηθεί συνολικά η ασφάλεια τροφοδοσίας της Ευρώπης.
Αυτό σημαίνει ότι το δελτίο καυσίμων παραμένει σήμερα σενάριο χαμηλής πιθανότητας, αλλά δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως αδιανόητο. Η διαφορά είναι ουσιαστική. Δεν βρισκόμαστε ακόμη στο σημείο όπου οι κυβερνήσεις θεωρούν ότι πρέπει να μοιράσουν περιορισμένες ποσότητες καυσίμου με διοικητικό τρόπο, όμως έχουν ήδη περάσει στο στάδιο στο οποίο εξετάζουν τι θα κάνουν αν οι αναταράξεις στις διεθνείς ροές κρατήσουν εβδομάδες και αρχίσουν να στεγνώνουν συγκεκριμένες αγορές προϊόντων. Ο ίδιος ο Γιόρκενσεν, μιλώντας στους Financial Times, προειδοποίησε ότι η Ευρώπη πρέπει να προετοιμαστεί για ένα «μακράς διάρκειας» ενεργειακό σοκ, με τιμές που θα παραμείνουν υψηλές για μεγάλο διάστημα.
Τι σημαίνει για την Ελλάδα η ανοδική πορεία του Brent
Για την Ελλάδα, η εικόνα αυτή μεταφράζεται σε μια αλυσίδα επιπτώσεων που ξεκινά από το πετρέλαιο και καταλήγει σχεδόν σε κάθε τομέα της οικονομίας. Η άνοδος του Brent περνά, με τη γνωστή χρονική υστέρηση λίγων ημερών, στις τιμές καυσίμων, ενισχύοντας το κόστος μετακίνησης και logistics. Ήδη η απλή αμόλυβδη έχει πατήσει τα 2,10 ευρώ το λίτρο, ενώ σε περιοχές όπως οι Κυκλάδες φλερτάρει με τα 2,20 ευρώ, αποτυπώνοντας πόσο γρήγορα μεταφέρεται η διεθνής άνοδος στην εγχώρια αγορά. Αντίστοιχα, το πετρέλαιο κίνησης κινείται σε ακόμη υψηλότερα επίπεδα, με την αγορά να προεξοφλεί ότι οι πιέσεις θα συνεχιστούν και στα δύο καύσιμα και ότι μέσα στην εβδομάδα αναμένεται νέα άνοδος στην αντλία.
Ταυτόχρονα, η ανοδική τάση στην ενέργεια επηρεάζει το κόστος ηλεκτροπαραγωγής, καθώς το φυσικό αέριο και τα πετρελαϊκά προϊόντα εξακολουθούν να καθορίζουν την οριακή τιμή στο σύστημα, ιδιαίτερα σε περιόδους αιχμής. Αυτό σημαίνει ότι η πίεση δεν περιορίζεται στα πρατήρια, αλλά μεταφέρεται και στους λογαριασμούς ρεύματος, ενισχύοντας συνολικά το ενεργειακό κόστος για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Το πιο κρίσιμο όμως είναι ότι η αγορά φαίνεται να εισέρχεται σε μια νέα φάση, όπου ακόμη και σε περίπτωση αποκλιμάκωσης, οι τιμές δεν επιστρέφουν άμεσα στα προηγούμενα επίπεδα. Το γεωπολιτικό premium παραμένει, διατηρώντας το ενεργειακό κόστος σε υψηλότερη βάση για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
Σε αυτό το πλαίσιο, το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η αγορά πετρελαίου δεν λειτουργεί πλέον μόνο με όρους προσφοράς και ζήτησης, αλλά κυρίως με όρους κινδύνου. Και αυτό σημαίνει ότι η αποκλιμάκωση, όταν έρθει, δεν θα «σβήσει» τις αυξήσεις, αλλά απλώς θα περιορίσει την έντασή τους.
