Η Ευρώπη εξακολουθεί να μειώνει τις εκπομπές της στο Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ΣΕΔΕ), όμως το 2025 ο ρυθμός επιβραδύνθηκε αισθητά και οι διαφορές μεταξύ των κρατών - μελών γίνονται όλο και πιο εμφανείς. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η Ελλάδα εμφανίζει δύο διαφορετικές τάσεις: από τη μία συγκαταλέγεται στις χώρες με ισχυρή μείωση εκπομπών σε βάθος 20ετίας, από την άλλη όμως, οι εκπομπές του τομέα καύσης αυξήθηκαν ξανά λόγω της μεγαλύτερης χρήσης ορυκτού αερίου, ενώ η χώρα βρίσκεται πλέον στην πρώτη θέση στην ΕΕ στις εκπομπές της ναυτιλίας.
Η νέα έκθεση του Green Tank για τις τάσεις στο ΣΕΔΕ την περίοδο 2005 - 2025 αποτυπώνει τις αλλαγές στην παραγωγή ηλεκτρισμού και θερμότητας, τη βιομηχανία, τις αερομεταφορές και τη ναυτιλία. Τα στοιχεία δείχνουν ότι η Ευρώπη συνεχίζει να εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από τα ορυκτά καύσιμα, ενώ κλάδοι όπως η ναυτιλία και η βαριά βιομηχανία εξακολουθούν να κρατούν ψηλά τις εκπομπές.
Το 2025 οι συνολικές εκπομπές των τεσσάρων τομέων του ΣΕΔΕ στα 27 μέλη της ΕΕ διαμορφώθηκαν σε 1,137 δισ. τόνους CO2, μόλις 1,7% χαμηλότερα από το 2024. Η επίδοση αυτή απέχει αισθητά από τον στόχο της ΕΕ για μείωση 62% έως το 2030. Μέχρι σήμερα, η μείωση εκπομπών σε καύση και βιομηχανία σε σχέση με το 2005 φτάνει το 51,7%, κάτι που σημαίνει ότι τα επόμενα χρόνια θα χρειαστεί πολύ ταχύτερος ρυθμός αποκλιμάκωσης.
Στην κορυφή των επιδόσεων βρίσκονται η Πορτογαλία και η Δανία, με μείωση εκπομπών άνω του 70% από το 2005, ενώ στον αντίποδα βρίσκονται η Κύπρος και η Αυστρία. Η Ελλάδα κατατάσσεται στην 8η θέση στην ΕΕ, έχοντας μειώσει κατά 62,7% τις εκπομπές από ηλεκτρισμό, θερμότητα και βιομηχανία σε σχέση με το 2005, επίδοση καλύτερη από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, αλλά δύο θέσεις χαμηλότερα σε σχέση με πέρυσι.
Η επιστροφή του φυσικού αερίου στις εκπομπές
Το στοιχείο που ξεχωρίζει περισσότερο για την Ελλάδα είναι ότι, παρά τη συνεχιζόμενη μείωση του λιγνίτη, οι εκπομπές του τομέα καύσης αυξήθηκαν το 2025 και έφτασαν τους 15,9 εκατ. τόνους CO2. Η άνοδος συνδέεται με την εντατικότερη χρήση ορυκτού αερίου, καθώς οι μονάδες αερίου ευθύνονται πλέον για το 55% των εκπομπών του τομέα, δηλαδή για 8,8 εκατ. τόνους CO2.
Η εικόνα αυτή καταγράφεται την ώρα που η ΕΕ επιχειρεί να περιορίσει συνολικά την εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα μετά από τις αλλεπάλληλες ενεργειακές και γεωπολιτικές κρίσεις των τελευταίων ετών. Παράλληλα, η έκθεση δείχνει ότι ο άνθρακας συνεχίζει να έχει δυσανάλογα υψηλό αποτύπωμα στην Ευρώπη. Παρότι ο λιγνίτης και ο λιθάνθρακας κάλυψαν μόλις το 9,2% της ηλεκτροπαραγωγής το 2025, ευθύνονται για το 46% των εκπομπών του τομέα καύσης, εκπέμποντας συνολικά 263,2 εκατ. τόνους CO2.
