Όλοι λένε ότι η Βρετανία δεν υποτίθεται ότι λειτουργεί έτσι, ότι το χάος της αλληλοδιαδοχής έξι πρωθυπουργών σε μια δεκαετία είναι απλώς «μη φυσιολογικό» για μια από τις πιο σταθερές και παλαιότερες δημοκρατίες στον κόσμο.
Ωστόσο, τι γίνεται εάν όντως είναι, αναρωτιέται το Politico.
Καθώς ο Άντι Μπέρναμ προετοιμάζεται κατά πάσα πιθανότητα να γίνει το έβδομο άτομο σε 10 χρόνια που θα αναλάβει τον σχηματισμό κυβέρνησης, αναμένεται να κληρονομήσει ένα Εργατικό κόμμα γεμάτο άπειρους βουλευτές που έχουν - μερικές φορές κυριολεκτικά - μεγαλώσει πολιτικά στην εποχή του Brexit.
Από τους 103 βουλευτές των Εργατικών που απαίτησαν δημόσια την παραίτηση του πρωθυπουργού Κιρ Στάρμερ τις τελευταίες εβδομάδες, οι 63 εξελέγησαν πρόσφατα στο κοινοβούλιο το 2024. Οι περισσότεροι είχαν ελάχιστη ή καθόλου άμεση εμπειρία στη Βουλή των Κοινοτήτων στην εποχή πριν από το 2016, μια πολύ πιο σταθερή περίοδο κατά την οποία η χώρα είχε μόνο οκτώ πρωθυπουργούς σε σχεδόν 50 χρόνια.
Αρκετοί βουλευτές των Εργατικών - συμπεριλαμβανομένων των Σαμ Κάρλινγκ και Ρόζι Ράιτινγκ, οι οποίοι ζήτησαν την αποχώρηση του Στάρμερ - ήταν ακόμα έφηβοι όταν το Ηνωμένο Βασίλειο ψήφισε να αποχωρήσει από την Ευρωπαϊκή Ένωση ακριβώς πριν από 10 χρόνια.
Όσον αφορά τα λάθη και τα σωστά της ανατροπής των ηγετών των κομμάτων, πολλοί από αυτούς απλώς δεν γνωρίζουν άλλον τρόπο πολιτικής λειτουργίας, επισημαίνει το Politico.
«Είναι εξίσου κακοί με τους Συντηρητικούς», δήλωσε ένας πρώην ανώτερος αξιωματούχος, που ζήτησε να διατηρήσει την ανωνυμία του. «Καταστρέφουν πρωθυπουργίες, αντί να αντιμετωπίζουν τα προβλήματα πολιτικής που αντιμετωπίζει η χώρα» τόνισε.
Ενώ η αλλαγή ηγετών στα μέσα της κοινοβουλευτικής θητείας δεν είναι ασυνήθιστη στη βρετανική πολιτική ιστορία, το να συμβαίνει με τέτοιους ρυθμούς είναι σπάνια. Και αυτό το εκρηκτικό πολιτικό περιβάλλον είναι αυτό που θα πρέπει να αντιμετωπίσει ο Μπέρναμ αν γίνει ηγέτης των Εργατικών και πρωθυπουργός, όπως αναμένεται, τις επόμενες εβδομάδες.
«Από το 1945, η πλειοψηφία των πρωθυπουργών ανέλαβαν καθήκοντα στα μέσα της θητείας», δήλωσε ο Φίλιπ Κάουλι, καθηγητής πολιτικής στο Πανεπιστήμιο Queen Mary του Λονδίνου. «Ωστόσο, υπάρχει κάτι που συμβαίνει σήμερα και τους αφήνει λιγότερο χρόνο να κάνουν λάθη και να ανακάμψουν από αυτά; Μήπως αυτό συμβαίνει εν μέρει επειδή πρόκειται για μία συμπεριφορά που έχει πλέον διδαχθεί; Νομίζω πως ναι».
Απρόβλεπτες συνέπειες
Αρχικά, τουλάχιστον, η κατάρρευση της κομματικής πειθαρχίας στην πολιτική του Ηνωμένου Βασιλείου ήταν κάτι απόλυτα σκόπιμο.
Ο συντηρητικός πρωθυπουργός Ντέιβιντ Κάμερον, ο οποίος προκήρυξε το δημοψήφισμα για το Brexit, ανέστειλε επίσημα την αρχή της συλλογικής ευθύνης του Υπουργικού Συμβουλίου κατά τη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας και επέτρεψε στους βουλευτές του να υποστηρίξουν όποια πλευρά ήθελαν.
