Μέσα σε ένα περιβάλλον αυξημένου ενεργειακού κόστους, με την τιμή του πετρελαίου Brent να καταγράφει έντονη άνοδο και να τροφοδοτεί νέες αυξήσεις στις τιμές βενζίνης και πετρελαίου κίνησης στην αντλία, ενεργοποιούνται στην Ελλάδα τα μέτρα στήριξης για τους καταναλωτές, την ώρα που η ίδια η συγκυρία απειλεί να περιορίσει σημαντικά την αποτελεσματικότητά τους.
Οι αιτήσεις για το Fuel Pass ξεκινούν τη Μεγάλη Δευτέρα και οι πρώτες πληρωμές αναμένονται από τη Μεγάλη Τετάρτη, με την ενίσχυση να διαμορφώνεται για τους κατόχους Ι.Χ. στα 50 ευρώ για την ηπειρωτική Ελλάδα και 60 ευρώ για τις νησιωτικές περιοχές με χρήση ψηφιακής κάρτας, ή 40 και 50 ευρώ αντίστοιχα σε περίπτωση πίστωσης σε τραπεζικό λογαριασμό (IBAN), ενώ για τις μοτοσικλέτες ανέρχεται σε 30 ευρώ για την ηπειρωτική Ελλάδα και 35 ευρώ για τις νησιωτικές περιοχές με ψηφιακή κάρτα, ή 25 και 30 ευρώ αντίστοιχα μέσω IBAN.
Την ίδια στιγμή, έχει τεθεί ήδη σε εφαρμογή από την 1η Απριλίου η επιδότηση στο ντίζελ κίνησης, η οποία περνά σταδιακά στην αγορά και μεταφράζεται σε όφελος περίπου 0,20 ευρώ ανά λίτρο στην αντλία. Ωστόσο, τα μέτρα αυτά ενεργοποιούνται ακριβώς τη στιγμή που η διεθνής αγορά πετρελαίου μπαίνει σε νέα ανοδική φάση, με αποτέλεσμα μέρος της κρατικής στήριξης να απορροφάται από τις ίδιες τις αυξήσεις.
Πώς «ροκανίζεται» η επιδότηση στην πράξη
Η επιδότηση στο ντίζελ κίνησης ξεκίνησε την Τετάρτη με ονομαστική ενίσχυση 0,20 ευρώ ανά λίτρο, ωστόσο ήδη από την πρώτη ημέρα η πραγματική εικόνα ήταν διαφορετική, καθώς η αγορά κατέγραψε άνοδο περίπου 4,5 λεπτά το λίτρο, περιορίζοντας την ουσιαστική έκπτωση στα 15,5 λεπτά.
Όπως εξηγεί μιλώντας στο Insider.gr ο κ. Μιχάλης Κιούσης, πρόεδρος της Ομοσπονδίας Βενζινοπωλών Ελλάδος (ΟΒΕ), «τα 20 λεπτά που δόθηκαν αρχικά λειτούργησαν ως σημαντική ανάσα, επιτρέποντας στις τιμές να υποχωρήσουν από τα επίπεδα των 2,10 ευρώ το λίτρο κοντά στα 1,90 ευρώ. Ωστόσο, το νέο ράλι του πετρελαίου και οι αυξήσεις άλλαξαν γρήγορα την εικόνα». Αναλύοντας περαιτέρω, ο κ. Κιούσης επεσήμανε ότι σήμερα, μόλις δύο ημέρες μετά – και με δεδομένο ότι δεν προμηθεύτηκαν όλοι οι πρατηριούχοι από την πρώτη ημέρα – η πραγματική μείωση έχει ήδη περιοριστεί περίπου στα 10 λεπτά ανά λίτρο, καθώς οι αυξήσεις περνούν σταδιακά στη λιανική. Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο πιεστική στα νησιά, όπου οι χρόνοι τροφοδοσίας είναι μεγαλύτεροι και οι νέες τιμές μπορεί να φτάσουν με καθυστέρηση έως και 10–15 ημερών, περιορίζοντας περαιτέρω το πραγματικό όφελος για τους καταναλωτές.
