Τα δυσοίωνα ευρήματα μίας έρευνας για την ενιαία προσέγγιση για την υγεία παγκοσμίως και στην Ελλάδα είναι εξαιρετικά διδακτικά για τον τρόπο με τον οποίο η διατροφή, το περιβάλλον, η κλιματική αλλαγή, η ατμοσφαιρική ρύπανση, οι καύσωνες, οι πλημμύρες, οι αλλαγές στο κτηνοτροφικό κεφάλαιο της χώρας αλληλεπιδρούν με την υγεία των ανθρώπων και των ζώων.
Η συνέργεια του Ινστιτούτου Κοινωνικής και Προληπτικής Ιατρικής (ΙΚΠΙ) με διευθυντή τον ομότιμο καθηγητή Κοινωνικής και προληπτικής ιατρικής ΕΚΠΑ και συντονιστή της μελέτης, Γιάννη Τούντα, με το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, με πρόεδρο τον καθηγητή Δημοσθένη Σαρηγιάννη, την Ελληνική Κτηνιατρική Εταιρεία με πρόεδρο την διδάκτορα κτηνιατρικής Μαρία Λινού και το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών με επικεφαλής τον καθηγητή και αντιπρύτανη Έρευνας Οικονομικών και Ανάπτυξης Θωμά Μπαρτζάνα, αποκαλύπτει ανησυχητικά ευρήματα τα οποία πρέπει να ληφθούν υπόψη για την βελτίωση της ευημερίας του πληθυσμού και την βιώσιμη θωράκιση της χώρας έναντι των κινδύνων που επιτάσσει η κλιματική αλλαγή για την δημόσια υγεία, το ζωικό κεφάλαιο και το περιβάλλον.
Τα ζώα κρυφός κρίκος στην αλυσίδα της μικροβιακής αντοχής
Παγκοσμίως 2,2 εκατομμύρια άνθρωποι πεθαίνουν από λοιμώδεις ζωονόσους ετησίως, με τις κοινωνικές ανισότητες και τις ανισότητες στην υγεία να διευρύνονται λόγω της κλιματικής αλλαγής. Ταυτόχρονα, τα ζώα συντροφιάς και τα παραγωγικά αποτελούν έναν κρυφό κρίκο στην αλυσίδα μετάδοσης της μικροβιακής αντοχής η οποία αποτελεί την νέα πανδημία της εποχής μας. Την ίδια ώρα η υποβάθμιση της ατμόσφαιρας, η ρύπανση, η ζέστη, οι πλημμύρες, τα ακραία καιρικά φαινόμενα επιβαρύνουν κυρίως τους πιο ευάλωτους και διευρύνουν τις ανισότητες.
15η σε προσδόκιμο επιβίωσης η Ελλάδα στην ευρωπαΐκή ένωση
Η Ελλάδα σήμερα κατέχει την 15η θέση στην Ευρωπαϊκή Ένωση σε προσδόκιμο επιβίωσης με 81 έτη την ώρα που πριν από 35 χρόνια ήταν 3η στην ΕΕ. Το ότι είμαστε αυτή τη στιγμή κοντά στο μέσο όρο στην ευρωπαϊκή ένωση δεν πρέπει να αποτελεί παρηγοριά καθώς ισοδυναμεί με κατρακύλα από την τρίτη θέση που είχαμε στο παρελθόν με τα καρδιαγγειακά νοσήματα, τις νεοπλασίες, τους καρκίνους και τα αναπνευστικά νοσήματα μαζί με τις λοιμώξεις να συνιστούν την κύρια αιτία θανάτου όπως εξηγεί ο καθηγητής Γιάννης Τούντας.
Παχυσαρκία η μεγαλύτερη πρόκληση για τη χώρα μας
Αναφορικά με το φορτίο νοσηρότητας, η μεγαλύτερη πρόκληση αυτή τη στιγμή για τη χώρα μας είναι η παχυσαρκία καθώς οι ελληνίδες, οι έλληνες και τα παιδιά είναι δεύτεροι σε παχυσαρκία στην ΕΕ. Από το 1980 και μετά, αυξήθηκαν πολύ τα νεοπλάσματα με το 20% των καρκίνων να οφείλονται σε ανθυγιεινή διατροφή. Επίσης αυξήθηκαν τα αναπνευστικά νοσήματα και οι λοιμώξεις.
Τα ζώα της άγριας πανίδας προκαλούν τις περισσότερες ζωονόσους
Η συμμετοχή των ζώων της άγριας πανίδας στις ζωονόσους που πλήττουν την υγεία μας- όπως ήτανε και η πανδημία του κορονοϊού- είναι μεγάλη. Ανέρχεται στο 75% όπως εξηγεί η διδάκτωρ της κτηνιατρικής σχολής και πρόεδρος της Ελληνικής Κτηνιατρικής Εταιρείας, Μαρία Λινού. Ο κόσμος και η χώρα μας γνώρισαν επιδημικές εξάρσεις και πανδημίες, όπως τη γρίπη των πτηνών το 2004, την γρίπη των χοίρων το 2009, το αναπνευστικό σύνδρομο της Μέσης Ανατολής το 2012, την επιδημική έξαρση του ιού Ζίκα το 2016 και την πανδημία του κορονοϊού το 2019
Οι επιδημικές εξάρσεις και οι ζωονόσοι που μπορεί να μεταδίδονται στον άνθρωπο μπορεί και όχι όπως είναι η ευλογιά των αμνοεριφίων δεν επηρεάζουν μόνο την ανθρώπινη υγεία αλλά και την παγκόσμια οικονομία, καθώς το 40% της παγκόσμιας οικονομίας στηρίζεται στα παραγωγικά ζώα και ένας στους πέντε ανθρώπους στον πλανήτη και στην Ελλάδα ζει απασχολούμενος με παραγωγικά ζώα.
