Αν κοιτάξει κανείς τους πίνακες των εξαγωγών της ΕΛΣΤΑΤ, θα πιστέψει ότι η ελληνική κτηνοτροφία ζει τη «χρυσή εποχή» της. Η αξία των εξαγωγών φέτας σπάει το ένα ρεκόρ μετά το άλλο, η τιμή του προϊόντος στα ράφια σε αγορές του εξωτερικού είναι στα ύψη και η ζήτηση φαίνεται ασταμάτητη.
Όμως, πίσω από τη λαμπερή βιτρίνα των αριθμών, εξελίσσεται μια βουβή τραγωδία στα ελληνικά βουνά. Το θεμέλιο πάνω στο οποίο χτίστηκε το success story της φέτας, η ελληνική αιγοπροβατοτροφία, σιγά σιγά ραγίζει... Και αν καταρρεύσει, θα συμπαρασύρει μαζί του το ισχυρότερο brand name της χώρας.
Το 2026 βρίσκει τον κλάδο μπροστά σε ένα υπαρξιακό αδιέξοδο: Οι αγορές θέλουν Φέτα, αλλά εμείς θα έχουμε αρκετό γάλα;
Ζούμε το εξής οξύμωρο: Η τιμή παραγωγού στο πρόβειο γάλα είναι ιστορικά υψηλή (αγγίζει ή ξεπερνά το 1,60€-1,70€/κιλό). Θεωρητικά, αυτό θα έπρεπε να αποτελεί κίνητρο για αύξηση των κοπαδιών. Στην πράξη, συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο. Τα κοπάδια μειώνονται...
Γιατί;
Διότι σφάζονται καθημερινά ζώα λόγω της ευλογιάς, έστω και αν ο ρυθμός μετάδοσης εμφανίζει τελευταία μια κάμψη και από την άλλη το κόστος παραγωγής (ζωοτροφές, ενέργεια) έχει αυξηθεί δυσανάλογα, εξανεμίζοντας το όποιο πιθανό κέρδος.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν είναι οικονομικό, είναι κοινωνικό. Η κτηνοτροφία είναι η πιο σκληρή δουλειά του πρωτογενούς τομέα. Απαιτεί παρουσία 365 μέρες τον χρόνο, πρωί και βράδυ. Δεν υπάρχουν αργίες, δεν υπάρχουν διακοπές, δεν υπάρχει αρρώστια. Οι παλιοί κτηνοτρόφοι βγαίνουν στη σύνταξη. Τα παιδιά τους, βλέποντας τον κόπο των γονιών τους, αρνούνται να αναλάβουν τα κοπάδια και φεύγουν για τις πόλεις. Ταυτόχρονα, το πρόβλημα των εργατών γης που αναλύσαμε σε προηγούμενο άρθρο, εδώ γιγαντώνεται.
Δεν υπάρχουν πια τσοπάνηδες. Ακόμα και οι οικονομικοί μετανάστες που στήριξαν τον κλάδο για 20 χρόνια, φεύγουν για δουλειές με καλύτερα ωράρια και λιγότερη δέσμευση. Άλλωστε ο τουρισμός στη χώρα μας φαντάζει πολύ πιο ελκυστικός σε σχέση με την οποιαδήποτε κτηνοτροφική μονάδα…
Το αποτέλεσμα; Σφαγή. Κυριολεκτικά.
Μπορεί η ευλογιά να έχει εξαναγκάσει τους κτηνοτρόφους σε πολλές σφαγές άρρωστων ζώων, ωστόσο οι κτηνοτρόφοι, σε πολλές περιπτώσεις, μη μπορώντας να διαχειριστούν τα ζώα μόνοι τους, οδηγούν παραγωγικά κοπάδια στα σφαγεία. Πουλάμε το «κεφάλαιο» (τα ζώα) για κρέας, υποθηκεύοντας την παραγωγή γάλακτος των επόμενων ετών.
Εδώ είναι που το πρόβλημα γίνεται εθνικό. Η Φέτα είναι προϊόν Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης (ΠΟΠ). Για να ονομαστεί ένα τυρί «Φέτα», πρέπει υποχρεωτικά να παραχθεί από ελληνικό αιγοπρόβειο γάλα. Αν το γάλα λιγοστεύει, οι γαλακτοβιομηχανίες έχουν δύο επιλογές:
- Να πληρώσουν όσο όσο το γάλα, εκτοξεύοντας την τιμή της φέτας, μετατρέποντάς την σε είδος πολυτελείας που αναγκαστικά θα χάσει τη μαζική αγορά.
- Να μην μπορούν να καλύψουν τις παραγγελίες του εξωτερικού.
Το κενό που αφήνουμε εμείς στα ράφια του εξωτερικού, δεν μένει άδειο. Καλύπτεται αμέσως από το «λευκό τυρί» (White Cheese) της Δανίας, της Γερμανίας και της Γαλλίας, που παράγεται από αγελαδινό γάλα, είναι φθηνότερο και «μοιάζει» με φέτα. Αν χάσουμε το ράφι, δεν θα το ξαναπάρουμε πίσω. Κάτι αντίστοιχο αλλά σε μικρότερο βαθμό είχε γίνει και με το ελαιόλαδο, όταν η τιμή αυτού εκτοξεύθηκε.
Το μοντέλο του κτηνοτρόφου με την γκλίτσα που γυρίζει στα βουνά, δυστυχώς πεθαίνει. Αν θέλουμε να σώσουμε τη φέτα, πρέπει να περάσουμε στην επιχειρηματική κτηνοτροφία.
- Επενδύσεις σε Ρομποτική: Χρειαζόμαστε στάβλους που λειτουργούν με λιγότερα ανθρώπινα χέρια. Αυτόματες ταΐστρες, αμελκτικά συστήματα τελευταίας τεχνολογίας.
- Γενετική Βελτίωση: Ζώα που παράγουν περισσότερο γάλα με λιγότερη τροφή.
- Συμβόλαια Τιμής: Η βιομηχανία πρέπει να σταματήσει να βλέπει τον κτηνοτρόφο ως αντίπαλο και να τον δει ως συνεργάτη, προσφέροντας κλειστά συμβόλαια 5ετίας που θα εγγυώνται βιωσιμότητα.
Όλα τα παραπάνω βέβαια, για να συμβούν, απαιτούν και σταθερό επιχειρηματικό περιβάλλον, που στη χώρα μας, προς το παρόν, δεν υπάρχει.
Η φέτα είναι ο «Λευκός Χρυσός» της Ελλάδας, αλλά ο χρυσός αυτός χρειάζεται…εξορύκτες... οι οποίοι φυσικά είναι οι κτηνοτρόφοι μας. Χωρίς κτηνοτρόφους, δεν υπάρχει γάλα. Και χωρίς γάλα, η φέτα θα γίνει μια ωραία ανάμνηση ή ένα ακριβό έδεσμα για λίγους. Το στοίχημα του 2026 είναι να πείσουμε τους νέους ανθρώπους ότι η κτηνοτροφία μπορεί να είναι μια σύγχρονη, κερδοφόρα επιχείρηση και όχι μια καταδίκη ισόβιας εργασίας. Δύσκολο εγχείρημα αλλά όχι ακατόρθωτο…