Το Brent και η «διάβρωση» της επιδότησης
Το πρωί της Παρασκευής το Brent κινήθηκε κοντά στα 110 δολάρια το βαρέλι, καταγράφοντας άνοδο περίπου 8%, καθώς οι αγορές προεξοφλούν μεγαλύτερο γεωπολιτικό κίνδυνο όσο η σύρραξη στη Μέση Ανατολή κλιμακώνεται και η διέλευση δεξαμενόπλοιων από τα Στενά του Ορμούζ εξακολουθεί να παρεμποδίζεται. Αυτό είναι κρίσιμο, γιατί η αγορά δεν ανησυχεί μόνο για το αν υπάρχει επαρκής παραγωγή πετρελαίου, αλλά κυρίως για το αν το πετρέλαιο και τα προϊόντα του μπορούν να φτάσουν ομαλά στις αγορές. Όταν απειλείται ή επιβραδύνεται μια τόσο νευραλγική θαλάσσια δίοδος, αυξάνεται αυτομάτως το λεγόμενο risk premium, δηλαδή το επιπλέον κόστος που ενσωματώνουν οι τιμές εξαιτίας του φόβου για καθυστερήσεις, ελλείψεις, υψηλότερα ασφάλιστρα και μεγαλύτερη αβεβαιότητα στην εφοδιαστική αλυσίδα.
Η επίδραση αυτή αναμένεται να περάσει και πιο έντονα στην ελληνική αγορά τις επόμενες ημέρες. Σύμφωνα με την Πανελλήνια Ομοσπονδία Πρατηριούχων Εμπόρων Καυσίμων (ΠΟΠΕΚ), αναμένονται μεγάλες αυξήσεις στις τιμές χονδρικής για το ντίζελ κίνησης την Μεγάλη Τετάρτη 8 Απριλίου, κάτι που σημαίνει ότι το όφελος της επιδότησης κινδυνεύει να περιοριστεί ακόμη περισσότερο καθώς θα αυξάνονται οι τιμές στην αντλία.
Ήδη, σύμφωνα με τα τελευταία επίσημα στοιχεία του Υπουργείου Ανάπτυξης, η μέση πανελλαδική τιμή για την απλή αμόλυβδη διαμορφώνεται στα 2,060 ευρώ το λίτρο και για το ντίζελ κίνησης στα 2,078 ευρώ το λίτρο, επίπεδα που δείχνουν ότι η αγορά βρίσκεται ήδη σε ζώνη υψηλής επιβάρυνσης πριν ακόμη αποτυπωθεί πλήρως ο νέος γύρος διεθνών πιέσεων.
Αυτό ακριβώς είναι και το βασικό πρόβλημα για τον καταναλωτή. Η επιδότηση στο πετρέλαιο κίνησης ξεκίνησε με ονομαστικό όφελος 0,20 ευρώ ανά λίτρο, όμως ήδη στην πράξη –όπως δείχνουν και τα πρώτα στοιχεία της αγοράς– το καθαρό όφελος έχει περιοριστεί αισθητά χαμηλότερα.
Η τιμή στην αντλία δεν μένει σταθερή. Η αύξηση της λιανικής τιμής κατά 0,08 ευρώ ανά λίτρο περιορίζει το πραγματικό καθαρό όφελος του οδηγού στα μόλις 0,12 ευρώ ανά λίτρο από 0,20 ευρώ το λίτρο. Αν η αύξηση φτάσει τα 0,10 ευρώ, το καθαρό όφελος πέφτει στα 0,10 ευρώ. Αν η επιβάρυνση φτάσει τα 0,15 ευρώ ανά λίτρο, τότε απομένουν μόλις 0,05 ευρώ πραγματικής ελάφρυνσης. Και αν η άνοδος στην τιμή αγγίξει ή ξεπεράσει τα 0,20 ευρώ ανά λίτρο, τότε η επιδότηση πρακτικά μηδενίζεται, αφού όλο το ποσό της έχει απορροφηθεί από την ίδια την αύξηση της αγοράς. Με άλλα λόγια, ο καταναλωτής τυπικά εξακολουθεί να λαμβάνει την επιδότηση, αλλά στην πράξη η αξία της μειώνεται όσο ανεβαίνει η τελική τιμή που πληρώνει στην αντλία.