«Για κάθε δύο εμβολιασμένες αγελάδες στον πλανήτη έναντι λοιμωδών νοσημάτων ένας άνθρωπος αποφεύγει την πείνα» επισημαίνει η διδάκτωρ κτηνιατρικής Σχολής Μαρία Λινού, δίνοντας ένα παράδειγμα του πως το κεφάλαιο των παραγωγικών ζώων επηρεάζει τους λιμούς, την οικονομία και τις κοινωνικές ισορροπίες.
60 εκατομμύρια ζώα συντροφιάς στην Ευρώπη
Συνολικά στην Ευρώπη ζουν περίπου 60 εκατ. ζώα συντροφιάς ενώ μία έρευνα που έκανε η Ελληνική Κτηνιατρική Εταιρεία το 2022 έδειξε τουλάχιστον το 43% των Ελλήνων συμβιώνει τουλάχιστον με ένα ζώο συντροφιάς, ποσοστό που εκτιμάται ότι έχει ανέβει μετά την πανδημία.
Εκτός από τα παραγωγικά ζώα και τα ζώα συντροφιάς, υπάρχει και η άγρια πανίδα που αντιστοιχεί στο 25% των ζώων στον πλανήτη, με 1 εκατομμύριο είδη άγριων ζώων να απειλούνται από εξαφάνιση. Περίπου επτά στις 10 λοιμώδεις νόσους προέρχονται από τα είδη της άγριας πανίδας καθώς αυτή η «δεξαμενή» αποτελεί ένα δυναμικό ρεζερβουάρ όπου γίνονται συνεχώς νέες μεταλλάξεις με αποτέλεσμα ένα παθογόνο να αναδύεται πιο επικίνδυνο για τον άνθρωπο.
Μέσω της αλληλεπίδρασης τους, τα ζώα συμβάλλουν ως κρυφός κρίκος στην πανδημία της μικροβιακής αντοχής και για τον περιορισμό της αναμένεται να επεκταθεί το μετρό της ηλεκτρονικής συνταγογράφησης για τα φάρμακα που σήμερα ισχύει μόνο για τα παραγωγικά ζώα. Όσοι έχουν ζώο συντροφιάς, που θα χρειαστεί αντιβίωση θα πρέπει να έχουν χειρόγραφη συνταγή του κτηνιάτρου καθώς ακόμα δεν υπάρχει ηλεκτρονική συνταγογράφηση για τα κατοικίδια και τα αδέσποτα.
Η κλιματική αλλαγή επιδεινώνει δραματικά τις ανισότητες στην υγεία
Η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και οι τεράστιες επιπτώσεις της στην υγεία και την καθημερινότητα αποτελούν αντικείμενο του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών, με τον πρόεδρο του καθηγητή περιβαλλοντική Μηχανικής Δημοσθένη Σαρηγιάννη να εξηγεί η αύξηση της θερμοκρασίας, οι καύσωνες, οι πυρκαγιές, ο καπνός, η ατμοσφαιρική ρύπανση, και πλημμύρες έχουν βαρύ αποτύπωμα στην υγεία και το περιβάλλον.
Οι πυρκαγιές του 2007 στην Ηλεία, του 2018 στο Μάτι του 2021 στην Εύβοια και του 2023 στη Βαρυμπόμπη αύξησαν σε σημαντικά επίπεδα τις καρκινογόνες διοξίνες και τα μικροσωματίδια PM 2,5 και PM 10 στην ατμόσφαιρα, προκαλώντας μεγάλη αύξηση στην χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ) και εξάρσεις στις καρδιοπάθειες και την ψυχική υγεία, με την κλιματική αλλαγή να διευρύνει τις ανισότητες στην υγεία, πλήττοντας τους πιο ανίσχυρους.
Ακόμα πιο καταλυτική είναι η επίδραση του νερού δηλαδή οι πλημμύρες όπου υπάρχει πιθανότητα μόλυνσης του πόσιμου δικτύου και καταγράφεται μεγάλη αύξηση των κρουσμάτων από ιούς που μπορούν να μεταδοθούν με «διαβιβαστές» τα κουνούπια για παράδειγμα, του ιού Ζίκα, του ιού του δυτικού Νείλου και του ιού Τσικανγκούγια, ενώ επεκτείνουν και την ατμοσφαιρική ρύπανση.
