Η κορύφωση της καλοκαιρινής περιόδου βρίσκει φέτος τις αεροπορικές εταιρείες αντιμέτωπες με μια εξίσωση που γίνεται όλο και δυσκολότερη: περισσότερες πτήσεις και υψηλή ζήτηση, αλλά ταυτόχρονα ένα κόστος καυσίμων που μπορεί να αλλάξει θεαματικά μέσα σε λίγες ημέρες. Η ένταση στη Μέση Ανατολή και η αβεβαιότητα γύρω από τα Στενά του Ορμούζ έχουν περάσει από την αγορά του πετρελαίου απευθείας στα οικονομικά των αερομεταφορών, με το jet fuel να αποτελεί πλέον σχεδόν το ένα τρίτο του λειτουργικού κόστους του κλάδου.
Οι αριθμοί του φετινού καλοκαιριού αποτυπώνουν το μέγεθος της μεταβλητότητας. Στις 3 Ιουλίου το jet fuel στην Ευρώπη βρισκόταν στα 2,91 δολάρια ανά γαλόνι, έχοντας υποχωρήσει αισθητά από τα 5,01 δολάρια που είχε αγγίξει στην κορύφωση της κρίσης στις αρχές Απριλίου. Μόλις δύο εβδομάδες αργότερα, στις 17 Ιουλίου, είχε ανέβει ξανά στα 3,66 δολάρια ανά γαλόνι, σημειώνοντας αύξηση 26% μέσα σε δύο εβδομάδες, σύμφωνα με το EUROCONTROL.
Για έναν κλάδο που καταναλώνει περισσότερα από 100 δισ. γαλόνια καυσίμων τον χρόνο, τέτοιες διακυμάνσεις μεταφράζονται σε δισεκατομμύρια δολάρια πρόσθετου κόστους. Και η πίεση δεν έχει υποχωρήσει τον Αύγουστο. Στις 11 Αυγούστου το Brent βρέθηκε στα 88,67 δολάρια το βαρέλι, έχοντας ενισχυθεί κατά 44% από τις αρχές του 2026, καθώς η αγορά εξακολουθεί να τιμολογεί τον κίνδυνο διαταραχών στην προσφορά. Πριν από την κρίση, από τα Στενά του Ορμούζ περνούσε περίπου το 20% της παγκόσμιας ροής πετρελαίου.
Από τα 90 στα 152 δολάρια το βαρέλι
Το μέγεθος της ανατροπής φαίνεται ακόμη καθαρότερα στις αναθεωρημένες προβλέψεις της IATA. Το jet fuel, που το 2025 είχε μέση τιμή περίπου 90 δολάρια το βαρέλι, αναμένεται πλέον να διαμορφωθεί κατά μέσο όρο στα 152 δολάρια το βαρέλι το 2026, καταγράφοντας αύξηση σχεδόν 70%. Για το Brent, η IATA προβλέπει μέση τιμή 95 δολαρίων το βαρέλι, από 69 δολάρια το 2025.
Η ανατροπή αυτή προσθέτει σχεδόν 100 δισ. δολάρια στον ετήσιο λογαριασμό καυσίμων των αεροπορικών εταιρειών. Η IATA εκτιμά ότι το συνολικό κόστος καυσίμων θα εκτιναχθεί από 252 δισ. δολάρια το 2025 στα 350 δισ. δολάρια φέτος, αύξηση σχεδόν 40%, παρότι η συνολική κατανάλωση αναμένεται να παραμείνει ουσιαστικά αμετάβλητη στα 104 δισ. γαλόνια. Ως αποτέλεσμα, το jet fuel θα απορροφήσει το 31,4% του συνολικού λειτουργικού κόστους των αεροπορικών, από 25,4% το 2025.
Η επιβάρυνση περνά πλέον και στην κερδοφορία. Η IATA έχει μειώσει στο μισό την πρόβλεψή της για τα καθαρά κέρδη του παγκόσμιου αεροπορικού κλάδου το 2026, στα 23 δισ. δολάρια από 45 δισ. δολάρια το 2025, ενώ το καθαρό περιθώριο κέρδους αναμένεται να περιοριστεί από 4,2% σε μόλις 2%. Το κέρδος ανά αναχωρούντα επιβάτη υπολογίζεται ότι θα πέσει στα 4,5 δολάρια, από 9,1 δολάρια πέρυσι.
Το ενδιαφέρον είναι ότι η πίεση αυτή καταγράφεται ενώ η ζήτηση παραμένει ισχυρή. Η IATA περιμένει 5,1 δισ. επιβάτες το 2026, αύξηση 2,4%, και ιστορικά υψηλό συντελεστή πληρότητας 84%. Τα έσοδα από επιβατικά εισιτήρια αναμένεται να αυξηθούν κατά 9,2%, στα 839 δισ. δολάρια, ενώ οι αποδόσεις των εισιτηρίων προβλέπεται να ενισχυθούν κατά 7%, καθώς οι εταιρείες επιχειρούν να ανακτήσουν μέρος του κόστους από το πετρελαϊκό σοκ.
Αυτό είναι και ένα από τα χαρακτηριστικά που διαφοροποιούν την φετινή κρίση. Οι αεροπορικές δεν αντιμετωπίζουν μόνο υψηλότερο κόστος καυσίμων, αλλά μια αγορά στην οποία η τιμή μπορεί να μεταβληθεί κατά διψήφιο ποσοστό μέσα σε ελάχιστο χρόνο, την ώρα που τα προγράμματα πτήσεων και μεγάλο μέρος των εισιτηρίων έχουν καθοριστεί μήνες νωρίτερα.
