Η «πράσινη» στροφή της αεροπορίας περνά πλέον και από την τσέπη του επιβάτη. Η σταδιακή υποχρεωτική χρήση βιώσιμων αεροπορικών καυσίμων, η αυστηροποίηση των κανόνων για τις εκπομπές και η ανάγκη για νέες υποδομές δημιουργούν ένα νέο κόστος που δύσκολα θα μείνει εκτός ναύλων. Παράλληλα, η κλίμακα των επενδύσεων που απαιτούνται για να φτάσει ο κλάδος σε καθαρές μηδενικές εκπομπές έως το 2050 ανεβάζει τον πήχη σε ιστορικά επίπεδα: η Διεθνής Ένωση Αερομεταφορών (IATA) έχει εκτιμήσει ότι η συνολική επένδυση για τη μετάβαση σε net zero μπορεί να φτάσει έως και τα 5 τρισεκατομμύρια δολάρια έως το 2050.
Το μέγεθος της πρόκλησης και γιατί «γράφει» στα εισιτήρια
Η απανθρακοποίηση της αεροπορίας δεν είναι μια απλή αντικατάσταση καυσίμου. Απαιτεί παραγωγή νέων καυσίμων σε βιομηχανική κλίμακα, αναβάθμιση αεροδρομίων και εφοδιαστικής αλυσίδας, αλλά και τεχνολογική εξέλιξη του στόλου. Σε αυτό το πλαίσιο, το ερώτημα δεν είναι αν θα αυξηθεί το κόστος, αλλά ποιος θα το απορροφήσει. Βασική «γέφυρα» της μετάβασης είναι τα Sustainable Aviation Fuels (SAF), τα οποία σήμερα εκτιμάται ότι είναι περίπου δύο έως τρεις φορές ακριβότερα από το συμβατικό jet fuel. Αυτό το premium μετατρέπεται σταδιακά σε άμεση πίεση στους προϋπολογισμούς των αεροπορικών εταιρειών, καθώς το κόστος των καυσίμων αποτελεί ήδη έναν από τους μεγαλύτερους συντελεστές λειτουργικής δαπάνης. Η πίεση αυτή εντείνεται όσο τα βιώσιμα αεροπορικά καύσιμα καθίστανται υποχρεωτικά σε ολοένα και υψηλότερα ποσοστά, περιορίζοντας τα περιθώρια απορρόφησης του κόστους από τις ίδιες τις εταιρείες.
Σε αυτό το περιβάλλον, κυβερνητικές αξιολογήσεις και ανεξάρτητες αναλύσεις συγκλίνουν στο ότι το πρόσθετο βάρος δύσκολα θα παραμείνει εκτός ναύλων, οδηγώντας σε αυξήσεις τιμών, με ορισμένες εκτιμήσεις να κάνουν λόγο για άνοδο έως περίπου 15 % μέχρι το 2040.
Το ευρωπαϊκό πλαίσιο που «κλειδώνει» τη ζήτηση για SAF
Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ο καταλύτης είναι ο κανονισμός ReFuelEU Aviation, που θεσπίζει σταδιακά αυξανόμενες υποχρεώσεις για το ελάχιστο μερίδιο SAF στα καύσιμα που διατίθενται στα αεροδρόμια της ΕΕ: 2% το 2025 και κλιμάκωση προς 70% το 2050. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποτυπώνει το ίδιο «μονοπάτι» (από 2% προς 70% έως το 2050), προσθέτοντας το πλαίσιο εφαρμογής του κανονισμού.
Παράλληλα, υπάρχει και επιμέρους υπο-υποχρέωση για συνθετικά e-fuels: σύμφωνα με την EASA, το υπο-ποσοστό για συνθετικά καύσιμα ξεκινά από 0,7% το 2030 και ανεβαίνει έως 35% το 2050.
Η ανάπτυξη της αγοράς SAF έως το 2030
Στο ReFuelEU Aviation Annual Technical Report 2025 η EASA δίνει εύρος σεναρίων για την ανάπτυξη της παραγωγής SAF στην ΕΕ έως το 2030: 1,4 εκατ. τόνοι (Operating), 3,6 εκατ. τόνοι (Realistic) ή 5,2 εκατ. τόνοι συν 0,7 εκατ. τόνοι συνθετικά (Optimistic). Στην ίδια έκθεση, η EASA σημειώνει ότι η επίτευξη του στόχου του 2030 κρίνεται «εφικτή» υπό προϋποθέσεις, ενώ ειδικά για τα συνθετικά καύσιμα επισημαίνεται ότι η ανάπτυξη υστερεί (αναφέροντας ότι δεν έχει φτάσει ακόμη κάποια εγκατάσταση σε τελική επενδυτική απόφαση/FID).
Με απλά λόγια, η ευρωπαϊκή πολιτική δημιουργεί υποχρεωτική ζήτηση, αλλά η επίσημη τεχνική αποτίμηση δείχνει ότι η προσφορά μέχρι το 2030 θα εξαρτηθεί άμεσα από το πόσα έργα θα εξασφαλίσουν χρηματοδότηση και θα μπουν σε λειτουργία εγκαίρως.