Η σταδιακή αύξηση της θερμοκρασίας με επέκταση των ημερών και των γεωγραφικών περιοχών όπου καταγράφονται θερμοκρασίες άνω των 45 ° C για πολλές ημέρες ενισχύει τα επεισόδια όζοντος (Ο3) ενώ μαζί με τις πυρκαγιές αυτά συνδράμουν στο να αυξηθούν πολύ τα μικροσωματίδια αιθάλης στην ατμόσφαιρα τα οποία προκαλούν καρκίνους και καρδιαγγειακά νοσήματα, ενώ επιδεινώνουν τα αναπνευστικά νοσήματα.
Ένα κράτος προκειμένου να θωρακιστεί θα πρέπει να δει ποιοι κινδυνεύουν περισσότερα για να κάνει πιο δίκαιες παρεμβάσεις και οι πιο ευάλωτοι περιλαμβάνουν τους ασθενείς ΧΑΠ, καρδιαγγειακά νοσήματα, ανθρώπους ευαίσθητους στο θερμικό στρες, άτομα με παχυσαρκία, ασθενείς με άσθμα, άτομα με αλλεργίες και ανθρώπους με αναπτυξιακές διαταραχές οι οποίοι δεν μπορούν να αντιληφθούν ότι θα πρέπει για παράδειγμα να περιορίσουν την κινητικότητα τους για να μην εκτεθούν πχ σε καπνό.
Τα μεγάλα προβλήματα που έχουν προκληθεί στο οδικό δίκτυο της περιφέρειας τις τελευταίες μέρες για παράδειγμα στα Τζουμέρκα, οι κατολισθήσεις που έγιναν, οι δρόμοι και τα γεφύρια που γκρεμίστηκαν, οι οικισμοί που αποκόπηκαν, δείχνουν ότι ένα μεγάλο μέρος των υποδομών της χώρας μας δεν ήταν καθόλου θωρακισμένο για το πως θα είναι από δω και πέρα οι βροχές οι οποίες δεν θα θυμίζουν ψιχάλες αλλά θα έχουν μεγάλους όγκους νερού που θα πέφτει σε μικρό χρονικό διάστημα.
«Το κράτος θα πρέπει να αποφασίσει αν θα δράσει πυροσβεστικά ή προληπτικά θωρακίζοντας και ενισχύοντας τις υποδομές ώστε να αντέξουν σε ένα εξελισσόμενο φαινόμενο κλιματικής αλλαγής που δεν έχει γυρισμό.
Η κτηνοτροφία συμμετέχει κατά 58% στα αέρια θερμοκήπιο υπερτασικούς
Τέλος από το γεωπονικό πανεπιστήμιο Αθηνών ο καθηγητής και αντιπρύτανης Θωμάς Μπαρτζάνας καταγράφει τη συμμετοχή της κτηνοτροφίας στην περιβαλλοντική υποβάθμιση: η κτηνοτροφία συμμετέχει στα αέρια του θερμοκηπίου κατά 58% και κατά 31% στην μόλυνση του εδάφους με κοπριά και χημικά λιπάσματα, ενώ προκαλεί το 11% στην αλλαγή της χρήσης γης.
Οι προβλέψεις για το μέλλον είναι δυσοίωνες και έχουν ληφθεί κάποιες σοβαρές αποφάσεις στην Ευρώπη για το τι πρέπει να κάνουμε έως το 2050 σε ό,τι αφορά την πράσινη μετάβαση, την διακοπή της υπερεκμετάλλευσης πόρων όπως η σπατάλη νερού κι άλλα ζητήματα καθώς έχει καταγραφεί ότι η ανάγκη για πρωτεΐνες στην διατροφή διαρκώς θα μεγαλώνει και για παράδειγμα έως το 2030 θα αυξηθεί κατά 22%.
Το γεωπονικό πανεπιστήμιο Αθηνών έχει φτιάξει προτάσεις όπως είναι η έξυπνη γεωργία και η κτηνοτροφία ακριβείας για παράδειγμα με ζώα που ιχνηλατούνται με περιλαίμια και με συστήματα ακριβούς σίτισης ώστε να προστατευθεί το ζωικό κεφάλαιο και ταυτόχρονα να μην εξαντλούνται οι πόροι της φύσης.
Όπως πρεσβεύει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, το CDC στην Αμερική, το παγκόσμιο forum υγείας και η ευρωπαϊκή ένωση η υγεία του ανθρώπου είναι αλληλένδετη με αυτή της υγείας του ζωικού κεφαλαίου και του περιβάλλοντος. Το πρόβλημα είναι ότι ενώ η χώρα μας έχει συμμορφωθεί με κάποια πρωτόκολλα όπως είναι για την καταγραφή λοιμωδών νοσημάτων για παράδειγμα τα περιστατικά του ιού του δυτικού Νείλου, η ολιστική αντιμετώπιση της ενιαίας υγείας χωλαίνει και απαιτεί διεπιστημονική Προσέγγιση και κάτι ακόμα πιο σημαντικό: Η γνώση που έχει αποκτηθεί (γιατί έχουμε εξαιρετικούς επιστήμονες) να μετατραπεί σε παρεμβατικές πράξεις.
