Η ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή διαμορφώνει το σκηνικό μέσα στο οποίο θα κινηθούν το επόμενο διάστημα οι διεθνείς αγορές και το Χρηματιστήριο της Αθήνας. Όσο κι αν τους προηγούμενους μήνες οι αγορές εμφανίστηκαν ανθεκτικές απέναντι στην έξαρση του γεωπολιτικού ρίσκου, τα πράγματα τώρα είναι πολύ διαφορετικά από τον «πόλεμο των 12 ημερών» του Ιουνίου του 2025.
Η άρση της ιρανικής πυρηνικής απειλής φαίνεται πλέον ότι περνά μέσα από την πλήρη κατάρρευση/ανατροπή του καθεστώτος στο Ιράν. Στοιχείο που καθιστά παρακινδυνευμένες τις εκτιμήσεις τόσο για τη διάρκεια της σύγκρουσης, όσο και για τη διάχυση των συνεπειών της σε περιφερειακό και διεθνές επίπεδο.
Διαβάστε ακόμα: Έχουν και οι αγορές τις «κόκκινες γραμμές» τους
Μετά τον θάνατο του ανώτατου θρησκευτικού ηγέτη του Ιράν, μένει να φανεί ποια θα είναι η διάδοχη κατάσταση στη χώρα, μέσα από ποια διαδικασία θα προκύψει και σε ποιο χρονικό ορίζοντα. Προς το παρόν, η πλειονότητα των αναλυτών φαίνεται να συμφωνεί ότι η σύγκρουση που μόλις ξεκίνησε πιθανότατα δεν θα είναι περιορισμένης διάρκειας. Προς αυτή την κατεύθυνση συνηγορεί και ο όγκος πυρός που έχουν συγκεντρώσει οι ΗΠΑ στην περιοχή.
Ο γρίφος του πετρελαίου
Η εξέλιξη των τιμών της ενέργειας είναι από το πιο άμεσα κανάλια μετάδοσης της κρίσης στα χρηματιστηριακά ταμπλό. Το προηγούμενο διάστημα είχαν δει το φως της δημοσιότητας εκτιμήσεις για πιθανή άνοδο των τιμών του πετρελαίου άνω των 100 δολαρίων το βαρέλι, σε περίπτωση έναρξης στρατιωτικών επιχειρήσεων εναντίον του Ιράν.
Λίγες μόνο ώρες μετά την έναρξη της σύγκρουσης, υπήρξαν αναφορές σε διεθνή μέσα ενημέρωσης σύμφωνα με τις οποίες εταιρείες του κλάδου διακόπτουν τη διακίνηση πετρελαϊκών προϊόντων μέσω των Στενών του Ορμούζ. Το αν θα επιβεβαιωθεί η εκτίμηση για εκτόξευση των τιμών του πετρελαίου θα εξαρτηθεί, βραχυπρόθεσμα, από τη διάρκεια -μερικής ή ολικής- διακοπής της κυκλοφορίας στα Στενά του Ορμούζ. Κι αυτό, διότι εδώ και καιρό η αγορά πετρελαίου βρίσκεται σε φάση υπερπροσφοράς και το ισοζύγιο προσφοράς και ζήτησης δεν κινδυνεύει να ανατραπεί σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα.
Βεβαίως, οι προοπτικές αλλάζουν σε περίπτωση που κατά τη διάρκεια των συγκρούσεων πληγούν πετρελαϊκές εγκαταστάσεις στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής και υπάρξει πιο μακροπρόθεσμη διαταραχή σε επίπεδο προσφοράς. Το ανησυχητικό στοιχείο είναι ότι οι αντεπιθέσεις του Ιράν έχουν ήδη εμπλέξει μία σειρά γειτονικών χωρών, με πλήγματα σε Ιορδανία, Κατάρ, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, Μπαχρέιν, Κουβέιτ και Σαουδική Αραβία. Κάποιες εξ αυτών έχουν προειδοποιήσει ότι θα απαντήσουν με πλήγματα εναντίον στόχων στο Ιράν, ενώ παραστρατιωτικές οργανώσεις όπως οι Χεζμπολάχ και Χούθι φέρονται έτοιμες να εμπλακούν στη σύγκρουση, περιπλέκοντας την κατάσταση και αυξάνοντας τις πιθανότητες γεωγραφικής εξάπλωσης της έντασης.
