Ο ESM εξέδωσε σήμερα το πρώτο του Euro Area Stability Watch. Πρόκειται για έκθεση που εξετάζει δύο βασικούς εξωτερικούς κινδύνους για τη ζώνη του ευρώ: τις παρατεταμένες γεωπολιτικές εντάσεις της εποχής, συμπεριλαμβανομένης μιας πιθανής εκ νέου κλιμάκωσης στη Μέση Ανατολή, και μια απότομη διόρθωση των τιμών των περιουσιακών στοιχείων στις Ηνωμένες Πολιτείες (ΗΠΑ).
Όπως επισημαίνεται, η Ευρωζώνη εισέρχεται σε αυτή τη νέα εποχή έχοντας επιδείξει αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα απέναντι στις πρόσφατες διαταραχές, αλλά με μικρότερα περιθώρια απορρόφησης νέων κραδασμών. Η απασχόληση βρίσκεται σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, οι αποδόσεις των κρατικών ομολόγων παραμένουν συγκρατημένες, οι τράπεζες διαθέτουν επαρκή κεφαλαιακή βάση και οι κοινοί μηχανισμοί ασφαλείας είναι ισχυρότεροι σε σχέση με το παρελθόν. Ειδικά οι οικογένειες και τα νοικοκυριά έχουν αυξημένους βαθμούς ανθεκτικότητας στο βασικό σενάριο.
Ωστόσο, αυτή η ανθεκτικότητα τελεί υπό όρους, καθώς τα πλεονεκτήματα αυτά συνυπάρχουν με σημαντικές ευπάθειες. Πρώτον, ο δημοσιονομικός χώρος συρρικνώνεται, εν μέρει λόγω των αυξημένων αναγκών για αμυντικές δαπάνες. Δεύτερον, η περιοχή εξακολουθεί να είναι διαρθρωτικά εκτεθειμένη σε ενεργειακές διαταραχές που απορρέουν από γεωπολιτικές εντάσεις. Τέτοιες διαταραχές αυξάνουν τις τιμές και την αβεβαιότητα, επιβαρύνουν την ανταγωνιστικότητα και τις επενδύσεις και ενέχουν τον κίνδυνο μόνιμης βλάβης στην παραγωγικότητα. Τέλος, οι στενοί χρηματοπιστωτικοί δεσμοί με τις ΗΠΑ εκθέτουν τους Ευρωπαίους επενδυτές σε ενδεχόμενη ανατιμολόγηση των αμερικανικών κρατικών ομολόγων και μετοχών.
Όπως επισημαίνεται στην Έκθεση, η ζώνη του ευρώ αντιμετωπίζει ένα ασταθές παγκόσμιο περιβάλλον, το οποίο διαμορφώνεται από τις αυξημένες γεωπολιτικές εντάσεις και τη συνεχιζόμενη παγκόσμια ενεργειακή κρίση. Η οικονομία εισέρχεται σε αυτή την περίοδο έχοντας αποδείξει την ανθεκτικότητά της, αλλά δεν είναι άτρωτη απέναντι σε εξωτερικούς κραδασμούς: το υψηλό επίπεδο εξωστρέφειας και οι ενεργειακές εξαρτήσεις την καθιστούν ευάλωτη, ενώ η ανθεκτικότητά της δοκιμάζεται.
Το βασικό σενάριο
Σύμφωνα με το βασικό σενάριο (εαρινές οικονομικές προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το 2026), η ανάπτυξη επιβραδύνεται στο 1,1% και ο πληθωρισμός αυξάνεται κατά μέσο όρο στο 2,7% κατά την περίοδο 2026-2027, αντανακλώντας τις επιπτώσεις των τιμών ενέργειας και τη σχετικά ταχεία εξομάλυνση των συνθηκών προσφοράς.
Οι εξωτερικοί κίνδυνοι
Δύο εξωτερικοί κίνδυνοι κυριαρχούν στις προοπτικές και ενδέχεται να αλληλοενισχυθούν μέσω πραγματικών, ψυχολογικών και χρηματοπιστωτικών διαύλων.
• Οι παρατεταμένες γεωπολιτικές εντάσεις και η εκ νέου κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή θα μπορούσαν να εντείνουν τις διαταραχές στην προσφορά και τις πιέσεις στις τιμές της ενέργειας, προκαλώντας δευτερογενείς επιδράσεις και αυξημένη αβεβαιότητα.
• Μια απότομη ανατιμολόγηση των αμερικανικών περιουσιακών στοιχείων, εν μέσω υψηλής αβεβαιότητας για την πολιτική των ΗΠΑ και υπερτιμημένων χρηματιστηριακών αποτιμήσεων, θα ενίσχυε τη διεθνή αποστροφή κινδύνου και θα αυστηροποιούσε τις συνθήκες χρηματοδότησης.