«Για 10 χρόνια αγωνιζόμουν για να διατηρήσω το Συντηρητικό Κόμμα ενωμένο για το θέμα της Ευρώπης», έγραψε ο Κάμερον στα απομνημονεύματά του For the Record. «Αυτή ήταν η στιγμή που θα άρχιζε να διχάζεται ξανά, με φίλους και συναδέλφους να παίρνουν αντίθετες πλευρές σε ένα ζήτημα θεμελιώδους εθνικής σημασίας», σημείωσε.
Ο Κάμερον, φυσικά, έχασε το δημοψήφισμα και παραιτήθηκε αμέσως λίγες ώρες αργότερα. Έχοντας περάσει όλη την προεκλογική εκστρατεία επιμένοντας ότι δεν θα έφευγε αν η χώρα ψήφιζε υπέρ της εξόδου από την ΕΕ, τελικά έκανε ακριβώς αυτό.
Η απόφασή του να παραιτηθεί ξεκίνησε αυτό που τώρα μοιάζει πλέον με μια πολιτική τάση.
Περιστρεφόμενη πόρτα
Λίγες εβδομάδες μετά την αποχώρηση του Κάμερον, η Τερέζα Μέι ανέλαβε την πρωθυπουργία υποσχόμενη να «κάνει το Brexit να πετύχει», ωστόσο προκάλεσε χάος στις εκλογές την επόμενη άνοιξη και αναγκάστηκε η ίδια να παραιτηθεί δύο χρόνια μετά.
Ο Μπόρις Τζόνσον ανέλαβε στη συνέχεια, εξασφαλίζοντας μεγάλη πλειοψηφία το 2019, ωστόσο έχασε την εμπιστοσύνη του κόμματός του μετά από μια σειρά σκανδάλων που κορυφώθηκαν με την μαζική αποχώρηση των υπουργών του το 2022.
«Όπως είδαμε στο Γουέστμινστερ», είπε ο Τζόνσον καθώς ανακοίνωνε την παραίτησή του έξω από την Ντάουνινγκ Στριτ, όπου ο Στάρμερ έκανε τη δήλωσή του τη Δευτέρα, «το ένστικτο της αγέλης είναι ισχυρό - και όταν η αγέλη κινείται, κινείται μαζικά».
Για μερικές μόνο εβδομάδες εκείνο το φθινόπωρο, η Λιζ Τρας ήταν η πρωθυπουργός της Βρετανίας, πριν έρθει η σειρά της να πέσει θύμα των βουλευτών του κόμματός της. Στη συνέχεια, έδωσαν τη θέση της στον Ρίσι Σουνάκ, ο οποίος παρέμεινε στη θέση για μια διετία, μέχρι που έχασε από τον Στάρμερ το 2024.
Μετά την σαρωτική του νίκη, ο Στάρμερ υποσχέθηκε να τερματίσει το «χάος» και να επαναφέρει τη σταθερότητα στην διακυβέρνηση της χώρας, προκειμένου αυτή να επηρεάζει λιγότερο την καθημερινότητα των πολιτών. Με άλλα λόγια, ήθελε να κάνει ξανά την πολιτική βαρετή.
Ωστόσο, τόσο για τη χώρα όσο και για τους βουλευτές του που ανυπομονούσαν για την «αλλαγή» που είχε υποσχεθεί, η βαρετή και ικανή διοίκηση δεν αποδείχθηκε αρκετή.
Λάθη και αναδιπλώσεις
Στα μάτια των πολλών επικριτών του, ο Στάρμερ δεν πέτυχε καν αυτό. Η θητεία του θα μείνει στην ιστορία για τις πολλές αναδιπλώσεις σε βασικές πολιτικές υπό την πίεση των βουλευτών των οποίων υποτίθεται ότι θα ηγούνταν. Οι ψηφοφόροι έχασαν την αίσθηση του τι προσπαθούσε να πετύχει και τι προσπαθούσε να αναιρέσει.
Την ίδια ώρα υπήρχε μια προσωπική αντιπάθεια για τον Στάρμερ από ομάδες ψηφοφόρων την οποία οι δημοσκόποι δυσκολεύονταν να εξηγήσουν. Η δημοτικότητά του έπεσε κατακόρυφα και ταχύτερα από κάθε προηγούμενο πρωθυπουργό.
