Στις 12 ευρωπαϊκές χώρες που εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν σοβαρές απώλειες πόσιμου νερού λόγω παλαιωμένων δικτύων ύδρευσης συγκαταλέγεται η Ελλάδα, σύμφωνα με την πρώτη συγκριτική Έκθεση για το Πόσιμο Νερό της Ένωσης Ευρωπαϊκών Ρυθμιστικών Αρχών Ύδατος (WAREG). Την ίδια ώρα, η χώρα καταγράφει πρόοδο στην εφαρμογή των νέων ευρωπαϊκών προτύπων για την ποιότητα του πόσιμου νερού, ενώ περιλαμβάνεται στις χώρες που παρέχουν στους πολίτες στοιχεία τόσο για την ποιότητα όσο και για την τιμολόγηση του νερού.
Η έκθεση εκπονήθηκε στο πλαίσιο εναρμόνισης της Οδηγίας για το Πόσιμο Νερό (ΕΕ 2020/2184), η οποία θέτει νέους κανόνες για την ποιότητα, την ασφάλεια και την προσβασιμότητα στο νερό ανθρώπινης κατανάλωσης. Στη σύνταξή της συμμετείχε ενεργά η Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ), η οποία μαζί με τη Ρυθμιστική Αρχή Κοινωφελών Υπηρεσιών της Λετονίας είχε την από κοινού προεδρία της σχετικής Ομάδας Εργασίας. Στην ανάλυση καταγράφεται για πρώτη φορά η πορεία εφαρμογής της Οδηγίας σε 21 ευρωπαϊκές χώρες, καθώς και η εικόνα που παρουσιάζουν τα συστήματα ύδρευσης, η ποιότητα του νερού, η ενημέρωση των καταναλωτών και η πρόσβαση των πολιτών σε ασφαλές πόσιμο νερό.
Τι γνωρίζουν οι καταναλωτές για το νερό που πληρώνουν
Η έκθεση αναδεικνύει σημαντικές διαφοροποιήσεις ως προς την ενημέρωση των πολιτών. Παρά την υποχρέωση που θέτει η Οδηγία για ενημέρωση των καταναλωτών τουλάχιστον μία φορά τον χρόνο σχετικά με την τιμολόγηση του νερού, μόλις 11 από τις 21 χώρες παρέχουν τέτοιου είδους πληροφορίες.
Η Ελλάδα περιλαμβάνεται στις χώρες που διαθέτουν στους πολίτες τόσο στοιχεία για την ποιότητα του πόσιμου νερού όσο και πληροφορίες για τις χρεώσεις και τα τιμολόγια ύδρευσης μέσω των ιστοσελίδων των παρόχων. Παράλληλα, συγκαταλέγεται στις χώρες που χρησιμοποιούν επίσημες ψηφιακές πλατφόρμες για τη δημοσιοποίηση σχετικών στοιχείων, ενώ αποτελεί μία από τις δύο μόνο χώρες που έχουν θέσει ως προτεραιότητα την ενοποίηση δεδομένων μεταξύ υπουργείων, ρυθμιστικών αρχών, παρόχων ύδρευσης και φορέων δημόσιας υγείας. Η Ιταλία αποτελεί τη μοναδική χώρα που παρέχει επιπλέον συγκριτικά στοιχεία κατανάλωσης νερού ανά πάροχο, επιτρέποντας στα νοικοκυριά να συγκρίνουν τη δική τους κατανάλωση με τον μέσο όρο.
Οι διαρροές παραμένουν η ανοιχτή πληγή
Παρά τη βελτίωση στο θεσμικό και κανονιστικό πλαίσιο, οι απώλειες νερού εξακολουθούν να αποτελούν ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα για την Ελλάδα. Η χώρα μας περιλαμβάνεται στις 12 που αντιμετωπίζουν σοβαρές απώλειες πόσιμου νερού λόγω της παλαιότητας των δικτύων ύδρευσης. Στην ίδια κατηγορία βρίσκονται η Ιρλανδία και η Πορτογαλία, ενώ σε ορισμένες χώρες, όπως οι Αζόρες, η Βουλγαρία, η Γεωργία, το Κόσοβο, η Βόρεια Μακεδονία και η Αλβανία, οι απώλειες ξεπερνούν ακόμη και το 50%.