Όπως τονίζεται στην Έκθεση, οι χρηματοπιστωτικές ευπάθειες μπορούν να λειτουργήσουν ως μηχανισμοί ενίσχυσης μέσω των διασυνοριακών χρηματοοικονομικών εκθέσεων και των μεταβαλλόμενων δομών της αγοράς.
• Η μεγάλη έκθεση του χρηματοπιστωτικού τομέα της ζώνης του ευρώ σε αμερικανικά περιουσιακά στοιχεία και οι ανησυχίες σχετικά με τις αγορές ιδιωτικής πίστωσης μπορούν να εντείνουν περιόδους χρηματοπιστωτικής αναταραχής.
• Οι αγορές κρατικών ομολόγων είναι ευάλωτες σε αιφνίδιες μεταβολές του επενδυτικού κλίματος, εν μέρει λόγω της αυξανόμενης συμμετοχής επενδυτών με μεγαλύτερη ευαισθησία στις μεταβολές των τιμών, συμπεριλαμβανομένων των hedge funds.
• Αντίθετα, οι επιχειρήσεις, τα νοικοκυριά και οι τράπεζες παραμένουν, σε αυτό το στάδιο, σχετικά ανθεκτικά.
Το δυσμενές σενάριο
Σε ένα δυσμενές σενάριο με παρατεταμένες γεωπολιτικές εντάσεις και απότομη ανατιμολόγηση των αμερικανικών περιουσιακών στοιχείων, η ζώνη του ευρώ προσεγγίζει την ύφεση, ενώ οι πληθωριστικές πιέσεις εντείνονται.
• Ο ετήσιος ρυθμός ανάπτυξης υποχωρεί στο 0,1% και ο πληθωρισμός αυξάνεται κατά μέσο όρο στο 3,6% την περίοδο 2026-2027. Μπορεί να πλησιάσει και το 5%.
• Μακροπρόθεσμα, η παρατεταμένη αβεβαιότητα και οι υψηλές τιμές ενέργειας επιβαρύνουν τις επενδύσεις και την ανταγωνιστικότητα, οδηγώντας σε μόνιμες απώλειες παραγωγής.
• Οι κίνδυνοι για τη βιωσιμότητα του δημόσιου χρέους αυξάνονται σημαντικά, παρά το γεγονός ότι η άμεση δημοσιονομική επίπτωση περιορίζεται σχετικά λόγω της αύξησης του πληθωρισμού.
Κλειδί η αξιοπιστία
Η αξιοπιστία αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για τη διατήρηση της δημοσιονομικής ανθεκτικότητας. Σύμφωνα με τον ESM:
• Οι σημαντικές ανάγκες δημοσιονομικής προσαρμογής θα πρέπει να αντιμετωπιστούν στο πλαίσιο του νέου δημοσιονομικού πλαισίου της ΕΕ, αφήνοντας περιορισμένα περιθώρια για σφάλματα πολιτικής.
• Η αποτελεσματική δημοσιονομική στήριξη μόνο όταν είναι απαραίτητη, καθώς και αξιόπιστα μεσοπρόθεσμα σχέδια που υποστηρίζονται από σαφείς προτεραιότητες εφαρμογής, είναι καθοριστικής σημασίας για τη διατήρηση της εμπιστοσύνης των αγορών και την προστασία της δημοσιονομικής ανθεκτικότητας.
Ο ESΜ επισημαίνει ότι στο σενάριο αυτό, η μακροπρόθεσμη εικόνα, ωστόσο, είναι πιο ανησυχητική: ο μέσος λόγος δημόσιου χρέους προς ΑΕΠ στη ζώνη του ευρώ θα αυξανόταν κατά περίπου 20 ποσοστιαίες μονάδες σε σύγκριση με τις βασικές προβολές, με σχεδόν όλα τα κράτη-μέλη να ακολουθούν ανοδική πορεία χρέους. Συνεπώς, η συνολική απαίτηση δημοσιονομικής προσαρμογής υπερβαίνει κατά πολύ όσα έχουν επιτύχει πολλές χώρες στο παρελθόν.
Σε πλεονεκτικότερη θέση η Ελλάδα
Η Ελλάδα είναι από τις χώρες που αντιμετωπίζουν τις μικρότερες ανάγκες δημοσιονομικής προσαρμογής στην Ευρωζώνη, μαζί με την Κύπρο και την Εσθονία.
Είναι χαρακτηριστικό ότι στην περίπτωση του βασικού σεναρίου, η χώρα μεσοπρόθεσμα και έως το 20235 προβλέπεται να έχει δημοσιονομικό περιθώριο περίπου 1% του ΑΕΠ της. Οι δημοσιονομικοί περιορισμοί που ενδεχομένως προκύψουν αφορούν στον δυσμενές σενάριο και στις επιπτώσεις του δημογραφικού ή των αυξημένων αμυντικών δαπανών, χωρίς ωστόσο να εμφανίζονται δημοσιονομικά υπέρογκες καθώς συνολικά στην δεκαετία 2026-2035 δεν αναμένεται να ξεπεράσουν το 1,5% του ΑΕΠ της χώρας.