Η συγκυρία για το ΧΑ
Ο Γενικός Δείκτης του Χρηματιστηρίου Αθηνών έκλεισε τον Φεβρουάριο με απώλειες, προερχόμενος από ισχυρή άνοδο 9,16% εντός του Ιανουαρίου. Σε επίπεδο διμήνου, η απόδοση του ΓΔ διαμορφώθηκε σε 7,4%, γεγονός που καθιστά το φετινό ξεκίνημα το πιο υποτονικό από το 2023. Τότε, στο αντίστοιχο διάστημα Ιανουαρίου-Φεβρουαρίου, ο Γενικός Δείκτης είχε ενισχυθεί κατά 21,5%. Το 2024 τα κέρδη του πρώτου διμήνου είχαν διαμορφωθεί στο 10,2%, ενώ το 2025 η αγορά είχε ξεκινήσει με διμηνιαία άνοδο 9,4%. Η σύγκριση δείχνει ότι, σε όρους απόδοσης, το φετινό πρώτο δίμηνο δεν αποκλίνει δραματικά από τις δύο προηγούμενες χρονιές.
Ωστόσο ο Φεβρουάριος κατέστη ο δεύτερος πτωτικός μήνας σε διάστημα 16 μηνών, με την πλειονότητα μάλιστα των τίτλων υψηλής κεφαλαιοποίησης να κλείνει με αρνητική απόδοση. Μεγαλύτερο ενδιαφέρον από το τελικό πρόσημο του δείκτη έχει η μεταβολή της συμπεριφοράς της αγοράς. Πίσω από τις σχετικά ήπιες απώλειες του Φεβρουαρίου (-1,64%) «κρύβεται» μια αισθητή αύξηση της νευρικότητας, η οποία αποτυπώνεται στις διευρυμένες διακυμάνσεις και έντονες αποκλίσεις αποδόσεων σε επίπεδο μεμονωμένων μετοχών.
Διαβάστε ακόμα: Η αυξανόμενη συμμετοχή των ξένων «μεταμορφώνει» το Χρηματιστήριο της Αθήνας
Τον Ιανουάριο η συντριπτική πλειονότητα των μετοχών της υψηλής κεφαλαιοποίησης -οι 19 από τις 25- είχε κλείσει τον μήνα με θετικό πρόσημο και μάλιστα τις 10 εξ αυτών είχαν καταγράψει διψήφια ποσοστιαία κέρδη. Είχαν ξεχωρίσει, μεταξύ άλλων, τα κέρδη περί του 31% για τη ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ, 29,3% για τη Cenergy, 25,3% για την Τρ. Πειραιώς, 23,1% για την ElvalHalcor, 20,7% για τη Eurobank, ενώ για τις ΕΤΕ και Alpha Bank τα κέρδη είχαν διαμορφωθεί σε 14,7% και 13,1% αντίστοιχα.
Τον Φεβρουάριο η τελική εικόνα στη σύνθεση του FTSE Large Cap ήταν πολύ διαφορετική, καθώς μόλις 10 τίτλοι εμφάνισαν θετική μηνιαία απόδοση -μεταξύ των οποίων δε βρέθηκε καμία από τις τέσσερις συστημικές τράπεζες- και 15 υποχώρησαν.
Με αισθητή υπεραπόδοση έναντι του Γενικού Δείκτη ολοκλήρωσαν τον Φεβρουάριο οι μετοχές των Viiohalco (+21,4%), Coca-Cola HBC (+18,8%), Cenergy (+13,4%), Optima (+12,9%), ΟΤΕ (+11%) και ΕΥΔΑΠ (+8,9%). Ξεχώρισαν, μεταξύ άλλων, η ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ που μετά το +31% του Ιανουαρίου συνέχισε ανοδικά τον Φεβρουάριο με επιπλέον κέρδη 8,5%, καθώς και οι Motor Oil και Σαράντης με μηνιαία άνοδο 8%.
Στον αντίποδα βρέθηκε η Metlen, η οποία πιέστηκε μετά την αναθεώρηση του guidance, ενώ με απώλειες περί του 8,2% έκλεισαν οι τίτλοι των Aegean και Alpha Bank και ακολούθησαν οι ΕΤΕ και Τιτάν με απώλειες 7,6% και 7,4% αντίστοιχα στο ίδιο διάστημα.
