Το χαλάζι στην περιοχή βόρειο δυτικά της Λαμίας, στην Μακρακώμη, χτύπησε μια από τις πλέον δυναμικές καλλιέργειες, αυτή του κελυφωτού φυστικιού κι έφερε στην επιφάνεια τα όρια του σημερινού συστήματος αγροτικών ασφαλειών.
Για την δυναμική και την εξέλιξη της καλλιέργειας έχουμε γράψει αρκετές φορές στο παρελθόν. Η καλή της πορεία, έχει προσελκύσει το επενδυτικό ενδιαφέρον των παλαιότερων παραγωγών του είδους, αλλά και παραγωγών που καλλιεργούσαν άλλες καλλιέργειες καθώς και ετεροεπαγγελματιών επενδυτών, κυρίως της επαρχίας. Ο δυναμισμός της, έχε επεκταθεί και στους υποστηρικτικούς κλάδους, των μηχανημάτων κατεργασίας, του εμπορίου, των γεωτεχνικών υπηρεσιών. «Έβαλε όμως ο θεός σημάδι» έναν από τους ελάχιστους εναπομείναντες κερδοφόρους θύλακες της ελληνικής γεωργίας, ρίχνοντας ένα πολύ δυνατό χαλάζι, την Παρασκευή 24 Ιουλίου.
Οι ζημιές μεγάλες. Υπάρχουν κτήματα με ολική ζημιά, υπάρχουν όμως και άλλα με πολύ μικρότερη. Ας μη ξεχνάμε ότι αναφερόμαστε σε ένα προϊόν που πουλιέται από τον παραγωγό 10 ακόμη και 12 ευρώ για όσους το κράτησαν σε αποθήκες, άρα η οικονομική ζημιά είναι πολύ μεγάλη. Στην περιοχή υπάρχει πλήθος μικροκαλλιεργητών, για κάποιους από τους οποίους αποτελεί το βασικό τους εισόδημα.
Υπάρχει όμως κι ένας σημαντικός αριθμός παραγωγών που έχουν επεκτείνει την καλλιέργεια με βάση ιδιόκτητα αλλά και ενοικιαζόμενα περιβόλια, οι περισσότεροι από τους οποίους είναι σε φάση ανάπτυξης: φυτεύουν συνεχώς καινούργια δένδρα (η φυστικιά αργεί πολύ, ίσως και 10 χρόνια για να δώσει ένα καλό εισόδημα), αγοράζουν καινούργιο εξοπλισμό για το χωράφι, βελτιώνουν τις αποθήκες τους, πληρώνουν για να αποκτήσουν τεχνογνωσία στην καλλιέργειας και την πρώτη μεταποίηση.
Και οι δύο αυτές ομάδες, τις ημέρες αυτές απλά... δεν μιλιούνται, για τους δικούς του λόγους ο καθένας. Άλλος γιατί δεν θα έχει να ζήσει, άλλος γιατί περίμενε μια καλή οικονομική χρονιά και το ταμείο ίσως να μην αυξηθεί όσο θα υπολόγιζε, άλλος γιατί θα ήταν η πρώτη του καλή χρονιά των νέων φυτεύσεων μετά από 7 ή 8 χρόνια.
Το οριζόντιο σύστημα αποζημιώσεων ίσως είναι δίκαιο αλλά όχι αναπτυξιακό
Το σημερινό σύστημα ασφάλισης παραγωγής από φυσικές καταστροφές απευθύνεται και στους δύο με τον ίδιο ακριβώς τρόπο: τόσα στρέμματα Χ αναμενόμενη παραγωγή Χ ποσοστό ζημιάς Χ τιμή των προηγούμενων ετών, τόση είναι η αποζημίωση. Άλλος θα πάρει 3.000 ευρώ άλλος θα πάρει 100.000 ευρώ! Ναι υπάρχουν και τέτοιοι παραγωγοί που μετά από χρόνια συστηματικής δουλειάς και επενδύσεων παράγουν μεγάλες ποσότητες. Οι πρώτοι, θα πάρουν ουσιαστικά μια ενίσχυση για να βγάλουν τη χρονιά. Οι δεύτεροι, είναι άγνωστο τι θα κάνουν. Κάποιοι έχουν πολλά καλλιεργητικά έξοδα, κάποιοι άλλοι έχουν πρόσφατα ρίξει χρήματα σε επενδύσεις και τώρα θα δυσκολευτούν, κάποιοι άλλοι τα είχαν ήδη...τοποθετήσει αφού σε 15 με 20 ημέρες θα ξεκινούσε η συλλογή του καρπού.
Κατά ένα μαγικό τρόπο, οι αποζημιώσεις που εισπράττουν τελικά οι παραγωγοί, είναι πάντοτε πολύ χαμηλότερες από όσες είναι οι πραγματικές ζημιές. Μείον το 20% που εκπίπτει, μείον ο μέσος όρος των τιμών των προηγούμενων χρόνων μείον, το ένα συν το άλλο, πριν 5 ή 6 χρόνια που έπεσε σε εμάς χαλάζι, σε εκτιμώμενη ζημιά μεταξύ 40 και 50.000 ευρώ (περιλαμβανομένων των πολλών εξόδων διάσωσης της εναπομείνουσας λαβωμένης παραγωγής), εισπράξαμε 17.500 ευρώ! Όλα ήταν σχετικά σωστά, το ποσοστό ζημιάς, λίγο μειωμένη ίσως η εκτιμώμενη παραγωγή, αλλά οι τιμές είχαν ξεφύγει (+2 ευρώ το κιλό) κι εμείς αποζημιωθήκαμε με... ιστορικές τιμές.
