Στην επόμενη, κρίσιμη φάση περνά η διαχείριση των καμένων εκτάσεων στη Δυτική Αττική, σχεδόν δύο εβδομάδες μετά τη μεγάλη πυρκαγιά της 31ης Ιουλίου που άφησε πίσω της περισσότερα από 113.000 στρέμματα καμένης γης. Με την πλήρη χαρτογράφηση της περιοχής να έχει πλέον ολοκληρωθεί, το βάρος μεταφέρεται στα περισσότερο ευάλωτα σημεία και στις παρεμβάσεις που πρέπει να προηγηθούν των πρώτων ισχυρών βροχοπτώσεων του φθινοπώρου, όταν αυξάνεται ο κίνδυνος διάβρωσης, μεταφοράς φερτών υλικών και πλημμυρικών φαινομένων στις χαμηλότερες περιοχές.
Το επόμενο διάστημα θεωρείται καθοριστικό, καθώς μέχρι τα μέσα Σεπτεμβρίου ο σχεδιασμός θα πρέπει να έχει περάσει, από τους χάρτες και τις αυτοψίες, στις πρώτες εργασίες στο πεδίο. Η χαρτογράφηση των καμένων εκτάσεων ολοκληρώθηκε μέσα σε λίγες ημέρες και έχει ήδη εκδοθεί η απόφαση ορισμού της Τράπεζας Πειραιώς ως Αναδόχου Αποκατάστασης για τις εκτάσεις αρμοδιότητας του Δασαρχείου Αιγάλεω. Η απόφαση καλύπτει τη χρηματοδότηση τόσο της απαιτούμενης μελέτης όσο και της άμεσης υλοποίησης των πρώτων αντιδιαβρωτικών και αντιπλημμυρικών έργων, συνολικού προϋπολογισμού 1,5 εκατ. ευρώ.
Η μελέτη εκπονείται ήδη και θα καθορίσει πού ακριβώς θα γίνουν οι παρεμβάσεις. Το αρμόδιο Τμήμα Δασικών Χαρτών της Γενικής Διεύθυνσης Δασών και Δασικού Περιβάλλοντος έχει ολοκληρώσει το πλήρες χαρτογραφικό υλικό με τα απαραίτητα γεωχωρικά δεδομένα, ενώ έχουν παραχθεί και χάρτες σφοδρότητας καύσης. Μάλιστα, για την αποτύπωση της έντασης με την οποία επλήγησαν οι διαφορετικές εκτάσεις χρησιμοποιήθηκαν τρεις διαφορετικές προσεγγίσεις, ώστε τα αποτελέσματα να είναι συγκρίσιμα.
Οι χάρτες αυτοί, σε συνδυασμό με τα στοιχεία από τις επιτόπιες αυτοψίες, θα δείξουν ποιες πλαγιές και ποιες φυσικές γραμμές απορροής χρειάζονται ταχύτερη παρέμβαση. Τα έργα επομένως θα είναι στοχευμένα στις κρίσιμες θέσεις που θα προσδιορίσει η μελέτη, με βασικό ζητούμενο τη συγκράτηση εδαφών και φερτών υλικών και τον περιορισμό του κινδύνου πλημμυρικών φαινομένων τόσο μέσα στην πληγείσα ζώνη όσο και στις κατάντη περιοχές.
Η κλίμακα της πυρκαγιάς κάνει αυτή τη διαδικασία ιδιαίτερα σημαντική. Από τα συνολικά 113.386 στρέμματα που κάηκαν, τα 45.971 στρέμματα, δηλαδή το 40,54%, αντιστοιχούν σε πευκοδάση, ενώ άλλα 40.059 στρέμματα αφορούν αμιγείς ή σχεδόν αμιγείς θαμνώνες. Περίπου 12.235 στρέμματα είναι γεωργικές εκτάσεις, ενώ επηρεάστηκαν και περίπου 900 στρέμματα ελάτης. Σε τμήμα των τελευταίων η φωτιά πέρασε επιφανειακά, κάτι που σημαίνει ότι η τελική εικόνα της ζημιάς δεν ταυτίζεται απαραίτητα με το σύνολο της έκτασης από την οποία πέρασε η πυρκαγιά.
Τι θα γίνει στα καμένα πριν από τις πρώτες ισχυρές βροχές
Το διάστημα που ακολουθεί μια μεγάλη δασική πυρκαγιά είναι ιδιαίτερα κρίσιμο για το έδαφος. Η απώλεια της βλάστησης και μέρους του φυσικού στρώματος που το προστατεύει αφήνει τις καμένες πλαγιές περισσότερο εκτεθειμένες στη βροχή. Όσο μεγαλύτερη είναι η κλίση μιας περιοχής και όσο εντονότερη ήταν η καύση, τόσο μεγαλύτερη μπορεί να είναι η μετακίνηση χώματος, στάχτης, λίθων και άλλων υλικών με την επιφανειακή απορροή.
Για τον λόγο αυτό οι πρώτες παρεμβάσεις έχουν κυρίως χαρακτήρα συγκράτησης και σταθεροποίησης. Στις θέσεις που θα επιλεγούν προβλέπεται να κατασκευαστούν κορμοδέματα, κορμοφράγματα, κλαδοπλέγματα και, όπου απαιτείται, σανιδότοιχοι.
Τα κορμοδέματα κατασκευάζονται με κορμούς που τοποθετούνται κατάλληλα στις πλαγιές, δημιουργώντας μικρά εμπόδια στην κίνηση του νερού και συμβάλλοντας στη συγκράτηση του εδάφους και των υλικών που διαφορετικά θα μπορούσαν να παρασυρθούν χαμηλότερα. Τα κλαδοπλέγματα λειτουργούν με αντίστοιχη λογική, αξιοποιώντας κλαδιά και άλλα διαθέσιμα υλικά για την προστασία ευάλωτων τμημάτων της πλαγιάς.
Τα κορμοφράγματα χρησιμοποιούνται σε μικρές χαράδρες και φυσικές γραμμές απορροής, όπου συγκεντρώνεται το νερό. Λειτουργούν ως μικρά εμπόδια που περιορίζουν την ταχύτητα της ροής και συγκρατούν μέρος των φερτών υλικών πριν αυτά κινηθούν προς χαμηλότερες περιοχές. Όπου οι συνθήκες το απαιτούν προβλέπονται και σανιδότοιχοι, επίσης για τη συγκράτηση υλικών σε κρίσιμα σημεία.
Η λογική των παρεμβάσεων δεν είναι να εμποδίσουν τη φυσική ροή του νερού, αλλά να περιορίσουν τη δυνατότητά του να απομακρύνει μεγάλες ποσότητες εδάφους από τις καμένες εκτάσεις. Γι' αυτό και η επιλογή των θέσεων δεν γίνεται μόνο με βάση το περίγραμμα της πυρκαγιάς, αλλά και με βάση τη σφοδρότητα της καύσης, τη μορφολογία του εδάφους και τα δεδομένα που συγκεντρώνονται στις αυτοψίες.
Από την προστασία του εδάφους στη φυσική αναγέννηση
Η πρώτη αυτή φάση αποτελεί μόνο την αρχή της αποκατάστασης. Μετά τα αντιδιαβρωτικά έργα ακολουθούν τα ορεινά αντιπλημμυρικά, ενώ σε επόμενο στάδιο θα αξιολογηθεί η φυσική αναγέννηση των δασικών εκτάσεων. Εκεί όπου το οικοσύστημα μπορεί να επανέλθει μόνο του, η διαδικασία θα παρακολουθείται χωρίς να προηγηθεί τεχνητή αναδάσωση. Στις περιοχές όπου η φυσική αναγέννηση αποδειχθεί ανεπαρκής θα εξεταστούν στη συνέχεια παρεμβάσεις αναδάσωσης.
Στα επόμενα στάδια περιλαμβάνονται και έργα ορεινής υδρονομίας, όπως κατασκευές για τον έλεγχο της απορροής και των φερτών υλικών. Πρόκειται ουσιαστικά για μια αλληλουχία παρεμβάσεων που ξεκινά από το επείγον - τη συγκράτηση του εδάφους πριν από τις βροχές - και φτάνει στη μακροπρόθεσμη αποκατάσταση του δασικού οικοσυστήματος.
Η επί του πεδίου υλοποίηση των πρώτων έργων θα ανατεθεί σε εξειδικευμένους φορείς που θα ορίσει η Τράπεζα Πειραιώς, σε συνεργασία με τη Γενική Διεύθυνση Δασών και Δασικού Περιβάλλοντος και υπό την εποπτεία και τις οδηγίες της αρμόδιας Δασικής Υπηρεσίας.
Η προσοχή στρέφεται πλέον στις πρώτες ισχυρές βροχές του φθινοπώρου. Μέχρι τότε, το στοίχημα είναι να έχουν προστατευθεί τα πιο ευάλωτα σημεία της καμένης έκτασης, πριν η διάβρωση και τα φερτά υλικά δημιουργήσουν νέα προβλήματα στη Δυτική Αττική.
