Τον κώδωνα του κινδύνου για τις αποτιμήσεις που έχει δημιουργήσει το ξέφρενο ράλι της τεχνητής νοημοσύνης στις αγορές κρούουν οικονομολόγοι της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, προειδοποιώντας ότι μια ισχυρή διόρθωση στη Wall Street δεν θα περιοριζόταν στις ΗΠΑ, αλλά θα μπορούσε να μεταδοθεί γρήγορα στην Ευρωζώνη.
Σε ανάλυση που δημοσιεύθηκε τη Δευτέρα στο blog της ΕΚΤ, οι Malin Andersson, Johannes Breckenfelder, Stefano Corradin, Kalin Nikolov και Maria Antonietta Viola θέτουν ευθέως το ερώτημα εάν το σημερινό AI boom αποτελεί μια ορθολογική αποτίμηση μιας τεχνολογικής επανάστασης ή την επανάληψη της «φούσκας» των dot-com. Το συμπέρασμά τους είναι μάλλον ανησυχητικό: η ιστορική εμπειρία από προηγούμενες τεχνολογικές επαναστάσεις υποδεικνύει ότι μια διόρθωση των σημερινών αποτιμήσεων είναι πιθανή.
Οι αποτιμήσεις της αμερικανικής χρηματιστηριακής αγοράς, με βάση τον δείκτη CAPE, βρίσκονται σήμερα κοντά στα ιστορικά υψηλά τους, ενώ και στην Ευρωζώνη έχουν κινηθεί ανοδικά, αν και σε σαφώς μικρότερο βαθμό. Πίσω από την άνοδο βρίσκεται σε μεγάλο βαθμό ο ενθουσιασμός των επενδυτών για τις δυνατότητες της τεχνητής νοημοσύνης να μεταμορφώσει την οικονομία και να εκτοξεύσει την κερδοφορία των επιχειρήσεων.
Γιατί ακόμη και μια επιτυχημένη AI μπορεί να φέρει διόρθωση
Η ΕΚΤ παραλληλίζει τη σημερινή συγκυρία με προηγούμενες τεχνολογικές επαναστάσεις, από την ανάπτυξη των σιδηροδρόμων τον 19ο αιώνα και την εξάπλωση του ηλεκτρισμού και του ραδιοφώνου τη δεκαετία του 1920 έως την έκρηξη του internet τη δεκαετία του 1990.
Το κοινό χαρακτηριστικό ήταν ότι μια πραγματικά μετασχηματιστική τεχνολογία προσέλκυε τεράστιες επενδύσεις και οδηγούσε τις αποτιμήσεις των εταιρειών που πρωταγωνιστούσαν σε αυτή σε μεγάλη άνοδο, πριν ακολουθήσει σημαντική πτώση.
Το ενδιαφέρον είναι ότι, σύμφωνα με τους οικονομολόγους, μια τέτοια διόρθωση δεν προϋποθέτει ότι η AI είναι «φούσκα». Ακόμη και εάν οι σημερινές υψηλές αποτιμήσεις είναι ορθολογικές και η τεχνητή νοημοσύνη ανταποκριθεί στις μεγάλες προσδοκίες, οι τιμές των μετοχών μπορούν κάποια στιγμή να υποχωρήσουν. Καθώς η τεχνολογία εξαπλώνεται στο σύνολο της οικονομίας, ο σχετικός κίνδυνος παύει να αφορά μεμονωμένες εταιρείες και μετατρέπεται σε συστημικό κίνδυνο, τον οποίο οι επενδυτές δεν μπορούν εύκολα να διαφοροποιήσουν.
Υπάρχει βέβαια και η λιγότερο «αθώα» εκδοχή: οι επενδυτές να έχουν γίνει υπερβολικά αισιόδοξοι και να έχουν οδηγήσει τις τιμές πολύ πάνω από τα θεμελιώδη μεγέθη. Σε αυτή την περίπτωση, όταν ο ενθουσιασμός υποχωρήσει, η διόρθωση μπορεί να είναι ακόμη πιο απότομη.
Τα 440 δισ. ευρώ και οι Magnificent Seven
Εδώ αρχίζει το ευρωπαϊκό πρόβλημα. Η μεγάλη βαρύτητα των Magnificent Seven –Alphabet, Amazon, Apple, Tesla, Meta, Microsoft και Nvidia– στους παγκόσμιους χρηματιστηριακούς δείκτες σημαίνει ότι η έκθεση των Ευρωπαίων επενδυτών στις αμερικανικές τεχνολογικές μετοχές είναι πολύ μεγαλύτερη από όσο ενδεχομένως φαίνεται με την πρώτη ματιά.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει η ΕΚΤ, τα νοικοκυριά της Ευρωζώνης έχουν έκθεση περίπου 440 δισ. ευρώ στις αμερικανικές τεχνολογικές μετοχές, κυρίως μέσω αμοιβαίων κεφαλαίων και ETFs. Σημαντική έκθεση στις Magnificent Seven έχουν επίσης ασφαλιστικές εταιρείες και συνταξιοδοτικά ταμεία.