Η περίπτωση των τραπεζών
Η διόρθωση στις μετοχές των τεσσάρων συστημικών τραπεζών ήταν από τα βασικά χαρακτηριστικά του Φεβρουαρίου. Ασφαλώς, μετά τη μεγάλη άνοδο που έχει προηγηθεί, θεωρείται εύλογο μερίδα επενδυτών να εμφανίζεται πιο πρόθυμη να κατοχυρώσει μέρος αυτών των κερδών, ενώ τα πολύ ισχυρά αποτελέσματα που ανακοινώθηκαν αυτή την εβδομάδα από τις τέσσερις συστημικές τράπεζες είχαν σε μεγάλο βαθμό προεξοφληθεί.
Πάντως, παρά τις απώλειες 5,22% για τον τραπεζικό δείκτη τον Φεβρουάριο, από την αρχή του έτους παραμένει ενισχυμένος σε ποσοστό 11,76%.
Ιδιαίτερα σημαντικό για τον κλάδο αναμένεται το αμέσως επόμενο διάστημα, ιδίως όσο θα πλησιάζει προς τα τέλη Μαρτίου η ημερομηνία της «ετυμηγορίας» της MSCI για την αναβάθμιση του Χρηματιστηρίου της Αθήνας στην κατηγορία των ανεπτυγμένων αγορών. Οι τραπεζικές μετοχές, λόγω της στάθμισής τους, αναμένεται να έχουν πρωταγωνιστικό ρόλο στο μίγμα των κεφαλαιακών εισροών και εκροών.
Κομβικός ο Μάρτιος
Η εικόνα της αγοράς δε μπορεί βεβαίως να ιδωθεί αποκομμένη από τη μεγάλη άνοδο που έχει προηγηθεί τα τελευταία χρόνια, αλλά και από τις τελευταίες εξελίξεις στη Μέση Ανατολή. Υπενθυμίζεται ότι τον Ιανουάριο η αξία των ξένων χαρτοφυλακίων στο ΧΑ και η συμμετοχή των ξένων επενδυτών στο σύνολο των συναλλαγών είχε φτάσει σε επίπεδα-ρεκόρ. Η ελληνική αγορά ήδη διανύει μια φάση δομικών αλλαγών, με αυξημένη «ευαισθησία» απέναντι στις διακυμάνσεις της διάθεσης ανάληψης ρίσκου εκ μέρους των διεθνών επενδυτών.
Το Χρηματιστήριο της Αθήνας συγκαταλέγεται σταθερά στις αγορές με τις υψηλότερες αποδόσεις διεθνώς από το 2023 και μετά, με τις αποτιμήσεις αρκετών τίτλων να κινούνται πλέον σε απαιτητικότερα επίπεδα. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον οι επιλεκτικές κινήσεις, το rotation και η αυξημένη βραχυπρόθεσμη μεταβλητότητα αποτελούν φυσιολογικά στοιχεία. Κι αυτό, καθώς οι επενδυτές επαναξιολογούν αποτιμήσεις και προοπτικές, αναζητώντας πιο ελκυστικά σημεία εισόδου ή επανεισόδου.
Όπως προαναφέρθηκε, στο τέλος του μήνα θα γίνει γνωστή η απόφαση της MSCI για την αναταξινόμηση του ΧΑ στις ανεπτυγμένες αγορές, μια προοπτική που ήδη υπαγορεύει κινήσεις εκ μέρους ξένων κεφαλαίων, όμως η επιβεβαίωσή της θα είναι σημείο καμπής. Παράλληλα, μέσα στον μήνα θα έχει ολοκληρωθεί ο κύκλος δημοσίευσης των οικονομικών αποτελεσμάτων των εγχώριων εισηγμένων, ενώ θα έχουν μεσολαβήσει και οι αξιολογήσεις της ελληνικής οικονομίας από τις DBRS και Moody’s στις 6 και 13 Μαρτίου αντίστοιχα.
Ως εκ τούτου, ο Μάρτιος αναμένεται να είναι κομβικός ως προς τη δυνατότητα της αγοράς να ανακτήσει ανοδική δυναμική. Ιδιαίτερα τώρα, καθώς η ένταση στη Μέση Ανατολή μπορεί να εξελιχθεί σε κίνδυνο για σημαντικούς για την ελληνική οικονομία κλάδους οικονομικής δραστηριότητας, και καθώς στο παρελθόν οι οίκοι αξιολόγησης έχουν αναδείξει ως αδυναμία της ελληνικής οικονομίας την υπερεξάρτηση από τον κλάδο του τουρισμού και την υψηλή εξάρτηση από εισαγωγές ενέργειας.
