Στο μικροσκόπιο του ΟΗΕ μπαίνει η Αθήνα για τη λειψυδρία και τον κίνδυνο πλημμυρών, καθώς η τελευταία μελέτη καταγράφει τις αυξανόμενες πιέσεις που δέχεται η πρωτεύουσα από τα δύο άκρα του νερού. Η εξάρτηση της Αττικής από Μόρνο, Εύηνο και Υλίκη, η έκθεση σε παρατεταμένες περιόδους ξηρασίας αλλά και η πυκνή δόμηση που ενισχύει τον κίνδυνο αιφνίδιων πλημμυρών βρίσκονται μεταξύ των σημείων στα οποία εστιάζει η μελέτη.
Η νέα έκθεση «Waves of Change: Urban Resilience Pathways to Floodand Water Scarcity Risk» της πρωτοβουλίας Making Cities Resilient 2030 του Γραφείου των Ηνωμένων Εθνών για τη Μείωση του Κινδύνου Καταστροφών (UNDRR) εξετάζει τις πρακτικές που εφαρμόζουν πόλεις στην Ευρώπη και την Κεντρική Ασία απέναντι στα δύο αυτά προβλήματα.
Τα στοιχεία που παρατίθενται για την Ευρώπη είναι ενδεικτικά του μεγέθους της πίεσης. Μόνο το 2024, πλημμύρες και καταιγίδες επηρέασαν περίπου 413.000 ανθρώπους, προκάλεσαν τουλάχιστον 335 θανάτους και ζημιές άνω των 18 δισ. ευρώ. Την ίδια στιγμή, σχεδόν ένας στους τρεις κατοίκους της ΕΕ βρέθηκε αντιμέτωπος με συνθήκες λειψυδρίας για τουλάχιστον μία περίοδο του έτους.
Η Αθήνα και η εξάρτηση από Μόρνο, Εύηνο και Υλίκη
Στην περίπτωση της Αθήνας, η έκθεση αναφέρεται στις επίμονες πιέσεις στην υδροδότηση και στην εξάρτηση του λεκανοπεδίου από ένα σύνθετο σύστημα ταμιευτήρων και μεταφοράς νερού από άλλες περιοχές της χώρας.
Μόρνος, Εύηνος και Υλίκη αποτελούν βασικά τμήματα αυτού του συστήματος, με το UNDRR να επισημαίνει ότι οι μεγάλες αποστάσεις μεταφοράς και η εξάρτηση από τους ταμιευτήρες καθιστούν την πρωτεύουσα ευαίσθητη σε παρατεταμένες περιόδους ξηρασίας και στις μεταβολές των υδρολογικών συνθηκών.
Το συγκεκριμένο ζήτημα έχει ήδη φανεί και στα αποθέματα της Αττικής. Στα τέλη Ιουλίου αυτά ήταν αυξημένα κατά περίπου 170 εκατ. κυβικά μέτρα σε σχέση με πέρυσι, παρέμεναν όμως περίπου 620 εκατ. κυβικά χαμηλότερα από τα επίπεδα του 2019.
Οι λύσεις που καταγράφει η μελέτη στην Αττική
Η έκθεση καταγράφει μια σειρά παρεμβάσεων που εφαρμόζονται ή δοκιμάζονται στην Αττική, από μεγάλες υποδομές έως μικρότερα συστήματα επαναχρησιμοποίησης νερού. Αναφέρεται στην Ψυττάλεια και στην επέκταση των δικτύων αποχέτευσης, αλλά και στη χρήση έξυπνων μετρητών για την παρακολούθηση της κατανάλωσης και τον έλεγχο των διαρροών.
Στο Μαρκόπουλο, λύματα από το αποχετευτικό δίκτυο υπόκεινται επιτόπου σε επεξεργασία και το ανακτημένο νερό χρησιμοποιείται για άρδευση, μειώνοντας τις ανάγκες σε γλυκό νερό. Στο Γουδή, η μελέτη καταγράφει μικρές μονάδες που ανακυκλώνουν νερό επιτόπου και παράγουν παράλληλα κομπόστ.
Αναφορά γίνεται ακόμη στο Αδριάνειο Υδραγωγείο, το οποίο κατασκευάστηκε κατά τη ρωμαϊκή περίοδο και παραμένει εν μέρει λειτουργικό, καθώς και στο AtticaWater Lab της ΕΥΔΑΠ. Στο τελευταίο συμμετέχουν δημόσιοι φορείς, πανεπιστήμια, επιχειρήσεις και εκπρόσωποι της κοινωνίας των πολιτών, με στόχο την προώθηση της εξοικονόμησης και της επαναχρησιμοποίησης νερού και τη διαμόρφωση του σχετικού ρυθμιστικού πλαισίου.
Οι συγκεκριμένες κατευθύνσεις συναντώνται και στο επενδυτικό πρόγραμμα της ΕΥΔΑΠ, το οποίο περιλαμβάνει έργα επαναχρησιμοποίησης, περιορισμού των απωλειών και αντικατάστασης υδρομέτρων.