Μέσα σε μόλις ένα χρόνο από την επίτευξη μιας ιστορικής νίκης, οι Εργατικοί είχαν μείνει πίσω στις δημοσκοπήσεις από το λαϊκιστικό Reform UK του Νάιτζελ Φάρατζ, ενώ έχασαν και τις τοπικές και περιφερειακές εκλογές.
Για τους βουλευτές των Εργατικών έγινε αδύνατο να αγνοήσουν την οργή ενός ολοένα πιο ασταθούς εκλογικού σώματος, του οποίου η δυναμική είχε διαμορφωθεί από τη συζήτηση για το Brexit. Ενώ η Ευρώπη δεν αποτελεί πλέον ένα ιδιαίτερα σημαντικό ζήτημα για τους περισσότερους ψηφοφόρους, η διαίρεση μεταξύ σε υπέρ και κατά του Brexit ψηφοφόρων, τόσο στα δεξιά όσο και στα αριστερά κόμματα, εξακολουθεί να επηρεάζει τα εκλογικά αποτελέσματα, όπως αποκάλυψε πρόσφατη μελέτη.
Ταυτόχρονα, οι ψηφοφόροι φαίνεται να έχουν πλέον πολύ λιγότερη υπομονή με τους πολιτικούς τους.
Γενιά Brexit
Ενώ στο παρελθόν οι νέες κυβερνήσεις απολάμβαναν μια περίοδο χάριτος κατά την ανάληψη των καθηκόντων τους, το κοινό δεν είναι πλέον διατεθειμένο να περιμένει πολύ για αποτελέσματα.
«Πιστεύω ότι οι ψηφοφόροι είναι πλέον λιγότερο επιεικής, και επειδή το εκλογικό σώμα είναι πιο ασταθές, οι βουλευτές είναι επίσης πιο ασταθείς», δηλώνει ο καθηγητής Φίλιπ Κάουλι. «Οι πιέσεις που αντιμετωπίζουν οι βουλευτές είναι διαφορετικές από ό,τι ήταν παλιά» τονίζει.
Ο Στάρμερ ανησύχησε τους βουλευτές των Εργατικών οδηγώντας τους προς μια «εκλογική ζώνη θανάτου», όπου κινδύνευσαν να εξαλειφθούν πολιτικά.
Οι θλιβερές ήττες στις εκλογές στην Ουαλία, τη Σκωτία και σε όλες τις τοπικές αυτοδιοικήσεις στην Αγγλία τον περασμένο μήνα επιβεβαίωσαν ότι η κατακόρυφη πτώση των Εργατικών στις δημοσκοπήσεις δεν ήταν μία σύμπτωση.
«Αναρωτιέμαι τώρα αν υπάρχει μία πιο γρήγορη τάση να σκέφτονται οι βουλευτές, "Λοιπόν, θα μπορούσαμε να απαλλαγούμε από τον αρχηγό"», τόνισε ο Κάουλι.
Το έργο του Μπέρναμ, αν επιβεβαιωθεί ως πρωθυπουργός, δεν θα είναι ευκολότερο από εκείνο που αντιμετώπισε ο Στάρμερ, ή ο Σούνακ, η Τρας, ο Τζόνσον ή η Μέι.
Θεωρείται ευρέως πως είναι καλύτερος επικοινωνιακά από τον Στάρμερ και πιο ικανός να συνδεθεί με τους ψηφοφόρους, ειδικά στη βόρεια Αγγλία. Και έδειξε ότι μπορεί να νικήσει το Reform UK του Φάρατζ στις ενδιάμεσες εκλογές του Μάκερφιλντ την περασμένη εβδομάδα.
Ωστόσο, δεν έχει άμεση λαϊκή εντολή, πέρα από την υποστήριξη λιγότερων από 25.000 ψηφοφόρων στη νέα του εκλογική περιφέρεια, ενώ δεν έχει παρουσιάσει κάποιο κυβερνητικό πρόγραμμα. Επίσης, δεν ήταν καν βουλευτής την τελευταία φορά που οι Βρετανοί πολίτες ψήφισαν για νέα κυβέρνηση.
Ο Μπέρναμ θα πρέπει να μεταφράσει την ξεκάθαρη τοπική εκλογική του νίκη σε εθνική επιτυχία και μάλιστα σύντομα. Αν δεν το κάνει, μπορεί να μην αργήσει πολύ να αρχίσουν ξανά οι βουλευτές της «Γενιάς Brexit» να αναρωτιούνται αν κάποιος άλλος θα μπορούσε να κάνει καλύτερη δουλειά.
