Μετά από τεσσεράμισι χρόνια πολέμου πλήρους κλίμακας με την Ουκρανία, η Ρωσία έχει εξελιχθεί σε μια οικονομία δύο ταχυτήτων. «Αν είσαι τυχερός και εργάζεσαι σε μια εταιρεία που κατασκευάζει άρματα μάχης, τότε όλα πάνε καλά. Διαφορετικά, πιθανότατα αντιμετωπίζεις προβλήματα», δήλωσε στο CNBC ο Άλεξ Κολιάντρ, διευθυντής Ευρώπης στην εταιρεία συμβούλων Eurasia Group.
Η πολεμική οικονομία της Ρωσίας ήρθε στο επίκεντρο τις τελευταίες εβδομάδες, λόγω των ουκρανικών επιθέσεων με drones μεγάλου βεληνεκούς εναντίον διυλιστηρίων πετρελαίου και αποθηκών διανομής.
Παρότι η ρωσική οικονομία έχει διαψεύσει τις δυσοίωνες προβλέψεις και, σύμφωνα με τα πρόσφατα στοιχεία, εξακολουθεί να αναπτύσσεται με αργούς ρυθμούς, οι αναλυτές υποστηρίζουν ότι αυτό κρύβει σημαντικά προβλήματα. Μεταξύ αυτών είναι η εξάρτηση του Κρεμλίνου από τις στρατιωτικές δαπάνες, η αύξηση των φόρων και η χορήγηση επιδοτούμενων τραπεζικών δανείων.
Ωστόσο, αμφισβητούν το κατά πόσο αυτές οι πιέσεις θα οδηγήσουν τη Ρωσία να εγκαταλείψει τον πόλεμο.
Μάλιστα, ο Κολιάντρ προειδοποίησε ότι η επιδείνωση της οικονομίας θα μπορούσε να δώσει στον πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν κίνητρο να κλιμακώσει τη σύγκρουση.
«Αν ήμουν ο Πούτιν - ο Θεός να με φυλάει- πιθανότατα θα αποφάσιζα ότι είναι προς το συμφέρον μου να κλιμακώσω τώρα και να προσπαθήσω να τελειώσω τον πόλεμο με τους δικούς μου όρους, αντί να περιμένω μέχρι να τελειώσουν κάποια στιγμή στο μέλλον τα χρήματα», δήλωσε ο Κολιάντρ.
Η Ρωσική Πρεσβεία στο Λονδίνο και το ρωσικό υπουργείο Εξωτερικών δεν απάντησαν άμεσα στο αίτημα του CNBC για σχόλιο.
Ο Κολιάντρ δήλωσε ότι το Κρεμλίνο θα μπορούσε να ισοσκελίσει τα δημοσιονομικά του μεγέθη με ορισμένα «λογιστικά τεχνάσματα», όμως τα οικονομικά προβλήματα της χώρας «δεν θα εξαφανιστούν και θα συνεχίζουν να συσσωρεύονται».
Πρόσθεσε: «Αυτό έχει ήδη αρχίσει να συμβαίνει, μέσω του πληθωρισμού, μέσω της επιβράδυνσης της μη στρατιωτικής οικονομίας και μέσω των υψηλότερων επιτοκίων».
Δύο βασικοί δείκτες για τη ρωσική οικονομία
Για πρώτη φορά από το 2023, η ρωσική οικονομία επέστρεψε σε ανάπτυξη κατά την περίοδο Απριλίου-Ιουνίου.
Το ΑΕΠ της χώρας αυξήθηκε κατά 1,3% σε ετήσια βάση το δεύτερο τρίμηνο, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία που δημοσιεύθηκαν αυτή την εβδομάδα, ενώ το ΑΕΠ αυξήθηκε κατά 0,6% στο πρώτο εξάμηνο του έτους. Τα στοιχεία για το δεύτερο τρίμηνο ξεπέρασαν τις προβλέψεις τόσο της κυβέρνησης όσο και της κεντρικής τράπεζας.
Τα στοιχεία δείχνουν ότι οι κρατικές δαπάνες για το στρατιωτικο-βιομηχανικό σύμπλεγμα, καθώς και η πρόσφατη άνοδος των τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου, έχουν συμβάλει στη στήριξη της πολεμικής οικονομίας της Ρωσίας.
Ωστόσο, ο Charles Lichfield, διευθυντής οικονομικών προβλέψεων και ανάλυσης στο GeoEconomics Center του Atlantic Council, δήλωσε ότι οι σημαντικότεροι δείκτες για την κατανόηση της πραγματικής εικόνας είναι το δημοσιονομικό έλλειμμα και ο πληθωρισμός.
«Βρίσκονται σε πορεία να διπλασιάσουν το έλλειμμα που είχαν το 2025, και εκείνο ήταν ήδη διπλάσιο από το έλλειμμα του 2024», δήλωσε ο Λίτσφιλντ, επισημαίνοντας τα μειωμένα έσοδα από την ενέργεια της χώρας, παρά την άνοδο των τιμών των ορυκτών καυσίμων τους τελευταίους μήνες.
Κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026, τα έσοδα από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο αντιστοιχούσαν στο 64% του επιπέδου που είχαν την αντίστοιχη περίοδο δύο χρόνια νωρίτερα. Οι συνεχείς ουκρανικές επιθέσεις με drones έχουν πλήξει τα ρωσικά διυλιστήρια, ενώ οι αυστηρότερες δυτικές κυρώσεις έχουν αρχίσει να επηρεάζουν τη ρωσική οικονομία, όπως το χαμηλότερο ανώτατο όριο τιμής του ρωσικού πετρελαίου που επέβαλε η Ευρωπαϊκή Ένωση και τα μέτρα κατά των φορέων που διευκολύνουν τον λεγόμενο «σκιώδη στόλο» της Ρωσίας.