Χαρακτηριστικό είναι ότι ο πολωνικός σταθμός Bełchatów παρέμεινε η πιο ρυπογόνος εγκατάσταση στην Ευρώπη με 25,1 εκατ. τόνους CO2, περισσότερους ακόμη και από τις συνολικές εκπομπές του τομέα καύσης ολόκληρης της Γαλλίας.
Η Ελλάδα πρώτη στις εκπομπές της ναυτιλίας
Το πιο εντυπωσιακό εύρημα της έκθεσης αφορά τη ναυτιλία. Η Ελλάδα καταγράφει τις υψηλότερες εκπομπές ναυτιλίας στην ΕΕ, με 15,4 εκατ. τόνους CO2, ξεπερνώντας την Ισπανία (12,3 εκατ. τόνοι), την Ιταλία (11,3 εκατ. τόνοι) και τη Γερμανία (9,9 εκατ. τόνοι). Το αποτύπωμα της ελληνικής ναυτιλίας είναι σχεδόν ισοδύναμο με το σύνολο των εκπομπών της ελληνικής ηλεκτροπαραγωγής και θερμότητας.
Η εξέλιξη αποκτά μεγαλύτερη σημασία καθώς η ναυτιλία έχει πλέον ενταχθεί στο ευρωπαϊκό σύστημα εμπορίας ρύπων, κάτι που αυξάνει τις πιέσεις για νέα καύσιμα, επενδύσεις εκσυγχρονισμού και περιορισμό του ανθρακικού αποτυπώματος του κλάδου.
Στον αντίποδα, η εικόνα της ελληνικής βιομηχανίας εμφανίζεται καλύτερη σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Οι βιομηχανικές εκπομπές στην Ελλάδα μειώθηκαν κατά 5% μεταξύ 2024 και 2025, όταν ο μέσος όρος της ΕΕ ήταν 2,6%.
Καθοριστικό ρόλο έπαιξαν οι δύο πιο ενεργοβόροι κλάδοι της χώρας. Η ελληνική τσιμεντοβιομηχανία μείωσε το ανθρακικό της αποτύπωμα κατά 9,2%, ενώ τα διυλιστήρια κατέγραψαν μείωση 4,6%. Την ίδια στιγμή, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, τα διυλιστήρια είχαν τη χαμηλότερη πρόοδο μεταξύ των μεγάλων βιομηχανικών κλάδων, με μείωση μόλις 1,1%.
Η έκθεση καταγράφει επίσης τις πιο ρυπογόνες εγκαταστάσεις στην Ελλάδα. Πρώτος παραμένει ο λιγνιτικός σταθμός του Αγίου Δημητρίου με 2,7 εκατ. τόνους CO2, ενώ ακολουθούν τρία διυλιστήρια και στην πέμπτη θέση η μονάδα φυσικού αερίου Άγιος Νικόλαος II, αποτυπώνοντας τη μετατόπιση του ενεργειακού μείγματος προς το αέριο.
Σύμφωνα με τον επικεφαλής αναλυτή πολιτικής του Green Tank, Νίκο Μάντζαρη, η ενεργειακή και γεωπολιτική κρίση έδειξε ότι η εξάρτηση της Ευρώπης από τα ορυκτά καύσιμα παραμένει βασική πηγή ευαλωτότητας για την οικονομία της. Όπως σημειώνει, η επικείμενη αναθεώρηση του ΣΕΔΕ θα αποτελέσει κρίσιμο τεστ για το κατά πόσο η ΕΕ μπορεί να επιταχύνει την απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα και να ενισχύσει την ανθεκτικότητα και την ανταγωνιστικότητά της.
