Το βαθμό στον οποίο οι μεταβολές των συντελεστών ΦΠΑ περνούν στις τελικές τιμές καταναλωτή, καθώς και τις επιπτώσεις τους στο εισόδημα των νοικοκυριών, εξετάζει ενημερωτικό σημείωμα του ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ με τίτλο «Βαθμός μετακύλισης της μεταβολής των συντελεστών του ΦΠΑ στις τιμές και επιπτώσεις στο εισόδημα των νοικοκυριών».
Όπως επισημαίνεται, το σημείωμα αξιοποιεί την εμπειρική βάση που διαμορφώθηκε από τις προσωρινές μειώσεις ΦΠΑ που εφαρμόστηκαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση την περίοδο 2022-2023, στο πλαίσιο των παρεμβάσεων για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης και των πληθωριστικών πιέσεων. Μέσα από την κριτική επισκόπηση 32 εμπειρικών μελετών, που αφορούν 69 επεισόδια μεταβολής του ΦΠΑ, καταγράφεται σημαντική διαφοροποίηση ανάμεσα στις παλαιότερες και στις πιο πρόσφατες περιόδους.
Σύμφωνα με τα βασικά συμπεράσματα, έως και το 2020 ο μέσος βαθμός μετακύλισης των μειώσεων ΦΠΑ στις τιμές διαμορφωνόταν περίπου στο 50%. Αντίθετα, οι νεότερες μελέτες που αφορούν την περίοδο 2022-2023 καταλήγουν ότι η μετακύλιση των μειώσεων του ΦΠΑ στις τιμές καταναλωτή ήταν σχεδόν πλήρης, κυμαινόμενη από 90% έως 100%.
Σε ό,τι αφορά τις αυξήσεις των συντελεστών ΦΠΑ, το σημείωμα αναφέρει ότι η μετακύλιση παραμένει ατελής, με μέσο ποσοστό 74%. Αυτό, όπως σημειώνεται, σημαίνει ότι οι επιχειρήσεις συχνά απορροφούν μέρος της αύξησης του κόστους, προκειμένου να διατηρήσουν τη θέση τους στην αγορά.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις μικρές και ατομικές επιχειρήσεις, οι οποίες κυριαρχούν στην ελληνική οικονομία. Όπως αναφέρεται, στις επιχειρήσεις αυτές το κέρδος της επιχείρησης ταυτίζεται με το εισόδημα του νοικοκυριού. Κατά συνέπεια, το τμήμα του οφέλους από μια μείωση του ΦΠΑ που δεν μετακυλίεται άμεσα στις τιμές δεν χάνεται, αλλά επιστρέφει εμμέσως στα νοικοκυριά μέσω της αυτοαπασχόλησης και της αγοράς εργασίας.
Το ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ υποστηρίζει ότι σε οικονομίες με ισχυρή παρουσία πολύ μικρών επιχειρήσεων, όπως η ελληνική, η τελική ωφέλεια προς τα νοικοκυριά από τη μείωση του ΦΠΑ είναι συστηματικά μεγαλύτερη από εκείνη που αποτυπώνεται μόνο στην άμεση μετακύλιση στις τιμές.
Παράλληλα, το σημείωμα αναδεικνύει τον ρόλο της δομής της αγοράς, σημειώνοντας ότι οι πιο ανταγωνιστικές αγορές εμφανίζουν υψηλότερο βαθμό μετακύλισης σε σχέση με αγορές με ολιγοπωλιακά χαρακτηριστικά. Θετική επίδραση, σύμφωνα με την ανάλυση, έχει επίσης η δημοσιότητα που δίνεται σε μια πολιτική μείωσης του ΦΠΑ, καθώς και ο συντονισμός της δράσης των κοινωνικών εταίρων με την κυβέρνηση.
Ως προς την αναδιανεμητική επίδραση της μεταβολής των συντελεστών ΦΠΑ, το ενημερωτικό σημείωμα καταλήγει ότι αυτή είναι συνολικά θετική, αν και ο οριζόντιος χαρακτήρας της μείωσης περιορίζει την αποτελεσματικότητά της σε σχέση με πιο στοχευμένες εισοδηματικές ενισχύσεις.
Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ
