Υπάρχουν αποφάσεις που παίρνονται στις Βρυξέλλες και φτάνουν στα ελληνικά χωράφια με καθυστέρηση ετών -αλλά όταν φτάσουν, αλλάζουν τα πάντα. Η νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική για την περίοδο 2028–2034 είναι μία από αυτές. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε επίσημα τις προτάσεις της: το ποσό για εισοδηματική στήριξη αγροτών μειώνεται από €387,8 δισ. (2021–2027) σε €295,7 δισ. (2028–2034), μία ονομαστική μείωση ~24%, ή ~15% σε like-for-like σύγκριση άμεσων ενισχύσεων, σύμφωνα με ανάλυση του capreform.eu.
Σε πραγματικές τιμές, η μείωση είναι ακόμα μεγαλύτερη. Στο σύνολο συμπεριλαμβάνεται Unity Safety Net €6,3 δισ. για κρίσεις αγοράς. Παράλληλα, €453 δισ. παραμένουν διαθέσιμα μέσω των νέων Εθνικών Σχεδίων (NRP Plans) για ευρύτερη στήριξη αγροτικών περιοχών αλλά χωρίς εγγύηση κατανομής ανά χώρα.
Για την Ελλάδα, το αρχικό ποσό ΚΑΠ διαμορφώνεται σε €14,6 δισ. για την επταετία, με τον ευρωβουλευτή Κεφαλογιάννη να δηλώνει ότι «η Ελλάδα θα εξασφαλίσει ποσά που θα ξεπεράσουν τα €19 δισ.» όταν συνυπολογιστούν οι πόροι από το νέο Εθνικό Σχέδιο Εταιρικής Σχέσης (NRP).
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η σύγκριση είναι εξής: το ring-fenced ποσό, το ring-fenced ποσό είναι αυτό που σίγουρα θα πάρεις, ενώ το υπόλοιπο είναι αυτό που ελπίζεις να διαπραγματευτείς και αυτή η διαφορά — €4,4 δισ. για την Ελλάδα — είναι το κρίσιμο διακύβευμα για την ΚΑΠ 2028–2034.
Τι αλλάζει δομικά: Η «πράσινη αρχιτεκτονική» ανακατασκευάζεται
Η νέα ΚΑΠ δεν είναι απλώς λιγότερα χρήματα -είναι και διαφορετική λογική κατανομής. Η Κομισιόν προτείνει βαθιά αναμόρφωση της «πράσινης αρχιτεκτονικής»:
Α. Συγχώνευση Eco-schemes σε ενιαία αγροπεριβαλλοντική κατηγορία
Τα Eco-schemes της περιόδου 2023–2027 δεν καταργούνται αυτοτελώς αλλά ενσωματώνονται σε μια ενιαία κατηγορία αγροπεριβαλλοντικών ενισχύσεων. Ο μηχανισμός γίνεται απλούστερος, αλλά το αποτέλεσμα για όσους αγρότες στηρίζονταν σε ξεχωριστά οικολογικά σχήματα παραμένει αβέβαιο μέχρι να διαμορφωθεί το νέο εθνικό σχέδιο NRP και επειδή η εθνική αγροτική πολιτική είναι ακόμα αβέβαιη, αυτό σημαίνει ότι μπορεί να κατευθυνθούν προς τη γεωργία λιγότεροι πόροι σε σχέση με τα σημερινά δεδομένα.
Β. Η φθίνουσα ενίσχυση βάσει έκτασης
Η βασική άμεση ενίσχυση αντικαθίσταται από τη «Φθίνουσα Εισοδηματική Στήριξη βάσει Έκτασης» (DABIS). Το ανώτατο όριο ορίζεται σε €100.000 ανά εκμετάλλευση ανά έτος.
Εφαρμόζεται μειωτική κλίμακα: μείωση 25% για ποσά μεταξύ €20.000 και €50.000, και επιπλέον μείωση για μεγαλύτερα ποσά. Η Επιτροπή εκτιμά ότι το capping θα αγγίξει μόλις ~4% των δικαιούχων ΕΕ, αλλά για μεγάλες παραγωγικές μονάδες η απώλεια θα είναι αισθητή. Η εθνική μέση ενίσχυση ανά εκτάριο αναμένεται να κυμανθεί μεταξύ €130 και €240 στα κράτη-μέλη. Για την Ελλάδα αυτή η αλλαγή θα επηρεάσει ελάχιστους παραγωγούς.
Γ. Αρχή DNSH: Νέα δέσμευση για κάθε ευρώ
Κάθε ενίσχυση θα πρέπει να ευθυγραμμίζεται με την αρχή «Μη Πρόκλησης Σημαντικής Βλάβης» (Do No Significant Harm – DNSH), που διέπει τον συνολικό προϋπολογισμό ΕΕ 2028–2034. Ο στόχος: τουλάχιστον 43% των δαπανών ΚΑΠ να συμβάλλει σε περιβαλλοντικούς και κλιματικούς σκοπούς. Η Κομισιόν το χαρακτηρίζει «εξορθολογισμό». Οι αγροτικές οργανώσεις το βλέπουν ως αυξημένη γραφειοκρατία -ιδίως για μεσαίες εκμεταλλεύσεις.
Η «εξασφαλισμένη» χρηματοδότηση: Τι κρύβει η κυβερνητική ρητορική
Ο ευρωβουλευτής Κεφαλογιάννης έχει δηλώσει ότι «η Ελλάδα θα εξασφαλίσει την ίδια χρηματοδότηση με την τρέχουσα περίοδο -ποσά που θα ξεπεράσουν τα €19 δισ.». Η δήλωση αυτή χρήζει αποκωδικοποίησης, γιατί η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη:
- Η αρχική ring-fenced κατανομή για την Ελλάδα από την Κομισιόν ανέρχεται σε €14,6 δισ. για την επταετία. Για να φτάσει στα €19 δισ., η χώρα πρέπει να αντλήσει επιπλέον ~€4,4 δισ. από το NRP — κάτι που δεν είναι εγγυημένο και εξαρτάται από τις διαπραγματεύσεις.
- Ο «τυφλός προϋπολογισμός» είναι το μεγαλύτερο πρακτικό πρόβλημα: τα κράτη-μέλη καλούνται να σχεδιάσουν την αγροτική τους πολιτική χωρίς να γνωρίζουν εξαρχής το τελικό ποσό, το οποίο «κλειδώνει» μόνο μετά την έγκριση των Εθνικών Σχεδίων NRP.
- Η «ίδια χρηματοδότηση» μετράται σε ονομαστικές τιμές, όχι σε αγοραστική δύναμη. Με πληθωρισμό ~3% ετησίως, €19 δισ. το 2028 αγοράζουν σημαντικά λιγότερα από €19 δισ. το 2023.
- Η Ελλάδα έχει ως «κεντρική εθνική επιδίωξη» τη διατήρηση και των δύο Πυλώνων ΚΑΠ — με ιδιαίτερη έμφαση στον Πυλώνα ΙΙ (LEADER, αγροτική ανάπτυξη, AKIS), ο οποίος υπό το νέο σύστημα δεν είναι εγγυημένος.
Η αλήθεια είναι ότι ο ελληνικός αγροτικός τομέας εισέρχεται σε μια περίοδο δομικής αβεβαιότητας που δεν έχει βιώσει από το 2004, όταν η Ελλάδα ενέταξε την Κοινή Αγροτική Πολιτική στο εθνικό πλαίσιο.
Ποιοι κερδίζουν και ποιοι χάνουν
Κερδισμένοι
- Μικρές οικογενειακές εκμεταλλεύσεις: η φθίνουσα ενίσχυση ευνοεί εκμεταλλεύσεις έως 50 εκτάρια – Στη χώρα μας η συντριπτική πλειοψηφία των εκμεταλλεύσεων ανήκει σε αυτή την κατηγορία.
- Βιολογική γεωργία: υποχρεωτική στήριξη από κράτη-μέλη – Παραμένουν τα βιολογικά στο επίκεντρο.
- Εκτατική κτηνοτροφία: επίσης υποχρεωτική κατηγορία στήριξης
- Αγρότες που επενδύουν σε αγροπεριβαλλοντικά σχήματα: ανώτατη ενίσχυση €200.000 σε τρεις δόσεις για δεσμεύσεις μετάβασης
Χαμένοι
- Μεσαίες και μεγάλες εκμεταλλεύσεις (>100 εκτάρια): μείωση ανά εκτάριο λόγω φθίνουσας κλίμακας
- Βαμβακοπαραγωγοί: η συνδεδεμένη ενίσχυση βαμβακιού παραμένει, αλλά σε ανανεωμένο πλαίσιο με αβεβαιότητα για το επίπεδο
- Παραγωγοί που στηρίζονταν στα Eco-schemes: το σύστημα καταργείται
- Νέοι αγρότες: η εφάπαξ ενίσχυση εγκατάστασης αυξάνεται σημαντικά (από €100.000 σε έως €300.000) — αλλά η χρηματοδότηση εξαρτάται από το τελικό NRP
Τι πρέπει να διεκδικήσει η Ελλάδα στις διαπραγματεύσεις
Οι διαπραγματεύσεις για την ΚΑΠ 2028–2034 είναι η μεγαλύτερη αγροτική πολιτική ευκαιρία και ευθύνη της δεκαετίας.
Η Ελλάδα πρέπει να εμφανιστεί στο τραπέζι με συγκεκριμένα αιτήματα:
- Διατήρηση υψηλού επιπέδου συνδεδεμένης στήριξης για βαμβάκι, ελαιόλαδο, σκληρό σιτάρι, αμπελοοινικά.
- Ισχυρή χρηματοδότηση νέων αγροτών γιατί η γήρανση του αγροτικού πληθυσμού αποτελεί πλέον σημαντικό πρόβλημα.
- Ευελιξία στο νέο Ενιαίο Ταμείο ώστε να μεταφερθούν επαρκείς πόροι αγροτικής ανάπτυξης
- Απλοποίηση διοικητικών υποχρεώσεων. Η ΑΑΔΕ αναλαμβάνει ρόλο στον ΟΠΕΚΕΠΕ, και αυτό πρέπει να μεταφραστεί σε ταχύτερες πληρωμές.
Η ευρωπαϊκή γεωργία, όπως τόνισε ο γενικός γραμματέας της Γερμανικής Ένωσης Αγροτών, «χρειάζεται αυξημένο και συγκεκριμένο γεωργικό προϋπολογισμό, οτιδήποτε άλλο δεν ανταποκρίνεται στις προκλήσεις της εποχής». Η Ελλάδα πρέπει να κάνει αυτή την επιχειρηματολογία δική της, με αριθμούς και στοιχεία στο χέρι.
Η ΚΑΠ 2028–2034 δεν είναι μια απόφαση για το μέλλον — είναι μια απόφαση που διαμορφώνεται τώρα, στους διαδρόμους των Βρυξελλών, σε επιτροπές και ομάδες εργασίας που λίγοι Έλληνες αγρότες γνωρίζουν ότι υπάρχουν. Ο ευρωπαϊκός προϋπολογισμός 2028–2034 θα αποφασιστεί το αργότερο έως το 2027 και με τον νέο κανονισμό θα ζήσει ο ελληνικός αγροτικός τομέας για επτά ολόκληρα χρόνια.
Η περικοπή €85 δισ. στον ευρωπαϊκό αγροτικό προϋπολογισμό δεν είναι αναπόφευκτη — είναι μια πρόταση που μπορεί ακόμα να αλλάξει. Αλλά μόνο αν υπάρξει ισχυρή, οργανωμένη και τεκμηριωμένη παρουσία των χωρών που έχουν πολλά να χάσουν. Η Ελλάδα είναι μία από αυτές. Το ερώτημα είναι αν θα το εκμεταλλευτεί.
