Το λάθος ερώτημα: Πάμε για νέο Ταμείο Ανάκαμψης;

Μπορεί το Ταμείο Ανάκαμψης να έχει ημερομηνία λήξης ωστόσο η συζήτηση για κοινό δανεισμό δεν είναι ακριβώς εκτός ατζέντας στις Βρυξέλλες. Μία τέτοια προσέγγιση περιλαμβάνεται -ως μία εκ των προτάσεων και όχι τη βασική- και στην Έκθεση Ντράγκι, ωστόσο ο ισχυρισμός απομονώνεται κατά βούληση από ορισμένα κράτη-μέλη. Πού λοιπόν βρίσκεται η αλήθεια στο ενδεχόμενο νέου κοινού δανεισμού από τους 27;

Κατ’ αρχάς η πρωτοβουλία των κινήσεων βρίσκεται στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και για την ακρίβεια στους ανθρώπους της ίδιας της Προέδρου Ούρσουλα Φον Ντερ Λέιεν. Η εκκίνηση της συζήτησης του νέου κοινοτικού προϋπολογισμού (MFF 2028-834) αναμένεται από το καλοκαίρι και μετά και η αρχική πρόταση της Κομισιόν θα δώσει το έναυσμα για τις επίσημες τοποθετήσεις των πρωτευουσών. Κι αν υποθέσουμε ότι η συνέχιση του κοινού δανεισμού παραμείνει με τη σφραγίδα της Επιτροπής προς συζήτηση, υπάρχουν άλλα ερωτήματα που πρέπει να απαντηθούν πρώτα.

Πώς προχωρούν οι αποπληρωμές;

Ακόμα και για το τρέχον RRF δεν είναι καθόλου ξεκάθαρο το πλαίσιο αποπληρωμής των δανείων του. Ως πιθανότερο φαντάζει το σενάριο του roll over το οποίο μεταθέτει τη λύση αλλά δεν αντιμετωπίζει το πρόβλημα. Μία τέτοια επιλογή θα μπορούσε να συνοδεύσει το τρέχοντα κοινό δανεισμό, ωστόσο δύσκολα τα κράτη-μέλη θα συμφωνούσαν να δανειστούν εκ νέου από κοινού, χωρίς να υπάρχουν οι ευρωπαϊκοί πόροι προκειμένου να εξοφληθούν τα δάνεια αυτά.

Λειτουργούν αποτελεσματικά τα εθνικά πλάνα;

Είναι κοινή γνώση στις Βρυξέλλες ότι κονδύλια του επόμενου κοινοτικού προϋπολογισμού θα συνδέονται με το σχεδιασμό και την εκτέλεση 27 εθνικών πλάνων. Η συζήτηση ωστόσο για θεσμοθέτηση νέων πόρων από κοινό δανεισμό βάζει στο τραπέζι της συζήτησης ένα -κατά την άποψή μας- καίριο ερώτημα: Ένας νέος (όχι και τόσο πιθανός με τα σημερινά δεδομένα) δανεισμός μπορεί να συνεχίσει να αφορά εθνικά πλάνα ή οφείλει να αντιμετωπίσει project ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος; Το επιχείρημα ότι «δανειζόμαστε από κοινού ως ΕΕ για ευρωπαϊκά έργα κοινού συμφέροντος» είναι σαφές και έχει βάση. Ειδικά αν η τελική αξιολόγηση της εφαρμογής του Ταμείου Ανάκαμψης δεν δείξει πραγματική συνεισφορά του σε κοινούς ευρωπαϊκούς στόχους.

Είναι προφανές ότι η ανάγκη για εμβάθυνση της κοινής ευρωπαϊκής προσέγγισης σε θέματα άμυνας ή η προσπάθεια ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας της ΕΕ περνούν μέσα από ευρωπαϊκές επενδύσεις. Είτε κεντρικές ή εθνικές. Ωστόσο, τόσο σε επίπεδο Συμβουλίου όσο και σε επίπεδο Επιτροπής η λογική του «δανείζομαι για να ξοδέψω» είναι ξεπερασμένη. Υπό τις σημερινές συνθήκες, μάλιστα, ίσως περισσότερο νόημα έχει το «δανείζομαι για να επενδύσω και να δημιουργήσω έσοδα». Η κινητοποίηση ιδιωτικών πόρων σε κρίσιμους τομείς θα μπορούσε να γίνει περισσότερο αποδεκτή στις πρωτεύουσες αρκεί όλες να είχαν αναλογικά αντίστοιχο όφελος. Δεν είμαστε καθόλου βέβαιοι ότι μία τέτοια προσέγγιση είναι εφικτή χρονικά. Ωστόσο δεν μπορούμε -και σίγουρα δε θα θέλαμε- να την αποκλείσουμε.