ETS στην αεροπορία: Το επιπλέον κόστος άνθρακα στην Ευρώπη
Στην ίδια κατεύθυνση, το ευρωπαϊκό κόστος για τον άνθρακα ενισχύεται και μέσω του EU ETS για την αεροπορία. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξηγεί ότι, καθώς αυξάνεται το μερίδιο των δικαιωμάτων που δημοπρατούνται, η δωρεάν κατανομή δικαιωμάτων για τους αερομεταφορείς καταργείται (phased out) από το 2026, ενώ προβλέπεται και απόθεμα δικαιωμάτων για στήριξη εναλλακτικών καυσίμων. Πρόκειται για μηχανισμό που προσθέτει πίεση κόστους, ιδιαίτερα για πτήσεις εντός του ευρωπαϊκού πλαισίου, με την επίπτωση να περνά τμηματικά στην τελική τιμή.
- Τουρισμός: Η κλιματική αλλαγή μειώνει τη θερινή ζήτηση κατά 15,6% και τα έσοδα κατά 1,2 δισ.
- Μονοπάτια και βιώσιμος τουρισμός: Nέα «πράσινη» οικονομία στην ύπαιθρο
Ποιος πληρώνει τελικά και τι σημαίνει αυτό για την αγορά
Σε αυτό το περιβάλλον, ο λογαριασμός μοιράζεται ανάμεσα σε τρεις βασικούς «παίκτες»: τις αεροπορικές εταιρείες που καλούνται να συμμορφωθούν και να επενδύσουν, το Δημόσιο που στηρίζει με πολιτικές και χρηματοδοτικά εργαλεία την παραγωγή και τις υποδομές, και τους επιβάτες που βλέπουν το κόστος να ενσωματώνεται στα εισιτήρια. Η εικόνα που προκύπτει από τους επίσημους ευρωπαϊκούς στόχους και τις τεχνικές εκτιμήσεις παραγωγής είναι ότι η δεκαετία ως το 2030 θα κριθεί από την ταχύτητα με την οποία η προσφορά SAF θα μπορέσει να ακολουθήσει τις υποχρεώσεις, περιορίζοντας το premium που σήμερα παραμένει υψηλό.
Πόσο κοστίζουν στην πράξη οι «πράσινες» λύσεις της αεροπορίας
Στην καρδιά της συζήτησης για το κόστος της αποανθρακοποίησης βρίσκονται οι ίδιες οι τεχνολογικές επιλογές. Τα βιώσιμα αεροπορικά καύσιμα (SAF) αποτελούν σήμερα τη μόνη άμεσα διαθέσιμη λύση μεγάλης κλίμακας, όμως το κόστος τους παραμένει σημαντικά υψηλότερο από τα συμβατικά καύσιμα αεροσκαφών. Σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται το άρθρο, τα SAF κοστίζουν ήδη δύο έως τρεις φορές περισσότερο από το συμβατικό jet fuel, ενώ η παραγωγική τους ικανότητα παραμένει περιορισμένη. Αυτό σημαίνει ότι, ακόμη και με υποχρεωτικές ποσοστώσεις ανάμειξης, το κόστος για τις αεροπορικές εταιρείες αυξάνεται αισθητά, επηρεάζοντας άμεσα τη δομή των ναύλων. Παράλληλα, οι επενδύσεις για νέες μονάδες παραγωγής SAF απαιτούν δισεκατομμύρια σε κεφαλαιουχικές δαπάνες, με τον συνολικό λογαριασμό για την παγκόσμια μετάβαση να εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο των έως 5 τρισεκατομμυρίων δολαρίων που εκτιμάται ότι θα χρειαστούν συνολικά έως το 2050.
Πέρα από τα καύσιμα, σημαντικό κόστος προκύπτει και από την τεχνολογική ανανέωση του στόλου. Η ανάπτυξη αεροσκαφών υδρογόνου ή ηλεκτρικής πρόωσης βρίσκεται ακόμη σε πειραματικό στάδιο για εμπορικές πτήσεις μεγάλων αποστάσεων, απαιτώντας μακροχρόνιες επενδύσεις σε έρευνα, πιστοποίηση και νέες υποδομές στα αεροδρόμια. Οι δαπάνες αυτές δεν περιορίζονται στην αγορά νέων αεροσκαφών, αλλά επεκτείνονται σε συστήματα αποθήκευσης καυσίμων, προσαρμογές δικτύων ανεφοδιασμού και εκπαίδευση προσωπικού. Σε συνδυασμό με τα αυξανόμενα κόστη συμμόρφωσης με μηχανισμούς τιμολόγησης άνθρακα και περιβαλλοντικά τέλη, η πράσινη μετάβαση της αεροπορίας διαμορφώνει ένα νέο, ακριβότερο οικονομικό περιβάλλον, στο οποίο η εξίσωση κόστους–προσβασιμότητας παραμένει ανοιχτή.
