Η δύναμη της ισχύος και η ανάγκη για σύνεση και ρεαλιστική σοφία των ισχυρών

Ακολουθεί ένα εν μέρει σουρεαλιστικό κείμενο. Αλλά καθόλου μακριά από όσα παρατηρούμε να συμβαίνουν. Ορισμένες φορές, πράγματι, η πραγματικότητα μάς ξεπερνά.

Την ώρα που η Ρωσία του Πούτιν έχει συμπληρώσει σχεδόν 5 χρόνια εισβολής στην Ουκρανία, δίπλα δηλαδή στα ανατολικά σύνορα της Ευρώπης και του ΝΑΤΟ -μια εισβολή που έχει την τουλάχιστον την ανοχή της νέας διοίκησης των ΗΠΑ- η δήλωση του Δανού ΥΠΕΞ Λαρς Λόκε Ράσμουσεν από από την Ουάσιγκτον θα έμοιαζε σε άλλες εποχές πρόσθετη φάρσα: «Δεν καταφέραμε να αλλάξουμε την αμερικανική θέση. Είναι σαφές ότι ο πρόεδρος έχει την επιθυμία να κατακτήσει... τη Γροιλανδία».

Υπάρχουν αρκετοί με ευρύτερες γνώσεις διεθνούς γεωπολιτικής από μένα ικανοί να αναλύσουν τα πιθανά σενάρια της σημερινής γεωπολιτικής κατάστασης και των επιπτώσεών της στην Ευρώπη. Κανείς, ωστόσο, δεν διαφωνεί με την απλή διαπίστωση ότι η προσέγγιση της ισχύος του δυνατού αρχίζει να ξεπερνά τα όρια της ίδιας της λογικής της προσέγγισης αυτής. Δεν μπορείς να ζητάς τα πάντα από όλους την ίδια χρονική στιγμή. Η δύναμη της ισχύος απαιτεί ταυτόχρονα σύνεση ώστε να προκύψουν βιώσιμα αποτελέσματα.

Ή… μήπως τελικά μπορείς να ζητάς; Και περισσότερα, ίσως;

Οι 27 της ΕΕ βρίσκονται πιθανότατα στη δυσκολότερη περίοδο από τη δημιουργία της Ένωσης. Ο παραδοσιακότερος των συμμάχων τους ζητά -και εξασφαλίζει- ταυτόχρονα

• αυξημένα κονδύλια για την αμυντική προστασία μέσω ΝΑΤΟ
• μεγαλύτερη ενεργειακή συμμετοχή του Αμερικανικού LNG με στόχο την ενίσχυση (και) της Ουκρανίας
• χρηματοδότηση της Ουκρανίας μόνο από την ΕΕ )πλην της Ουγγαρίας). Ήδη οι 26 αποφάσισαν κοινό δανεισμό 90 δις ευρώ για μία διετία
• ειδική εμπορική συμφωνία που ελάχιστα αγγίζει τους μεγάλους ψηφιακούς παίκτες των ΗΠΑ

Την ίδια ώρα επιθυμεί την ιδιοκτησία της Γροιλανδίας στα βορειοδυτικά σύνορα της ΕΕ ενώ στα ανατολικά της σύνορα, συνεχίζει να κάνει τα στραβά μάτια στην επιδιωκόμενη ιδιοκτησία της Ρωσίας πάνω σε εδάφη της -υπό ένταξη- Ουκρανίας.

Το παζλ των ταυτόχρονων επιδιώξεων Τραμπ προφανώς και συμπληρώνεται από την αμερικανική παρέμβαση και σε άλλα μέρη του πλανήτη. Πρακτικά σχεδόν σε ολόκληρο τον πλανήτη, όχι μόνο στο «Δυτικό Ημισφαίριο». Κανείς δεν μπορεί να προβλέψει με ασφάλεια ποιο από τα γεωπολιτικά σενάρια που βρίσκονται στο τραπέζι θα επικρατήσει και κατά πόσο ευσταθής και βιώσιμη θα αποδειχθεί η επιδιωκόμενη πραγματικότητα.

Αυτό που με ικανό βαθμό βεβαιότητας μπορούμε να πούμε είναι ότι αν η ανέκαθεν επικρατούσα δύναμη της ισχύος δε συνοδεύεται από ρεαλιστική σοφία και αντίληψη του αναλαμβανόμενου ρίσκου, τότε έρχεται μία στιγμή που η ίδια η ισχύς καταλύεται εκ των έσω. Αυτός είναι και ο βασικός φόβος κάθε απολυταρχίας. Μόνο που αυτό συμβαίνει ετεροχρονισμένα και με σημαντικό τίμημα.

Και το διεθνές δίκαιο;

Η επίκληση αλλά και η δύναμη του διεθνούς δικαίου προέρχονται από την ίδια την αντίληψη των ισχυρών ότι το κόστος της αντιπαράθεσης και της ωμής επιβολής της ισχύος σε ανθρώπινες ζωές και πόρους είναι πολύ μεγαλύτερο από το κόστος ενός συμβιβασμού. Ενός μοντέλου που λέει «έτσι θα λύνουμε στο εξής τα προβλήματά μας». Το μοντέλο αυτό είναι εκείνο που επέφερε κοινωνική, οικονομική, τεχνολογική και πολιτιστική πρόοδο σε αυτό που γνωρίζουμε ως Δύση.

Ένας δημοσιογράφος ή ένας ακαδημαϊκός ευκολότερα μπορεί να επιχειρηματολογήσει για τη σημασία ύπαρξης διεθνών κανόνων που εφαρμόζονται και τηρούνται. Ένας ηγέτης ενός κράτους ωστόσο καλείται να συνυπολογίσει τις επιπτώσεις δηλώσεων και αντιδράσεών στο λαό του. Οι επιλογές είναι εξαιρετικά δύσκολες, ειδικά όταν η ανάληψη της ευθύνης και των επιπτώσεων δεν είναι συνολική. Όλων των ευρωπαϊκών κρατών από κοινού π.χ.

Η δική μας γενιά, και ακόμα περισσότερο οι μεταγενέστερες, σίγουρα δεν έχουν ζήσει καταστάσεις όπως η σημερινή. Δεν γνωρίζουν και συχνά δεν αναγνωρίζουν τέτοιους κινδύνους. Ας ελπίσουμε ότι δε θα χρειαστεί να φτάσουμε σε ακόμα πιο ακραίες καταστάσεις για να τους αντιληφθούμε. Και η αλήθεια είναι ότι η Δύση, συμπεριλαμβανομένων προφανώς των ΗΠΑ, διαθέτουν τα απαραίτητα checks and balances. Απομένει να διαπιστώσουμε την αποτελεσματικότητά τους.