Η εγγύτητα με τις αγορές των Βαλκανίων, τα λιμάνια της Θεσσαλονίκης, της Καβάλας και της Αλεξανδρούπολης, η Εγνατία Οδός και οι οδικοί άξονες προς τα βόρεια σύνορα αποκτούν μεγαλύτερη σημασία στον νέο σχεδιασμό για τη βιομηχανία. Το νέο Ειδικό Χωροταξικό δίνει ιδιαίτερο βάρος στη Βόρεια Ελλάδα και σε μια σειρά από παραγωγικούς πόλους που μπορούν να ενισχύσουν τόσο την εγχώρια παραγωγή όσο και τη διασύνδεση των ελληνικών επιχειρήσεων με τις αγορές της Νοτιοανατολικής Ευρώπης.
- Διαβάστε ακόμα - Χωροταξικό - βιομηχανία: Τα 187.000 νέα στρέμματα, οι Natura, οι «αστερίσκοι» της ΣΜΠ
Η δυνατότητα αυτή συνδέεται άμεσα με την ανταγωνιστικότητα. Για μια μεταποιητική ή εφοδιαστική επιχείρηση, η πρόσβαση σε λιμάνια, σιδηροδρομικά και οδικά δίκτυα μπορεί να μειώσει χρόνους και κόστη, να διευκολύνει τις εξαγωγές και να δημιουργήσει μεγαλύτερα περιθώρια συνεργασιών με επιχειρήσεις στις γειτονικές χώρες. Παρά το γεγονός ότι το νέο Χωροταξικό για την Βιομηχανία δεν δημιουργεί από μόνο του αυτές τις συνέργειες, διαμορφώνει ωστόσο τις χωρικές προϋποθέσεις για να ενισχυθούν συγκεκριμένοι άξονες παραγωγής και logistics στη Μακεδονία και τη Θράκη.
Η κατεύθυνση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία σε μια περιοχή όπου ήδη συγκεντρώνεται μεγάλο μέρος της ελληνικής μεταποίησης. Η Κεντρική Μακεδονία αντιστοιχεί στο 21,6% της συνολικής μεταποιητικής απασχόλησης της χώρας και μαζί με την Αττική, τη Στερεά Ελλάδα και τη Θεσσαλία περιλαμβάνεται στις τέσσερις Περιφέρειες που συγκεντρώνουν συνολικά το 76,1%. Το Χωροταξικό εντάσσει μάλιστα μεγάλο μέρος της Βόρειας Ελλάδας στον βασικό άξονα βιομηχανικής ανάπτυξης που εκτείνεται από την Πάτρα και την Αθήνα έως τη Θεσσαλονίκη και την Καβάλα.
Θεσσαλονίκη: Η βασική πύλη προς τις βαλκανικές αγορές
Η Θεσσαλονίκη βρίσκεται στο κέντρο αυτού του σχεδιασμού. Το νέο ΕΧΠ-Β την αντιμετωπίζει ως εμπορευματική και επιχειρηματική πύλη προς τα Βαλκάνια ένας ρόλος που ενισχύεται από το λιμάνι, το αεροδρόμιο, το σιδηροδρομικό δίκτυο και τους διευρωπαϊκούς άξονες μεταφορών. Παράλληλα, στην ίδια την περιφερειακή ενότητα δίνεται έμφαση σε δραστηριότητες υψηλής τεχνολογίας και υψηλής εξειδίκευσης, ενώ για μονάδες που δεν χρειάζεται να βρίσκονται μέσα στο μητροπολιτικό σύστημα προβλέπεται επιλεκτική αποκέντρωση προς τις γύρω περιοχές.
Η κατεύθυνση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία καθώς σήμερα περίπου το 65% της μεταποιητικής δραστηριότητας της Κεντρικής Μακεδονίας συγκεντρώνεται στην περιφερειακή ενότητα Θεσσαλονίκης.
Κιλκίς, Πέλλα και Ημαθία: Η παραγωγική ενδοχώρα της Θεσσαλονίκης
Η επέκταση της βιομηχανικής δραστηριότητας πέρα από τη Θεσσαλονίκη είναι ένα από τα στοιχεία που δίνουν μεγαλύτερη βαλκανική διάσταση στο νέο πλαίσιο.
Το Χωροταξικό αντιμετωπίζει ως συμπληρωματικούς παραγωγικούς πόλους τα Γιαννιτσά, τη Σκύδρα, τη Βέροια, την Αλεξάνδρεια, τη Νάουσα και τις Σέρρες. Παράλληλα, δίνει ρητή κατεύθυνση για τη δημιουργία οργανωμένων υποδοχέων που θα αξιοποιούν τα διασυνοριακά δίκτυα.
