Ενώ η επικαιρότητα και τα τηλεοπτικά πάνελ εξαντλούνται (δικαίως) στην ανάλυση του ενεργειακού κόστους και των αποζημιώσεων, στα καφενεία της επαρχίας και στα γεωπονικά γραφεία κυριαρχεί μια άλλη, πιο βουβή αλλά εξίσου τρομακτική αγωνία.
Η φράση ακούγεται πλέον μονότονα από την Κρήτη μέχρι τη Θράκη: «Ποιος θα τα μαζέψει;».
Το ζήτημα της έλλειψης εργατών γης δεν είναι καινούργιο, αλλά το 2026 τείνει να προσλάβει διαστάσεις υπαρξιακής απειλής για τον πρωτογενή τομέα. Και αν δεν αντιμετωπιστεί άμεσα, κινδυνεύουμε να βρεθούμε μπροστά σε ένα ιδιότυπο, παραγωγικό «lockdown»: Να έχουμε καλλιέργειες φορτωμένες με καρπό, που θα σαπίζει πάνω στα δέντρα επειδή δεν υπάρχουν χέρια να τον συλλέξουν.
Η Ελλάδα, που κάποτε αποτελούσε πόλο έλξης για εργάτες γης από τα Βαλκάνια και τρίτες χώρες, έχει μετατραπεί σε χώρα «transit». Οι εργάτες γης προτιμούν πλέον την Ιταλία ή την Ισπανία, όπου τα μεροκάματα είναι ανταγωνιστικότερα και οι διαδικασίες νομιμοποίησης και παραμονής πιο γρήγορες και ευέλικτες.
Ποιο είναι τελικά το αποτέλεσμα;
1. Εκτίναξη Κόστους: Το ημερομίσθιο (μεροκάματο) έχει διπλασιαστεί μέσα σε μια πενταετία. Αυτό το κόστος μετακυλίεται αναγκαστικά στο προϊόν. Όταν ο παραγωγός πληρώνει «χρυσάφι» τη συγκομιδή, η τιμή στο ράφι δεν μπορεί να πέσει. Οι εργάτες γης γίνονται κάθε χρόνο περισσότερο δυσεύρετοι. Οι παραγωγοί είναι διατεθειμένοι να πληρώσουν και πληρώνουν αυξημένη αμοιβή, παρέχουν διατροφή και σε πολλές περιπτώσεις και στέγη και παρόλα αυτά δεν μπορούν να βρουν προσωπικό.
2. Απώλεια Παραγωγής: Το 2025 είδαμε ελιές και φρούτα να μένουν ασυγκόμιστα. Φέτος, με τις εαρινές εργασίες (κλαδέματα, φυτεύσεις) να ξεκινούν σιγά σιγά, το έλλειμμα υπολογίζεται σε χιλιάδες θέσεις εργασίας.
Το πιο ανησυχητικό, όμως, είναι η μακροπρόθεσμη στρέβλωση που προκαλείται. Πολλοί παραγωγοί, μη μπορώντας να βρουν εργάτες, λαμβάνουν μια οδυνηρή στρατηγική απόφαση: Εγκαταλείπουν τις δυναμικές καλλιέργειες (οπωροκηπευτικά, δενδρώδη) και στρέφονται σε εκτατικές καλλιέργειες (σιτηρά, κτηνοτροφικά φυτά κ.λπ.) που απαιτούν λιγότερη εργασία και το κόστος παραγωγής τους είναι σημαντικά μικρότερο.
Αυτό οικονομικά σημαίνει ότι η χώρα οπισθοδρομεί. Φεύγουμε από τα προϊόντα υψηλής προστιθέμενης αξίας και εξαγωγικού προσανατολισμού (φρούτα) και γυρίζουμε στα μαζικά προϊόντα (commodities) χαμηλής αξίας. Χάνουμε, δηλαδή, εθνικό πλούτο, όχι επειδή δεν μπορούμε να παράξουμε, αλλά επειδή δεν μπορούμε να διαχειριστούμε και να καλύψουμε τις ανάγκες των εκμεταλλεύσεων σε εργασία.
Το Τέρας της Γραφειοκρατίας
Παρά τις διακρατικές συμφωνίες που κατά καιρούς ανακοινώνονται (με Αίγυπτο, Μπαγκλαντές κ.α.), στην πράξη το σύστημα «κολλάει». Οι χρόνοι για την έγκριση μιας μετάκλησης εργάτη είναι απαγορευτικοί για τον αγροτικό κύκλο. Η φύση δεν περιμένει τη σφραγίδα της αποκεντρωμένης διοίκησης. Όταν ο καρπός ωριμάσει, πρέπει να μαζευτεί σε 10 μέρες. Αν η βίζα του εργάτη βγει μετά από 3 μήνες, η παραγωγή έχει χαθεί.
Το πρόβλημα δεν λύνεται με ευχολόγια. Απαιτείται ρεαλισμός:
- Απλοποίηση Διαδικασιών: Ψηφιακή, fast-track έκδοση αδειών για εποχικούς εργάτες, με αυστηρούς ελέγχους αλλά ταχύτατους χρόνους.
- Κίνητρα Παραμονής: Πρέπει να δούμε σοβαρά το ζήτημα της στέγασης και των συνθηκών διαβίωσης των εργατών στην ύπαιθρο, ώστε η Ελλάδα να γίνει ξανά ελκυστικός προορισμός εργασίας και όχι απλώς ενδιάμεσος σταθμός.
Όσο συζητάμε για αγροτικό πετρέλαιο και ενισχύσεις, ας μην ξεχνάμε τον βασικό συντελεστή της παραγωγής: τον Άνθρωπο. Χωρίς αγρότες στα τρακτέρ, δεν υπάρχει καλλιέργεια. Αλλά και χωρίς εργάτες στα χωράφια, δεν υπάρχει συγκομιδή. Και μια χώρα που δεν μπορεί να μαζέψει αυτά που σπέρνει, είναι μια χώρα που βαδίζει με μαθηματική ακρίβεια σε διατροφική εξάρτηση.