Η έκθεση σημειώνει ότι στην Ελλάδα η κύρια ευθύνη για την παρακολούθηση των διαρροών ανήκει στις Αποκεντρωμένες Διοικήσεις και στις περιφερειακές περιβαλλοντικές αρχές, ενώ συμμετέχουν επίσης το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, το Υπουργείο Υγείας, το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων και η ΡΑΑΕΥ. Παράλληλα, η ΡΑΑΕΥ συγκαταλέγεται στις δέκα ευρωπαϊκές ρυθμιστικές αρχές που διαθέτουν οργανωμένο πρόγραμμα ελέγχου και μείωσης των απωλειών νερού, γεγονός που υπογραμμίζει τη σημασία που αποδίδεται πλέον σε ευρωπαϊκό επίπεδο στην αντιμετώπιση των διαρροών.
Κοινωνικά τιμολόγια και πρόσβαση στο νερό
Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες που έχουν υιοθετήσει μέτρα για τη διασφάλιση της πρόσβασης των πολιτών σε υπηρεσίες ύδρευσης, ενώ διαθέτει και θεσμικό πλαίσιο για την εφαρμογή κοινωνικών τιμολογίων νερού.
Ειδικότερα, γίνεται αναφορά στον νόμο 4001/2011 και στην Κοινή Υπουργική Απόφαση 103755/2994/2024, βάσει των οποίων οι πάροχοι υπηρεσιών ύδατος μπορούν, μετά την υποβολή οικονομικών και τεχνικών στοιχείων, να εφαρμόζουν ειδικές και πιο στοχευμένες χρεώσεις για ευάλωτες κοινωνικές ομάδες.
Η οικονομική προσιτότητα του νερού αναδεικνύεται, σύμφωνα με την έκθεση, σε έναν από τους βασικούς πυλώνες της νέας ευρωπαϊκής πολιτικής για το πόσιμο νερό, δίπλα στην ποιότητα, την ασφάλεια και τη βιώσιμη διαχείριση των υδατικών πόρων.
Πρόοδος στην ποιότητα και στα νέα ευρωπαϊκά πρότυπα
Η ποιότητα του πόσιμου νερού αναδεικνύεται ως η σημαντικότερη προτεραιότητα σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Συνολικά 19 από τις 21 χώρες που συμμετείχαν στην έρευνα, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, προβλέπουν ρητά την υποχρέωση παροχής πληροφοριών προς τους πολίτες σχετικά με την ποιότητα του νερού, είτε μέσω εργαστηριακών αναλύσεων είτε μέσω συστημάτων επιτήρησης της δημόσιας υγείας και εκθέσεων των αρμόδιων αρχών.
Παράλληλα, η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες που έχουν ήδη ενσωματώσει στο σύστημα παρακολούθησης τις νέες παραμέτρους που εισάγει η Οδηγία 2020/2184, σύμφωνα με τις απαιτήσεις του Παραρτήματος Ι για μικροβιολογικές, χημικές και ενδεικτικές παραμέτρους. Από τις 21 χώρες που συμμετείχαν στην έρευνα, μόλις επτά έχουν ενσωματώσει πλήρως την Οδηγία στο εθνικό τους δίκαιο. Η Ελλάδα έχει μεταφέρει την Οδηγία μέσω της ΚΥΑ Δ1(δ)/ΓΠ οικ. 27829/2023 (ΦΕΚ 3525/Β΄/25.5.2023), προχωρώντας παράλληλα στην εφαρμογή των νέων απαιτήσεων παρακολούθησης της ποιότητας του νερού.