Στην Ημαθία, η σημερινή βιομηχανική δραστηριότητα αναπτύσσεται ήδη στους άξονες Σκύδρα - Νάουσα - Βέροια και Βέροια - Μακροχώρι - Αλεξάνδρεια - Χαλκηδόνα. Για τα επόμενα χρόνια, το Χωροταξικό προσδιορίζει ως κύρια ζώνη ανάπτυξης μια ευρύτερη περιοχή που περιλαμβάνει Πλατύ, Αλεξάνδρεια, Βέροια, Κοπανό και Γιαννιτσά και επεκτείνεται προς την Πέλλα.
Η γεωγραφία αυτή έχει πρακτική σημασία. Πρόκειται για περιοχές που βρίσκονται κοντά στη Θεσσαλονίκη αλλά και στους οδικούς διαδρόμους προς τη Βόρεια Μακεδονία και τις υπόλοιπες βαλκανικές αγορές. Ειδικά για επιχειρήσεις τροφίμων, αγροδιατροφής και μεταποίησης, η δυνατότητα να συνδυαστεί η παραγωγική βάση της Κεντρικής Μακεδονίας με τις διασυνοριακές μεταφορές μπορεί να διευκολύνει τόσο τις εξαγωγές όσο και τη δημιουργία περιφερειακών αλυσίδων προμηθειών.
Σέρρες: Ο ρόλος των διασυνοριακών συνδέσεων
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον αποκτούν και οι Σέρρες, καθώς βρίσκονται σε άμεση επαφή με τη βουλγαρική αγορά και μπορούν να λειτουργήσουν συμπληρωματικά προς το παραγωγικό σύστημα της Θεσσαλονίκης.
Το νέο Χωροταξικό εντάσσει την ευρύτερη περιοχή των Σερρών στους συμπληρωματικούς πόλους της Κεντρικής Μακεδονίας και συνδέει την ανάπτυξη νέων υποδοχέων με την αξιοποίηση των διασυνοριακών δικτύων.
Εφόσον οι χωρικές αυτές κατευθύνσεις συνοδευτούν από τις απαραίτητες υποδομές, οι περιοχές κοντά στα βόρεια σύνορα μπορούν να αποκτήσουν μεγαλύτερη σημασία για επιχειρήσεις που θέλουν να εξυπηρετούν παράλληλα την ελληνική και τη βαλκανική αγορά. Το πλεονέκτημα δεν βρίσκεται μόνο στην απόσταση αλλά και στη δυνατότητα να περιορίζονται οι ενδιάμεσες μεταφορές προϊόντων μεταξύ τόπου παραγωγής, αποθήκευσης και τελικού προορισμού.
Καβάλα - Ξάνθη - Κομοτηνή: Η ανατολική συνέχεια της βιομηχανικής δραστηριότητας
Ανατολικότερα, το Χωροταξικό περιγράφει έναν ακόμη σημαντικό άξονα παραγωγής και εφοδιαστικής. Η Καβάλα χαρακτηρίζεται πόλος ανάπτυξης της βιομηχανίας και ταυτόχρονα λιμενική πύλη εισόδου. Η περιοχή ανάπτυξης εκτείνεται προς την Ξάνθη και προς τη Δράμα, ενώ προβλέπονται άξονες Καβάλας - Σερρών και Καβάλας - Ξάνθης.
Η Κομοτηνή, αντίστοιχα, ενισχύεται ως πόλος εντατικοποίησης της βιομηχανίας. Το νέο πλαίσιο προσδιορίζει ευρεία περιοχή επέκτασης προς τον Έβρο και την Αλεξανδρούπολη και καταγράφει ως βασικούς άξονες την Κομοτηνή - Αλεξανδρούπολη και την Κομοτηνή - Ξάνθη.
Η σημασία αυτής της χωρικής συνέχειας βρίσκεται στο ότι παραγωγή, λιμάνια και μεταφορικές υποδομές μπορούν να λειτουργήσουν περισσότερο συνδυαστικά. Μια επιχείρηση στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη μπορεί θεωρητικά να έχει πρόσβαση τόσο σε θαλάσσιες μεταφορές όσο και σε οδικούς διαδρόμους προς Βουλγαρία και Τουρκία, γεγονός που δημιουργεί προϋποθέσεις για μεγαλύτερη εξωστρέφεια.
Αλεξανδρούπολη: Βιομηχανία, logistics και γεωπολιτική
Η Αλεξανδρούπολη αποτελεί ίσως την πιο χαρακτηριστική περίπτωση σύνδεσης της βιομηχανικής πολιτικής με τον διασυνοριακό ρόλο της Βόρειας Ελλάδας.
