Στις αρχές Σεπτεμβρίου 2026, με το πρώτο κύμα των φθινοπωρινών σπορών να ξεκινά στα χωράφια της Θεσσαλίας και της Μακεδονίας, δημοσιεύτηκε η πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος για τα νέα Σχέδια Βελτίωσης του Στρατηγικού Σχεδίου της ΚΑΠ 2023-2027.
Η υποβολή αιτήσεων στο ΟΠΣΚΕ ανοίγει στις 6 Οκτωβρίου 2026 και κλείνει στις 20 Ιανουαρίου 2027, ενώ επιλέξιμες θεωρούνται και δαπάνες που έχουν ήδη πραγματοποιηθεί από την 1η Ιουνίου 2026, με αποκλειστική ευθύνη του επενδυτή και ανώτατο όριο το 80% των εγκεκριμένων επιλέξιμων δαπανών. Η πρόσκληση φέρνει τρεις παρεμβάσεις σε μία ενιαία απόφαση, ενοποιεί τους κανόνες εφαρμογής, αλλά συνοδεύεται από μια παραδοχή που αξίζει προσοχή. Ο διαθέσιμος προϋπολογισμός είναι σημαντικά μικρότερος από κάθε προηγούμενη αντίστοιχη πρόσκληση της τελευταίας δεκαπενταετίας.
- Διαβάστε ακόμα - Αγρότες: Τέλος εποχής για το «τσεκ» όπως το ξέραμε: Στο στόχαστρο οι ετεροεπαγγελματίες
Η δημόσια δαπάνη της νέας πρόσκλησης ανέρχεται σε 263,54 εκατ. ευρώ. Το ποσό μοιάζει μεγάλο σε απόλυτους αριθμούς, όμως η ιστορική σύγκριση αλλάζει την εικόνα. Η πρόσκληση των Σχεδίων Βελτίωσης του 2017 είχε αρχικό προϋπολογισμό 315 εκατ. ευρώ. Η μεταβατική πρόσκληση της περιόδου 2021-2022 ξεκίνησε με 180 εκατ. ευρώ και έφτασε τα 230 εκατ. ευρώ μετά από υπερδέσμευση πόρων. Η σύγκριση της νέας πρόσκλησης με εκείνη του 2017 δείχνει ονομαστική μείωση της τάξης του 14%. Αν όμως ενσωματώσουμε τον σωρευτικό πληθωρισμό της τελευταίας οκταετίας, η πραγματική αγοραστική δύναμη των 263,5 εκατ. ευρώ του 2026 αντιστοιχεί σε αισθητά λιγότερα από εκείνα τα 315 εκατ. ευρώ του 2017. Ο ελκυστήρας, το θερμοκήπιο, ο ψυκτικός θάλαμος και ο μηχανολογικός εξοπλισμός δεν κοστίζουν σήμερα ό,τι κόστιζαν προ πανδημίας και προ ενεργειακής κρίσης. Η ίδια ενίσχυση, δηλαδή, θα καλύψει λιγότερες πραγματικές επενδύσεις.
Η ενιαία πρόσκληση αφορά τρεις παρεμβάσεις. Την Π3-73-2.1 για την ανταγωνιστικότητα των γεωργικών εκμεταλλεύσεων, την Π3-73-2.2 για την εξοικονόμηση αρδευτικού ύδατος και την Π3-73-2.6 για την κυκλική οικονομία και τις ενεργειακές επενδύσεις. Η κατανομή των πόρων ανά περιφέρεια αντικατοπτρίζει το γεωργικό βάρος κάθε περιοχής, με την Κεντρική Μακεδονία να λαμβάνει τη μεγαλύτερη δαπάνη ύψους 49,23 εκατ. ευρώ και τη Θεσσαλία να ακολουθεί με 29,88 εκατ. ευρώ. Ο ανώτατος επιχορηγούμενος προϋπολογισμός σωρευτικά για τις τρεις παρεμβάσεις μπορεί να ανέλθει έως τις 750.000 ευρώ για φυσικά και νομικά πρόσωπα και έως 1,25 εκατ. ευρώ για συλλογικά σχήματα, ενώ για επενδύσεις παραγωγής βιοαερίου από κτηνοτροφικές εκμεταλλεύσεις το όριο φτάνει τα 2,5 εκατ. ευρώ. Η ένταση της ενίσχυσης κυμαίνεται από 50% έως 70%, με αυξημένα ποσοστά για γεωργούς νεαρής ηλικίας, γεωργούς έως 40 ετών που πληρούν τις προϋποθέσεις εκπαίδευσης ή επαγγελματικής εμπειρίας, και για επενδύσεις στα Μικρά Νησιά του Αιγαίου και στις περιοχές των Εδαφικών Σχεδίων Δίκαιης Μετάβασης.