Γίνεται προφανές ότι ούτε κάποιοι πρέπει να πεινάσουν, ούτε κάποιοι άλλοι με κόπους 5 ή 7 ετών να τα παρατήσουν απογοητευμένοι (στα 7 χρόνια η φυστικιά δίνει μια πρώτη αξιοπρεπή παραγωγή). Έφτασαν στην πηγή να πιούν νερό και ξαφνικά η πηγή στέρεψε, σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να τιμωρηθούν για αυτό. Φαίνεται λοιπόν, ότι το σημερινό υπεραπλουστευμένο σύστημα, μπορεί να εμφανίζεται δίκαιο, αλλά μάλλον έχει...αναπτυξιακές δυσκολίες.
Γιατί όχι αποζημιώσεις με την βοήθεια προμηθευτών;
Σε περιοδεία μας στις πληγείσες περιοχές, συναντήσαμε έναν από τους κατασκευαστές μηχανημάτων πρώτης μεταποίησης, δηλαδή αποφλυωτήρια και ξηραντήρια. Ευτυχώς για τον ίδιο, στην περιοχή είχε φέτος πολύ περιορισμένες δουλειές και μάλιστα με ανθρώπους που είχε συνεργασία και στο παρελθόν. Μόλις έμαθε τα νέα, τους πήρε τηλέφωνο και τους είπε τα λεφτά άστα για του χρόνου, να είμαστε καλά. Η πολύ ανθρώπινη αυτή κίνηση, δείχνει παράλληλα κι ένα καινούργιο δρόμο: μέρος των αποζημιώσεων μπορεί να αποτελεί αντικείμενο διαπραγμάτευσης μεταξύ των πληγέντων και προμηθευτών τους. Άκουσα για κάποιον ότι είχε πίστωση στον γεωπόνο του 90.000 ευρώ. Δεν μπορούμε να το διασταυρώσουμε, αλλά δεν έχει επί του παρόντος σημασία. Κι εδώ η συνεννόηση με την εγγύηση κάποιου τρίτου, θα μπορούσε να αποβεί σωτήρια.
Με ένα σύστημα εγγυήσεων από τον ΕΛΓΑ, αλλά και εκπτώσεων από όποιον προμηθευτή μπορεί να τις προσφέρει, ένα μέρος των υπολοίπων αυτών θα μπορούσε να μεταφερθεί στο μέλλον, ανακουφίζοντας τους παραγωγούς αλλά κυρίως δίνοντάς τους τη δυνατότητα να συνεχίσουν για το μέλλον. Στη διαπραγμάτευση θα μπορούσαν να είναι και δημόσιοι φορείς όπως Δήμοι, Οργανισμοί άρδευσης, δόσεις στην εφορία και τον ΕΦΚΑ. Είναι πολύ σημαντικό να ανακουφιστεί ένας παραγωγός που έχει ρίξει όλα του τα λεφτά στην δουλειά και περιμένει να εισπράξει τους πρώτους καρπούς τώρα. Αυτούς τους παραγωγούς του χρειαζόμαστε σε κάθε περίπτωση όσο τίποτα άλλο. Επειδή οι φυσικές καταστροφές αφήνουν και ουρές για του χρόνου, η μετάθεση με λογικούς όρους στο μέλλον σημερινών υποχρεώσεων, διασφαλίζει την συνέχιση όχι μόνο της παραγωγής αλλά και πιθανότατα των επενδύσεων, αφού μεγάλο μέρος από τους παραγωγούς υλοποιούν έργα με αυτεπιστασία.
Διαφορετικές οι συνθήκες και οι ανάγκες των μικρών καλλιεργητών
Και με τους μικρούς τι θα γίνει, θα πεινάσουν. Κανείς δεν είπε κάτι τέτοιο σε μια σύγχρονη κοινωνία. Πολλοί από τους μικρούς αυτούς παραγωγούς βρίσκονται στη δύση της επαγγελματικής τους ζωής, είναι ετεροεπαγγελματίες ή έχουν άλλες καλλιέργειες και δίνουν εκεί το βάρος τους. Κι εδώ θα μπορούσε να υπάρξουν «πακέτα» αποχώρησης με ανταλλαγή. Από την ώρα που η καλλιέργεια έχει ανάπτυξη, υπάρχουν αγρότες που ενδιαφέρονται για τα περιβόλια τους. Αντί να πάρουν φέτος κάτι τις, να περιμένουν του χρόνου να δουν πόσο έχει επηρεάσει το χαλάζι την παραγωγή του 2027, με περιορισμένα τεχνικά και γεωτεχνικά μέσα, ίσως ήταν καλύτερα, μαζί με την αποζημίωση να τους δίνονταν ένα κίνητρο να αποχωρήσουν από το επάγγελμα, εισπράττοντας ένα σεβαστό ποσό, αποζημίωση σύν την αξία από το περιβόλι.
Το σημερινό σύστημα αγροτικών ενισχύσεων, μάλλον χρειάζεται αναβάθμιση και νέο ρόλο την εποχή της κλιματικής αλλαγής. Η χρηματική αποζημίωση μετά την καταστροφή, είναι το ένα μέρος των αναγκαίων κινήσεων, δεν είναι όμως το μόνο. Κατά περίπτωση, πρέπει να υπάρχουν και άλλα, έτσι ώστε μια φυσική καταστροφή να μην αποτελεί το τέλος της σημερινής παραγωγικής διαδικασίας, αλλά αρχή μιας αναδιάρθρωσης, με τοπικό χαρακτήρα αλλά με εθνικές διαστάσεις.
Ας τολμήσουμε να κάνουμε μια υπέρβαση και να ξεφύγουμε από την πεπατημένη. Ακόμη και να βγάλουμε από τη ζημιά κέρδος, παρά τα διαφορετικές λαϊκές ρήσεις.