Το ίδιο σκεπτικό ισχύει και για το Fuel Pass, με μια βασική διαφορά: εδώ η ενίσχυση είναι εφάπαξ και όχι ανά λίτρο. Αυτό σημαίνει ότι το πραγματικό της αποτύπωμα εξαρτάται από το πόσο ακριβότερο θα είναι το καύσιμο στο διάστημα που θα χρησιμοποιηθεί. Ένα Fuel Pass ύψους 50 ευρώ μπορεί να φαίνεται σημαντικό ως ποσό, αλλά στην πράξη αντιστοιχεί σε μια περιορισμένη «δεξαμενή» απορρόφησης αυξήσεων. Αν η τιμή του καυσίμου αυξηθεί κατά 0,10 ευρώ ανά λίτρο, τότε τα 50 ευρώ απορροφώνται σε 500 λίτρα κατανάλωσης. Αν η αύξηση είναι 0,15 ευρώ, η ίδια ενίσχυση εξαντλείται σε περίπου 333 λίτρα. Αν η άνοδος φτάσει τα 0,20 ευρώ ανά λίτρο, τότε το ποσό των 50 ευρώ αρκεί απλώς για να καλύψει την πρόσθετη επιβάρυνση 250 λίτρων. Αυτό σημαίνει ότι όσο μεγαλύτερη άνοδος καταγράφεται στην αντλία, τόσο ταχύτερα εξαφανίζεται το πραγματικό αποτύπωμα της ενίσχυσης.
Στην πράξη, δηλαδή, το κράτος δίνει ένα σταθερό ποσό, αλλά η αγορά «τρέχει» καθημερινά και μπορεί να το απορροφήσει πολύ γρηγορότερα απ’ όσο αρχικά φαίνεται. Έτσι εξηγείται γιατί, ενώ πολιτικά τα μέτρα εμφανίζονται ως ανάχωμα στην ακρίβεια των καυσίμων, οικονομικά λειτουργούν περισσότερο ως μερική και προσωρινή αντιστάθμιση παρά ως ουσιαστική μείωση του κόστους. Η εγχώρια πολιτική μπορεί να καθορίσει το ύψος μιας επιδότησης, δεν μπορεί όμως να ελέγξει τις διεθνείς τιμές του πετρελαίου, την πορεία του Brent, τα ασφάλιστρα μεταφοράς, το κόστος διύλισης ή την ταχύτητα με την οποία οι νέες ανατιμήσεις περνούν στη χονδρική και από εκεί στη λιανική. Γι’ αυτό και σε περιόδους γεωπολιτικής έντασης, όπως η σημερινή, η αγορά έχει τη δύναμη να «ροκανίζει» γρήγορα το όποιο δημοσιονομικό μέτρο.
Ακόμη και αν υπάρξει αποκλιμάκωση το επόμενο διάστημα, η εμπειρία δείχνει ότι οι τιμές στην αντλία δεν υποχωρούν με την ίδια ταχύτητα με την οποία ανεβαίνουν. Οι εταιρείες και τα πρατήρια λειτουργούν με αποθέματα που έχουν αγοραστεί ακριβότερα, οι τιμές των προϊόντων δεν ακολουθούν πάντοτε μηχανικά την τιμή του αργού, ενώ και η συνολική αλυσίδα εφοδιασμού συχνά διατηρεί μέρος της προηγούμενης αύξησης. Αυτό σημαίνει ότι η ζημιά για τον καταναλωτή γίνεται γρήγορα ορατή, αλλά η αποκατάστασή της καθυστερεί.
Το τελικό συμπέρασμα είναι ότι τόσο η επιδότηση στο ντίζελ κίνησης όσο και το Fuel Pass εξακολουθούν να προσφέρουν στήριξη, αλλά όσο η διεθνής κρίση σπρώχνει το πετρέλαιο υψηλότερα, η πραγματική τους αξία μειώνεται.
