Λόγω των αγροτικών μπλόκων, η προσοχή όλων έχει στραφεί σε θέματα που έχουν να κάνουν με τα αιτήματα των αγροτών, το ρεύμα, το πετρέλαιο, τον ΟΠΕΚΕΠΕ. Δυστυχώς δεν είναι μόνο εκεί τα προβλήματα που ταλαιπωρούν ολόκληρη την αγροτική μας οικονομία. Η λειτουργία των αγορών των προϊόντων πρωτογενούς παραγωγής, χωλαίνει βαριά στους περισσότερους κλάδους. Αυτό ίσως είναι σε συμφωνία και με πολλούς άλλους κλάδους της Ελληνικής οικονομίας, όπου ο ανταγωνισμός δεν δουλεύει σωστά, με αποτέλεσμα οι τιμές να βρίσκονται ψηλά και κάποιοι να κερδίζουν αναλογικά περισσότερο.
Υπάρχει όμως και μια μερίδα αγροτών, που καταβάλει μεγάλη προσπάθεια και τελικά πετυχαίνει να φτάσει τον καταναλωτή, να τιμολογήσει δίκαια και να απολαύσει ικανοποιητικό εισόδημα. Τέτοιες περιπτώσεις είναι προϊόντα οικοτεχνίας, εξειδικευμένα όπως το μέλι, προϊόντα χειροτεχνίας και παράδοσης κ.α.
Ο πρώτος λόγος στην αγρότισσα!
Ο κλάδος αυτός της αγροτικής οικονομίας είναι μικρός σε σχέση με το συνολικά παραγόμενο αγροτικό προϊόν όχι μόνο της Ελλάδας αλλά και άλλων χωρών της ΕΕ, έχει όμως ορισμένα σημαντικά χαρακτηριστικά που μπορεί να βοηθήσουν την έξοδο από την αγροτική κρίση:
- Σε σημαντικό βαθμό, εμπλέκεται όλη η οικογένεια στην παραγωγή και εμπορευματοποίηση.
- Οι αγρότισσες έχουν τις περισσότερες φορές την βασική ευθύνη της λειτουργίας του όλου εγχειρήματος.
- Πολλές φορές, χτίζονται ανθεκτικά δίκτυα μεταξύ παραγωγών και καταναλωτών, διασφαλίζοντας ότι το αγροτικό εισόδημα θα ξεφύγει από τους συνήθεις κύκλους των αγροτικών αγορών.
- Η προστιθέμενη αξία είναι υψηλή ή συχνά και πολύ υψηλή
- Η διακίνηση του προϊόντος γίνεται εκτός των γνωστών συμβατικών καναλιών, που τιμολογούν ανταγωνιστικά.
Έχουμε λοιπόν μια κατάσταση, όπου όλη η αγροτική οικογένεια εργάζεται για ένα κοινό σκοπό και μπορεί με το χρόνο να χτίσει την πελατειακή βάση που επιθυμεί να ξοδέψει κάτι τις παραπάνω για να απολαύσει ένα ανώτερο προϊόν.
Αποτέλεσμα πρώτον, το αγροτικό εισόδημα να ενισχύεται σημαντικά και δεύτερον να βρίσκει απασχόληση και η αγρότισσα, αισθανόμενη ότι είναι και αυτή μια σύγχρονη εργαζόμενη γυναίκα. Το τελευταίο αυτό στοιχείο, είναι απολύτως καθοριστικό στην συζήτηση περί ερημοποίησης των χωριών και της υπαίθρου. Τα νεαρά ζευγάρια, μετακομίζουν στις πόλεις προκειμένου να βρουν δουλειά και τα δύο μέλη του. Εδώ η πίεση των γυναικών είναι τις περισσότερες φορές αυξημένη.
Εχθρός η απόσταση και οι τυποποιημένες διαδικασίες
Δυστυχώς η οριζόντια και ισοπεδωτική εφαρμογή της ΚΑΠ, δεν επιτρέπει την ανάδειξη και εστίαση τέτοιων ποιοτικών διαφορών. Υπάρχει βέβαια πλήθος δράσεων που στοχεύουν σε αυτή ακριβώς την διαφοροποίηση, αλλά ο όγκος των προσπαθειών και των χρημάτων κατευθύνεται στους κλασικούς στόχους: βασική ενίσχυση, αγορά σύγχρονου εξοπλισμού και τρακτέρ, άλλες εισοδηματικές ενισχύσεις.
Για να το θέσουμε το πρόβλημα με τρόπο που δεν θα αδικεί τις δράσεις αυτές, η ΚΑΠ, παρέχει ικανοποιητική βοήθεια στην δημιουργία υποδομών παραγωγής, όπως εργαστήρια, γαλακτοκομεία κ.α., ενώ παρέχει λίγη σχετικά βοήθεια στο να ανταπεξέλθουν οι τολμηροί αυτοί παραγωγοί με επιτυχία στον πολύ ανταγωνιστικό χώρο της αγοράς προϊόντων.