«Όσον αφορά τον πληθωρισμό, κατάφεραν να τον μειώσουν ουσιαστικά στον στόχο του 4% στα τέλη του περασμένου έτους, κάτι που ήταν σημαντικό επίτευγμα δεδομένων όλων των εσωτερικών και εξωτερικών πληθωριστικών πιέσεων. Όμως φαίνεται ότι αυτό δεν θα διαρκέσει», δήλωσε ο Λίτσφιλντ.
Τι δείχνουν οι αγορές μπισκότων από τους Ρώσους για την οικονομία
Νωρίτερα μέσα στη χρονιά, η μεγαλύτερη αλυσίδα λιανικής της χώρας δήλωσε ότι οι καταναλωτές στρέφονταν ολοένα περισσότερο σε φθηνότερα τρόφιμα και προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας.
«Πρόσφατα παρατηρήσαμε ότι η κατανάλωση μπισκότων έχει αυξηθεί - σχεδόν δυόμισι φορές», δήλωσε τον Απρίλιο η πρόεδρος του ομίλου X5 Group, Γεκατερίνα Λομπατσέβα, σύμφωνα με το RBC News και τη σχετική μετάφραση των Moscow Times.
«Είναι κάτι γλυκό, μια μικρή απόλαυση, αλλά φθηνότερη από τη σοκολάτα και άλλα είδη ζαχαροπλαστικής».
Ερωτηθείς σχετικά με τα μέτρα που θα μπορούσε να λάβει το Κρεμλίνο για να περιορίσει την κατάσταση, ο Λίτσφιλντ δήλωσε ότι η ρωσική κυβέρνηση θα μπορούσε να επιβάλει υψηλότερους φόρους στις εταιρείες πετρελαίου και φυσικού αερίου από εκείνους που προβλέπει σήμερα η φορολογική νομοθεσία, να προσπαθήσει να δανειστεί χρήματα από το εξωτερικό ή, ενδεχομένως, να αξιοποιήσει το ήμισυ των αποθεματικών της κεντρικής τράπεζας που παραμένει εκτός δυτικών κυρώσεων.
Πέρα από τα περίπου 300 δισεκατομμύρια δολάρια που έχουν παγώσει μετά την έναρξη του πολέμου, εκτιμάται ότι η κεντρική τράπεζα της Ρωσίας διαθέτει περίπου άλλα 300 δισεκατομμύρια δολάρια σε αποθεματικά, είτε εντός της Ρωσίας είτε σε χώρες και δικαιοδοσίες που δεν υπόκεινται σε κυρώσεις.
Τα χρήματα αυτά θα μπορούσαν θεωρητικά να χρησιμοποιηθούν για να καλύψουν μέρος των δημοσιονομικών κενών, δήλωσε ο Λίτσφιλντ. Ωστόσο, μια τέτοια κίνηση θα μπορούσε να υπονομεύσει την εμπιστοσύνη στη δέσμευση της κεντρικής τράπεζας να καταπολεμήσει τον πληθωρισμό.
Ο Λίτσφιλντ δήλωσε ότι δεν αναμένει πως η Ρωσία θα τερματίσει τον πόλεμο για οικονομικούς λόγους, παρά τις πιέσεις που αντιμετωπίζει.
Η ρωσική οικονομία δύσκολα θα καθορίσει την έκβαση του πολέμου στην Ουκρανία
Η Ελίνα Ριμπάκοβα, ανώτερη ερευνήτρια στο Peterson Institute for International Economics, δήλωσε επίσης ότι είναι απίθανο η ρωσική οικονομία να αναγκάσει τη Μόσχα να τερματίσει τον πόλεμο, όσο η χώρα εξακολουθεί να επωφελείται από τις υψηλότερες τιμές του πετρελαίου.
«Η κατάσταση θα πρέπει να γίνει πολύ πιο δραματική», δήλωσε η Ριμπάκοβα στο CNBC σε τηλεφωνική συνέντευξη. «Αν μου πείτε ότι θα έχουμε τιμές πετρελαίου στα 35 ή 40 δολάρια το βαρέλι για τον επόμενο χρόνο, τότε ίσως αυτό να έπαιζε ρόλο. Αλλά αυτή τη στιγμή, ιδιαίτερα δεδομένου του πολέμου μεταξύ Ισραήλ, ΗΠΑ και Ιράν, κάτι τέτοιο είναι απίθανο».
Η Ριμπάκοβα δήλωσε ότι η συζήτηση ήταν διαφορετική όταν οι τιμές του πετρελαίου ήταν πολύ χαμηλότερες τον Ιανουάριο και τον Φεβρουάριο και η ρωσική κυβέρνηση συζητούσε την αναθεώρηση του προϋπολογισμού για το 2026, παρότι η χρονιά μόλις είχε ξεκινήσει, γεγονός που υποδήλωνε ότι η χώρα αντιμετώπιζε σοβαρά προβλήματα.
Πρόσθεσε ότι ο Πούτιν έχει «ποντάρει τόσα πολλά» στον πόλεμο, ώστε «σχεδόν αισθάνεται ότι πρέπει να συνεχίσει».