- Διαβάστε ακόμα - Οι αγρότες μας δεν «καίγονται» στη δουλειά ούτε «πνίγονται» στα λεφτά, ας αναβαθμιστούν σε προστάτες του περιβάλλοντος
Οι αιτήσεις κατατάσσονται κατά φθίνουσα σειρά βαθμολογίας σύμφωνα με προκαθορισμένα κριτήρια. Παράμετρος με σημαντικό βάρος στη μοριοδότηση είναι η τεκμηριωμένη δυνατότητα κάλυψης του επενδυτικού σχεδίου με ίδια κεφάλαια. Ακολουθούν η κερδοφορία της εκμετάλλευσης τα προηγούμενα έτη, η φορολογική και ασφαλιστική ενημερότητα, καθώς και η αναλογία του επενδυτικού προϋπολογισμού προς το οικονομικό μέγεθος της εκμετάλλευσης. Πρόσθετη μοριοδότηση προβλέπεται για επενδύσεις εξοικονόμησης νερού και για πράσινες παρεμβάσεις, ενώ ευνοϊκότερη μεταχείριση απολαμβάνει η συμμετοχή σε συλλογικά σχήματα. Το σύστημα αυτό, θεωρητικά ορθολογικό και σε ευθυγράμμιση με τις ευρωπαϊκές πρακτικές, στην πράξη μεταφράζεται σε ένα σαφές μήνυμα προς τον υποψήφιο επενδυτή. Χωρίς κεφαλαιακή επάρκεια και ισχυρό ιστορικό κερδοφορίας, η πρόσβαση στην ενίσχυση γίνεται δυσχερής, ανεξαρτήτως της ποιότητας του επενδυτικού σχεδίου.
Η πρόβλεψη για επιλέξιμες δαπάνες από την 1η Ιουνίου 2026 επιτρέπει την πρότερη έναρξη επενδύσεων και μειώνει τη χρονική απόσταση μεταξύ σχεδιασμού και υλοποίησης. Ταυτόχρονα όμως δημιουργεί ένα οικονομικό δίλημμα. Ο υποψήφιος καλείται να αναλάβει το ρίσκο μιας επένδυσης χωρίς εγγύηση ένταξης, γνωρίζοντας ότι η συγκριτική αξιολόγηση μπορεί να τον αφήσει εκτός. Σε ένα περιβάλλον όπου ο διαθέσιμος προϋπολογισμός είναι στενός και οι αιτήσεις αναμένεται να είναι πολλαπλάσιες των διαθέσιμων θέσεων, όπως έδειξε και η προηγούμενη πρόσκληση του 2022 που οδήγησε σε υπερδέσμευση 125 εκατ. ευρώ, η μεταφορά του χρηματοδοτικού κινδύνου στον παραγωγό είναι διόλου αμελητέα.
Τα νέα Σχέδια Βελτίωσης δεν αποτελούν απλώς ένα ακόμη χρηματοδοτικό εργαλείο. Είναι το τελευταίο μεγάλο επενδυτικό εργαλείο της τρέχουσας προγραμματικής περιόδου της ΚΑΠ, πριν την επόμενη περίοδο 2028-2034 της οποίας τα χρηματοδοτικά κονδύλια βρίσκονται ακόμη σε διαπραγμάτευση στις Βρυξέλλες με σαφείς πιέσεις προς τα κάτω. Η ελληνική γεωργία καλείται να εκσυγχρονίσει τον μηχανολογικό της στόλο, να θωρακιστεί απέναντι στην κλιματική κρίση με επενδύσεις εξοικονόμησης νερού, και να μειώσει το ενεργειακό της κόστος μέσω ΑΠΕ, σε μια συγκυρία όπου το κόστος όλων αυτών των επενδύσεων έχει αυξηθεί σημαντικά.
Ο διαθέσιμος προϋπολογισμός των 263,5 εκατ. ευρώ, ακόμη και με τη διακηρυγμένη πρόθεση της διοίκησης για υπερδέσμευση κατά τη φάση της αξιολόγησης, δύσκολα θα επαρκέσει για την κάλυψη του πραγματικού επενδυτικού ελλείμματος του πρωτογενούς τομέα. Η επιτυχία της πρόσκλησης θα κριθεί όχι μόνο από την ταχύτητα υλοποίησης και την ποιότητα των εντασσόμενων σχεδίων, αλλά και από τη διαχειριστική ευελιξία των αρχών να αντλήσουν πρόσθετους πόρους από πιθανές αδιάθετες πιστώσεις άλλων παρεμβάσεων του Στρατηγικού Σχεδίου. Χωρίς αυτήν την ευελιξία, ο κίνδυνος είναι ένας νέος γύρος επενδύσεων εκσυγχρονισμού να παραμείνει στα χαρτιά, όχι από έλλειψη ενδιαφέροντος αλλά από αριθμητική στενότητα.