Στο περυσινό μας συνέδριο Agrofuture Sumit, η ιδιοκτήτρια της «Οικοτεχνείο Θεράπειον», κα Δήμητρα Ματζιούρα από τον μακρινό Έβρο, είχε θέσει ως βασικό της πρόβλημα την μεγάλη απόσταση από τα καταναλωτικά κέντρα. Όταν πρόκειται να μετάσχει σε μια έκθεση, «ξεσπιτώνεται για καμιά εβδομάδα». Αυτό έδειξε να την απασχολεί περισσότερο από όλα τα υπόλοιπα θέματα του επιχειρείν. Και είναι λογικό, που να αφήσεις παιδιά, γερόντους, λουλούδια και μπαξέδες για μια εβδομάδα;
Θα πείτε, τι θες ρε φίλε να πηγαίνει ο Δήμαρχος να ποτίζει το περιβόλι της; Για την εν προκειμένω κυρία, αυτό θα ήταν το ελάχιστο που θα μπορούσε να κάνει μια δημοτική αρχή, δεδομένου και του τόπου κατοικίας και εγκατάστασης δίπλα στα σύνορα!
Αλλά σε κάθε περίπτωση, αυτά τα ανθρώπινα προβλήματα θα πρέπει να αντιμετωπιστούν με μεγάλη φροντίδα, εάν θέλουμε να πετύχουμε την παραμονή κάποιων οικογενειών στην ύπαιθρο. Ένα ακόμη τρακτέρ, μια ακόμη αλωνιστική μηχανή, ένα ακόμη οποιοδήποτε μηχάνημα δεν είναι σε θέση να προσφέρει τόσα όσα μια μικρή οικοτεχνία αποξηραμένων φρούτων όπως για αυτή που μιλούμε.
Ένα σχολείο ικανό να φέρει την άνοιξη!
Παρακολουθείστε την Γαλακτοκομική Σχολή Ιωαννίνων, στα κοινωνικά δίκτυα. Πολλοί απόφοιτοί της, έχουν επιστρέψει στα χωριά τους (σ.σ. θα μάθετε και γεωγραφία από τα μικρά μέρη που εγκαθίστανται οι νέοι αυτοί) και με τη βοήθεια των γονιών τους στήνουν μικρά γαλακτοκομεία, παράγοντας εξειδικευμένα γαλακτοκομικά προϊόντα, χαρακτηριστικά του τόπου τους. Η συνεισφορά των παιδιών αυτών στην αγροτική ανάπτυξη της χώρας μας είναι απολύτως καθοριστική, σχεδόν ανεκτίμητη. Δεν θα έπρεπε κάποιος να σκύψει με ενδιαφέρον στα προβλήματα που αντιμετωπίζουν;
Μόλις πριν λίγα χρόνια λύθηκε το πρόβλημα των αδειών λειτουργίας πολύ μικρών εγκαταστάσεων, όπου λίγο έως πολύ ζητούσαν ό,τι και από μια μεγάλη επένδυση. Οι άνθρωποι αυτοί αντιμετωπίζουν μικρής έκτασης αλλά σημαντικά για αυτούς προβλήματα, οι τυποποιημένες λύσεις που προτείνουν τα προγράμματα και οι γενικές διατάξεις δεν τους ταιριάζουν πάντοτε.
Το μεγαλύτερο όμως πρόβλημα που αντιμετωπίζουν είναι η εύκολη και κυρίως η απροβλημάτιστη πρόσβαση στην αγορά. Ο μεγαλύτερος τζίρος των επιχειρήσεων αυτών, γίνεται σε γιορτές και πανηγύρεις, σε επετείους αλλά και σε εξειδικευμένες οργανωμένες εκθέσεις. Αυτό που βγαίνει από συζητήσεις με παραγωγούς, είναι ότι ο κόσμος αισθάνεται ασφαλής από τον πλήρη έλεγχο της αλυσίδας παραγωγής από ένα άτομο ή μια οικογένεια. Με δεκάδες προϊόντα που κατακλύζουν το καθημερινό του τραπέζι να μην ξέρει από πού κρατάει η σκούφια τους, γοητεύεται να αγοράσει και κάτι που το έφτιαξε μια αγροτική οικογένεια από την αρχή μέχρι το τέλος, όχι με δεκάδες υπεργολάβους.
Το κράτος, τα πιστοποιητικά και το βάρος πέφτει στον Σκλαβενίτη
Και το κράτος, τι κάνει το κράτος, όπως συνηθίζουμε να ρωτάμε; Απειλεί όποιον δεν έχει κόψει σωστά όλα τα παραστατικά από τα 50 βαζάκια με διάφορα γλυκά και κατά συνέπεια με διάφορες τιμές που θα εκθέσει στο παζάρι του χωριού! Δεδομένης της μεγάλης σπουδαιότητας των μικρών αυτών αγροτικών επιχειρήσεων στη συγκράτηση του πληθυσμού στον τόπο του (σε λίγο το θέμα θα αποκτήσει την σοβαρότητα του δημογραφικού) θα έπρεπε να υπάρχει ένα ειδικό καθεστώς (όχι μόνο φορολογικό) που θα διευκολύνει τους επιχειρηματίες αυτούς. Ένας έλεγχος, όχι υπερβολές, όχι προσήλωση στην τυπικότητα.