Το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τη Βιομηχανία χαρακτηρίζει την ευρύτερη περιοχή πόλο επέκτασης της βιομηχανίας και αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στο λιμάνι λόγω του ρόλου του στην εφοδιαστική, την ενέργεια και τη γεωπολιτική. Προβλέπει παράλληλα δύο ευρύτερες περιοχές βιομηχανικής ανάπτυξης: μία προς τα δυτικά, η οποία συνδέεται με την Κομοτηνή, και μία βορειότερα, που περιλαμβάνει περιοχές του Διδυμοτείχου, του Σουφλίου και της Ορεστιάδας.
Η θέση της Αλεξανδρούπολης επιτρέπει να συνδυαστούν θαλάσσιες μεταφορές, οδικά και σιδηροδρομικά δίκτυα και πρόσβαση προς τη Βουλγαρία και την ευρύτερη περιοχή της Μαύρης Θάλασσας. Για αυτό και η περαιτέρω ανάπτυξη βιομηχανίας και logistics στην περιοχή έχει μεγαλύτερη σημασία από μια απλή αύξηση των εγκατεστημένων μονάδων.
Εφόσον οι υποδομές και οι συνδέσεις αναπτυχθούν στον απαιτούμενο βαθμό, η περιοχή μπορεί να λειτουργήσει ως σημείο εισόδου και εξόδου προϊόντων για επιχειρήσεις που δεν απευθύνονται αποκλειστικά στην ελληνική αγορά.
Κοζάνη - Φλώρινα: Νέα παραγωγή με έξοδο προς τα βόρεια
Στο δυτικό τμήμα της Βόρειας Ελλάδας, το ζήτημα συνδέεται περισσότερο με τον παραγωγικό μετασχηματισμό της Δυτικής Μακεδονίας. Η απολιγνιτοποίηση περιορίζει σταδιακά τη δραστηριότητα που για δεκαετίες είχε ως βάση την εξόρυξη και την παραγωγή ενέργειας. Το Χωροταξικό θεωρεί αναγκαία την ανάπτυξη νέων μεταποιητικών δραστηριοτήτων και δίνει ιδιαίτερο βάρος στην ευρύτερη περιοχή της Κοζάνης.
Η περιοχή διαθέτει όμως ένα ακόμη χαρακτηριστικό: βρίσκεται πάνω σε μεταφορικούς άξονες που μπορούν να συνδέσουν τη νέα παραγωγή με τις αγορές βόρεια των ελληνικών συνόρων. Η Εγνατία και ο άξονας Λάρισα - Κοζάνη - Φλώρινα - Νίκη αναφέρονται στο Χωροταξικό ως βασικές υποδομές που μπορούν να υποστηρίξουν την ανάπτυξη μεταποίησης και εφοδιαστικής.
Για τη Δυτική Μακεδονία αυτό σημαίνει ότι η αναζήτηση νέου παραγωγικού μοντέλου μπορεί να συνδεθεί και με την εξωστρέφεια. Οι νέες μονάδες δεν χρειάζεται να βασιστούν αποκλειστικά στη ζήτηση της εγχώριας αγοράς, αλλά μπορούν να αξιοποιήσουν και την εγγύτητα με τη Βόρεια Μακεδονία και τους διαδρόμους προς τα Δυτικά Βαλκάνια.
Η ανταγωνιστικότητα θα κριθεί και στις υποδομές
Ο νέος χωροταξικός σχεδιασμός δίνει στη Βόρεια Ελλάδα αρκετά από τα στοιχεία που χρειάζονται για να ενισχύσει τη θέση της στη βαλκανική αγορά: υφιστάμενη βιομηχανική βάση, τρία σημαντικά λιμάνια, την Εγνατία, οδικές συνδέσεις με τα βόρεια σύνορα και περιοχές στις οποίες προβλέπεται περαιτέρω ανάπτυξη της μεταποίησης και της εφοδιαστικής.
Η χωροθέτηση, όμως, είναι μόνο ένα μέρος της εξίσωσης. Για να μετατραπεί αυτό το πλεονέκτημα σε μεγαλύτερη ανταγωνιστικότητα χρειάζονται επαρκείς σιδηροδρομικές και οδικές συνδέσεις, οργανωμένοι επιχειρηματικοί υποδοχείς, ενεργειακές υποδομές και γρήγορη πρόσβαση στα λιμάνια και στους συνοριακούς σταθμούς.
Αν αυτά προχωρήσουν παράλληλα, η Βόρεια Ελλάδα μπορεί να αποκτήσει ισχυρότερο ρόλο όχι μόνο μέσα στην ελληνική παραγωγή αλλά και στις αλυσίδες εφοδιασμού της ευρύτερης Νοτιοανατολικής Ευρώπης.