Στον σχεδιασμό και ο κίνδυνος τσουνάμι
Η έκθεση κάνει ιδιαίτερη αναφορά και στον κίνδυνο τσουνάμι για τις παράκτιες ευρωπαϊκές πόλεις, επικαλούμενη τις ασκήσεις ενημέρωσης και ετοιμότητας που πραγματοποιήθηκαν στην Αθήνα και την ευρύτερη Αττική τον Μάρτιο του 2026.
Σύμφωνα με το UNDRR, ο συγκεκριμένος κίνδυνος πρέπει να λαμβάνεται υπόψη στον σχεδιασμό για την ανθεκτικότητα των πόλεων της Μεσογείου, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά κρίσιμες υποδομές κοντά στην ακτή, όπως εγκαταστάσεις αφαλάτωσης, συστήματα υδροληψίας και εγκαταστάσεις επεξεργασίας λυμάτων.
Πλημμύρες που κόστισαν πάνω 18 δισ. ευρώ στην Ευρώπη
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, τα μεγέθη που συγκεντρώνει το UNDRR δείχνουν πόσο έχει αυξηθεί το οικονομικό και κοινωνικό βάρος των ακραίων υδρολογικών φαινομένων.
Οι πλημμύρες και οι καταιγίδες στην Ευρώπη το 2024 επηρέασαν περίπου 413.000 ανθρώπους, προκάλεσαν τουλάχιστον 335 θανάτους και προκάλεσαν ζημιές πάνω από 18 δισ. ευρώ. Στην περίοδο 1980 - 2023, οι πλημμύρες αντιστοιχούσαν περίπου στο 44% - 47% των συνολικών οικονομικών απωλειών που συνδέονται με κλιματικά φαινόμενα στην Ευρώπη.
Το 2023, περίπου το 28% της έκτασης της Ευρωπαϊκής Ένωσης και σχεδόν το 32% του πληθυσμού της βρέθηκαν αντιμέτωποι με συνθήκες λειψυδρίας για τουλάχιστον μία περίοδο του έτους.
Οι ξηρασίες υπολογίζεται ότι κοστίζουν στην ΕΕ έως και 9 δισ. ευρώ ετησίως, λόγω απωλειών στη γεωργία, επιπτώσεων στην οικονομική δραστηριότητα και πρόσθετων πιέσεων σε δημόσιες υπηρεσίες και υποδομές.
Πόσο νερό χάνεται πριν φτάσει στη βρύση - Το 15% της Αττικής και το 70% της Ιταλίας
Στις απώλειες νερού από τα δίκτυα δίνει ιδιαίτερο βάρος η έκθεση, καθώς ο περιορισμός τους θεωρείται μία από τις βασικές παρεμβάσεις απέναντι στη λειψυδρία. Στην Αττική, οι πραγματικές διαρροές του δικτύου της ΕΥΔΑΠ εκτιμώνται περίπου στο 15%, με στόχο να υποχωρήσουν στο 10%.
Η εικόνα σε άλλες ευρωπαϊκές περιοχές δείχνει πόσο μεγάλο μπορεί να γίνει το πρόβλημα. Στη Basilicata της νότιας Ιταλίας, η μελέτη καταγράφει δίκτυα όπου οι απώλειες νερού φθάνουν ακόμη και το 70%. Για τον περιορισμό τους εφαρμόζονται ψηφιακή χαρτογράφηση και μετρήσεις παροχής και πίεσης, ενώ οι αντικαταστάσεις αγωγών γίνονται με βάση την ηλικία τους και τον κίνδυνο βλάβης.
Τι προτείνει η έκθεση
Μεταξύ των βασικών κατευθύνσεων που προτείνει το UNDRR είναι η συστηματική μείωση των απωλειών των δικτύων, η καλύτερη παρακολούθηση επιφανειακών και υπόγειων υδάτων, η καθιέρωση σχεδίων διαχείρισης της ξηρασίας και η μεγαλύτερη χρήση ψηφιακών εργαλείων, έξυπνων μετρητών και συστημάτων πρόβλεψης.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται επίσης στη διεύρυνση των διαθέσιμων πηγών νερού. Επεξεργασμένα λύματα, υπόγεια ύδατα και συλλογή βρόχινου νερού μπορούν να συμπληρώνουν τις συμβατικές πηγές και να περιορίζουν την εξάρτηση των πόλεων από ένα μόνο σύστημα τροφοδοσίας.
Στην Αθήνα, αρκετές από τις λύσεις που προκρίνει η έκθεση βρίσκονται ήδη σε εφαρμογή ή έχουν δρομολογηθεί, από τη μείωση των διαρροών και τους έξυπνους μετρητές έως την επαναχρησιμοποίηση νερού. Η μελέτη του UNDRR βάζει, ωστόσο, στην ίδια εξίσωση και τις πλημμύρες, επισημαίνοντας ότι η πρωτεύουσα καλείται να αντιμετωπίσει τόσο την έλλειψη όσο και την περίσσεια νερού.