Και ακριβώς η διάδοση των επενδύσεων μέσω funds δημιουργεί έναν δυνητικό μηχανισμό μετάδοσης της κρίσης. Σε περίπτωση μεγάλης πτώσης, οι μαζικές εξαγορές μεριδίων μπορούν να αναγκάσουν τα funds να πουλήσουν περιουσιακά στοιχεία για να καλύψουν τις εκροές. Οι πωλήσεις πιέζουν περαιτέρω τις τιμές, προκαλώντας νέες εκροές και δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο.
Γι' αυτό και, κατά τους συντάκτες της ανάλυσης, μια διόρθωση των Magnificent Seven δεν αποτελεί απλώς ζήτημα απωλειών για τους επενδυτές, αλλά δυνητικό ζήτημα χρηματοπιστωτικής σταθερότητας για την Ευρωζώνη.
Γιατί σήμερα τα «όπλα» είναι λιγότερα
Το δυσμενέστερο σενάριο δεν είναι απλώς μια πτώση των τεχνολογικών μετοχών. Είναι να συμπέσει η διόρθωση με ευρύτερη αστάθεια στις αγορές.
Σε αυτή την περίπτωση, επισημαίνεται ότι οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής έχουν σήμερα μικρότερα περιθώρια αντίδρασης σε σχέση με την εποχή της dot-com κρίσης, τόσο ως προς τη δυνατότητα μείωσης των επιτοκίων όσο και ως προς τη χρήση της δημοσιονομικής πολιτικής για την απορρόφηση των κραδασμών.
Η ίδια η Ευρωζώνη, πάντως, δεν εμφανίζει προς το παρόν αντίστοιχα επίπεδα «AI ευφορίας». Οι ευρωπαϊκές αποτιμήσεις παραμένουν αισθητά χαμηλότερες από τις αμερικανικές, ενώ οι χρηματιστηριακές αγορές της περιοχής εξακολουθούν να κυριαρχούνται περισσότερο από εταιρείες της «παλαιάς οικονομίας».
Παράλληλα, η υιοθέτηση της AI από τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις αυξάνεται και οι ψηφιακές επενδύσεις στην Ευρωζώνη έχουν ενισχυθεί σημαντικά. Σύμφωνα με την ανάλυση, η συνολική αύξηση των ψηφιακών επενδύσεων την τελευταία δεκαετία ήταν υπερτριπλάσια της σωρευτικής αύξησης του ΑΕΠ την ίδια περίοδο.
Ένα αμερικανικό κραχ δεν θα μείνει στην Αμερική
Αυτό μειώνει τον κίνδυνο μιας αμιγώς ευρωπαϊκής «φούσκας» τεχνητής νοημοσύνης, όχι όμως και τον κίνδυνο μετάδοσης μιας κρίσης από τις ΗΠΑ.
Οι αμερικανικές και ευρωπαϊκές αγορές εμφανίζουν ιστορικά υψηλή συσχέτιση, ενώ η έκθεση ευρωπαϊκών νοικοκυριών και θεσμικών επενδυτών στη Wall Street δημιουργεί ακόμη έναν δίαυλο μετάδοσης.
Μια μεγάλη αμερικανική διόρθωση που θα συνδέεται με την AI θα μπορούσε, σύμφωνα με τους οικονομολόγους, να επηρεάσει όχι μόνο τις ευρωπαϊκές μετοχές αλλά και το οικονομικό κλίμα, τις συνθήκες χρηματοδότησης και τις προσλήψεις στην Ευρωζώνη. Με άλλα λόγια, μια ενδεχόμενη κατάρρευση του AI trade στις ΗΠΑ δύσκολα θα παρέμενε αμερικανική υπόθεση.
Η ανάλυση δεν υποστηρίζει ότι η σημερινή άνοδος της τεχνητής νοημοσύνης είναι απαραίτητα μια νέα dot-com φούσκα ούτε επιχειρεί να προβλέψει πότε θα έρθει μια διόρθωση. Το βασικό μήνυμα είναι διαφορετικό: είτε οι σημερινές τιμές δικαιολογούνται από τις μελλοντικές δυνατότητες της AI είτε εμπεριέχουν υπερβολική αισιοδοξία, η ιστορία των μεγάλων τεχνολογικών επαναστάσεων δείχνει ότι οι περίοδοι εκρηκτικής ανόδου συνοδεύονται συχνά από σημαντικές διορθώσεις.
Και αυτή τη φορά, η Ευρώπη έχει αρκετά χρήματα τοποθετημένα στο αμερικανικό AI boom ώστε να μην μπορεί να παρακολουθεί από απόσταση.