Ποιος πληρώνει τελικά τη διαφορά
Η πρώτη γραμμή άμυνας είναι τα συμβόλαια αντιστάθμισης κινδύνου, το γνωστό fuelhedging. Σύμφωνα με την IATA, οι αεροπορικές παγκοσμίως έχουν αντισταθμίσει περίπου το ένα τρίτο της αναμενόμενης κατανάλωσης καυσίμων τους για το 2026. Αυτό περιορίζει τις άμεσες συνέπειες μιας απότομης ανόδου, χωρίς όμως να προστατεύει πλήρως τις εταιρείες εάν οι υψηλές τιμές διατηρηθούν για μεγάλο διάστημα.
Υπάρχει μάλιστα και μια δεύτερη παράμετρος. Πολλές εταιρείες αντισταθμίζουν τον κίνδυνο με συμβόλαια πάνω στο αργό πετρέλαιο και όχι απευθείας στο jetfuel. Αυτό σημαίνει ότι παραμένουν εκτεθειμένες στη διαφορά ανάμεσα στην τιμή του αργού και του τελικού αεροπορικού καυσίμου. Η IATA εκτιμά ότι αυτό το λεγόμενο crack spread θα φθάσει κατά μέσο όρο τα 57 δολάρια το βαρέλι το 2026, επίπεδο που χαρακτηρίζει ιστορικά υψηλό.
Όσο οι υψηλές τιμές διαρκούν, μέρος του κόστους περνά αναπόφευκτα στην υπόλοιπη αλυσίδα. Η πίεση εμφανίζεται στα περιθώρια κέρδους, στις τιμές των νέων κρατήσεων και στις πρόσθετες χρεώσεις, αλλά μπορεί να επηρεάσει και αποφάσεις για τη χωρητικότητα ή τα δρομολόγια. Η ίδια η IATA εκτιμά ότι οι λειτουργικές δαπάνες του κλάδου θα αυξηθούν κατά περίπου 13% το 2026, στα 1,117 τρισ. δολάρια, ταχύτερα από τα συνολικά έσοδα.
Το προηγούμενο της ενεργειακής κρίσης του 2022
Η σημερινή αναταραχή στα αεροπορικά καύσιμα έχει ένα πρόσφατο προηγούμενο. Το 2022, μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και την ενεργειακή κρίση που ακολούθησε, η μέση τιμή του Brent έφθασε περίπου τα 101 δολάρια το βαρέλι, ενώ το jetfuel κινήθηκε κατά μέσο όρο κοντά στα 139 δολάρια το βαρέλι.
Η IATA υπολόγιζε τότε ότι ο συνολικός λογαριασμός καυσίμων των αεροπορικών θα έφθανε τα 192 δισ. δολάρια το 2022, από 103 δισ. δολάρια το 2021, δηλαδή θα αυξανόταν κατά περισσότερο από 86% μέσα σε έναν χρόνο, με τα καύσιμα να αντιστοιχούν περίπου στο 24% του λειτουργικού κόστους.
Στην Ευρώπη η πίεση ήταν ακόμη πιο εμφανής στις τιμές. Σύμφωνα με στοιχεία του EUROCONTROL, η μέση τιμή των αεροπορικών καυσίμων το 2022 αυξήθηκε κατά περίπου 88% έναντι του 2021, φθάνοντας περίπου τα 3,37 δολάρια ανά γαλόνι.
Η σύγκριση αναδεικνύει πόσο διαφορετικό είναι το σημερινό σοκ. Η IATA περιμένει για το 2026 μέση τιμή jet fuel 152 δολαρίων το βαρέλι, υψηλότερη ακόμη και από τον μέσο όρο του 2022, ενώ το κόστος των καυσίμων αναμένεται να φθάσει πλέον στο 31,4% των συνολικών λειτουργικών δαπανών. Επιπλέον, στις αρχές Απριλίου η ευρωπαϊκή τιμή του jet fuel είχε φθάσει τα 5,01 δολάρια ανά γαλόνι, προτού υποχωρήσει στα 2,91 δολάρια στις αρχές Ιουλίου.
Υπάρχει όμως και μια ουσιαστική διαφορά. Το 2022 η ευρωπαϊκή αεροπορία εξακολουθούσε να ανακτά το χαμένο έδαφος της πανδημίας. Το 2026 το ενεργειακό σοκ βρίσκει τις αερομεταφορές με πολύ υψηλότερη κίνηση, πληρότητες που κινούνται σε ιστορικά επίπεδα και περισσότερους από 5 δισ. επιβάτες να αναμένονται παγκοσμίως μέσα στη χρονιά.
Ακριβότερη ενέργεια, περισσότερες πτήσεις στην Ελλάδα
Η ελληνική αγορά βρίσκεται ακριβώς πάνω σε αυτή την αντίθεση. Από τη μία αυξάνεται το ενεργειακό κόστος κάθε πτήσης και από την άλλη η ζήτηση για αεροπορικές μετακινήσεις προς και από τη χώρα εξακολουθεί να ενισχύεται.
Στα 39 ελληνικά αεροδρόμια διακινήθηκαν το πρώτο εξάμηνο 33,96 εκατ. επιβάτες, έναντι 32,36 εκατ. το αντίστοιχο διάστημα του 2025, καταγράφοντας αύξηση 5%. Την ίδια περίοδο πραγματοποιήθηκαν 265.798 πτήσεις, αριθμός αυξημένος κατά 4,6% σε ετήσια βάση.