Ο χώρος των πάσης φύσεως πιστοποιητικών είναι ένας πολύ σημαντικός παράγων και διευρύνεται στο μέλλον. Να ένα πεδίο δόξης λαμπρό για το Ελληνικό Δημόσιο που θέλει να κρατάει το κομμάτι των ελέγχων για τον εαυτό του.
Ας μη μας διαφεύγει, ότι μέσα από τέτοιες πρωτοβουλίες και σε συνεργασία με φορείς γνώσεις και τεχνολογίας, θα προκύψουν οι πολλά ζητούμενες start ups στο χώρο της αγροδιατροφής. Από το ρεπορτάζ του Insider.gr μαθαίνουμε ότι η μεγάλη αλυσίδα, Σκλαβενίτης, ετοιμάζει μια επένδυση σε Food hall κομμάτι της οποίας θα είναι αφιερωμένο σε μικρούς παραγωγούς. Πρόκειται για μια ιδιαίτερα σημαντική εξέλιξη, που αφενός θα τονώσει τα οικονομικά και το ηθικό μικρών παραγωγών, αφετέρου οι συμμετέχοντες θα πάρουν και μια τεχνογνωσία με συστηματικό και σύγχρονο τρόπο.
Βλέποντας κανείς τα επιτεύγματα των αποφοίτων της Γαλακτοκομικής Σχολής Ιωαννίνων που προαναφέρθηκε, αναφύεται το ερώτημα γιατί δεν εκπονείται ένα ευρύτερο πρόγραμμα επικοινωνίας - προβολής, που θα ενισχύσει το έργο της αλλά και το έργο των αποφοίτων, με προφανή αντίκτυπο στις μικρές κοινωνίες. Τόσα χρήματα δίνονται προς πάσαν κατεύθυνση, κάπου θα βρεθεί ο πολυπόθητος «δημοσιονομικός χώρος» των μερικών χιλιάδων ευρώ.
Αλλά ως γνωστόν το κράτος και οι Δήμοι δεν έχουν τρόπο. Κι αυτό είναι τεράστιο πρόβλημα.
Εμπρός για τοπικές αγορές με χρώμα και σεβασμό στον καταναλωτή
Πάρτε τις δεκάδες Χριστουγεννιάτικες αγορές που γίνονται σε όλη την Κεντρική Ευρώπη. Εκεί οι οργανωτές και οι παραγωγοί φροντίζουν να δημιουργηθεί μια εορταστική ατμόσφαιρα, ώστε να είναι όλοι ευχαριστημένοι και να γυρίσουν πίσω στα χωριά τους χαρούμενοι και με γεμάτες τσέπες. Σε εμάς εδώ τέτοιες αγορές δεν έχουν την ίδια δυναμική, υπάρχουν όμως κι εδώ πολλές ευκαιρίες, χωρίς να είναι σίγουρο ότι τελικά ικανοποιούν τους παραγωγούς όπως θα έπρεπε. «Σφιγμένος ο κόσμος» τους ακούς και λένε. Ναι είναι σφιγμένος από χρήματα, αλλά εάν ο δικός σου ο πάγκος στο τοπικό πανηγύρι είναι ανάμεσα σε άλλους που πωλούν μικροπράγματα αμφιβόλου ποιότητας και προέλευσης, τότε ο καταναλωτής είναι σφιγμένος γιατί δεν βρίσκεται σε εγγυημένο περιβάλλον. «Άσε σου λέει μη πάθουμε και τίποτα, ήλθαμε δυο ημέρες να ξεσκάσουμε…».
Πολλά λοιπόν πρέπει να γίνουν, σε Εθνικό, Περιφερειακό, Δημοτικό και τοπικό επίπεδο, ώστε να αναπτυχθούν οι μικρές αυτές επιχειρήσεις που πωλούν προϊόντα φτιαγμένα από αγρότες σε μικρή κλίμακα. Επειδή όμως η σημασία τους είναι τεράστια (όχι απλώς μεγάλη) επιβάλλεται αυτό να ξεκινήσει άμεσα.
Απορεί κανείς γιατί ανάμεσα στα αγροτικά αιτήματα δεν υπάρχουν και άλλα που να αφορούν την διευκόλυνση όλου του φάσματος της μικρής αγροτικής επιχειρηματικότητας. Αλλά ούτε και στις προτεραιότητες ολόκληρου του πολιτικού συστήματος, κυβερνητικού και αντιπολιτευτικού.
