Το 2025 έδωσε πολλές αφορμές στους αναλυτές για να σχολιάσουν την (απο)σύνδεση μεταξύ αγορών και γεωπολιτικών εξελίξεων. Το 2026 ξεκίνησε επεισοδιακά. Αν συνεχιστεί έτσι, το πιθανότερο είναι ότι η «ανοχή» των αγορών θα δοκιμαστεί σοβαρά.
Πολλά από όσα συμβαίνουν στο διεθνές πεδίο το τελευταίο διάστημα δεν είναι «κανονικά». Χρειάζεται να γυρίσουμε δεκαετίες πίσω, σε άλλες εποχές, για να βρούμε ιστορικά ανάλογα π.χ. της σύλληψης ενός εν ενεργεία αρχηγού κράτους από τρίτη χώρα. Ή των επαναλαμβανόμενων προειδοποιήσεων από Ευρωπαίους ηγέτες και αξιωματούχους περί επικείμενου πολέμου.
Κι όμως, οι διεθνείς αγορές μετοχών πηγαίνουν… αχάμπαρες από ρεκόρ σε ρεκόρ. Είτε μας αρέσει, είτε όχι, τα (μεγάλα) επενδυτικά κεφάλαια αντιλαμβάνονται την «κανονικότητα» με διαφορετικό τρόπο. Και, είτε μας αρέσει, είτε όχι, έχουν αρκετούς τρόπους ώστε να επωφελούνται και να αποκομίζουν κέρδη εν μέσω εξελίξεων τις οποίες το ευρύ κοινό δύσκολα εκλαμβάνει ως «ευκαιρίες».
«Σεισμικές αλλαγές»
Σε σημείωμά του ο Carsten Brzeski, επικεφαλής μακροοικονομικής ανάλυσης της ING, σχολιάζει ότι η στρατιωτική δράση των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα ήταν μια επίδειξη δύναμης, η οποία στέλνει μήνυμα όχι μόνο σε άλλες χώρες της Λατινικής Αμερικής, αλλά σε ολόκληρο τον κόσμο. Κάνει λόγο για «σεισμικές» γεωπολιτικές αλλαγές και αναρωτιέται, ποια θα είναι η επόμενη «περιπέτεια» του Αμερικανού Προέδρου. «Αν κάποιος στην Ευρώπη πίστευε ότι το 2026 θα έφερνε μια επιστροφή στην κανονικότητα, οι πρώτες κιόλας ημέρες του έτους έσπευσαν να τον διαψεύσουν. Δεν είναι αυτή μια στιγμή -ούτε μια χρονιά- για ευρωπαϊκό εφησυχασμό. Πρόκειται για ακόμη ένα ηχηρό καμπανάκι προς τις ηγεσίες της ηπείρου, ώστε να αντιμετωπίσουν σοβαρά τη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης, την ασφάλεια και την οικονομική ανθεκτικότητα, τοποθετώντας αυτά τα ζητήματα στην κορυφή κάθε πολιτικής ατζέντας για το υπόλοιπο της χρονιάς και, πιθανότατα, για την επόμενη δεκαετία» σημειώνει χαρακτηριστικά.
- Διαβάστε ακόμα - Μακρόν: Νεοαποικιακή επιθετικότητα και δίψα για διαμοιρασμό του κόσμου ανάμεσα στις μεγάλες δυνάμεις
Μάλιστα, για να καταδείξει πόσο απέχει η Ευρώπη από το να κατακτήσει τα επίπεδα ανθεκτικότητας που απαιτούνται, ο Brzeski φέρνει ως παράδειγμα τον εμπρησμό σε ηλεκτρικό σταθμό στο Βερολίνο και το γεγονός ότι η αποκατάσταση της ηλεκτροδότησης, πέντε μέρες μετά, δεν έχει ολοκληρωθεί.
Η ING εκτιμά ότι η απόκλιση μεταξύ γεωπολιτικής και πραγματικής οικονομίας θα συνεχιστεί το 2026. Η εκτίμηση αυτή δεν στηρίζεται στην υπόθεση ότι οι γεωπολιτικές ανακατατάξεις θα σταματήσουν, αλλά στο ότι τα αντανακλαστικά των αγορών έχουν σε μεγάλο βαθμό «μουδιάσει», οι επιχειρήσεις θα προσαρμοστούν και οι κυβερνήσεις θα αντισταθμίσουν τις αρνητικές γεωπολιτικές επιπτώσεις μέσω δημοσιονομικών παρεμβάσεων. Ωστόσο, όπως λέει ο Brzeski, «τις τελευταίες ημέρες ενισχύεται εκείνη η δυσάρεστη αίσθηση ότι αυτή η απόκλιση δεν μπορεί να διαρκέσει για πάντα» και ότι, κάποια στιγμή, η ισορροπία θα ανατραπεί. «Ο συνδυασμός έντονης γεωπολιτικής αστάθειας και σχετικά ήπιων μακροοικονομικών συνθηκών θα υποβληθεί και φέτος σε σκληρή δοκιμασία, ίσως περισσότερο από κάθε άλλη χρονιά» εκτιμά το στέλεχος της ING.
Μήνυμα προς το Πεκίνο
Σε ό,τι αφορά την παρέμβαση των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα, η UniCredit σχολιάζει ότι επρόκειτο, στον πυρήνα της, για μια ενέργεια με σκοπό τον έλεγχο των φυσικών πόρων, αλλά και την αποστολή ενός σαφούς μηνύματος προς καθεστώτα που επιδιώκουν να υπονομεύσουν την αμερικανική ηγεμονία. «Η απόφαση του Τραμπ να στηρίξει την αντιπρόεδρο Ντέλσι Ροδρίγκες, αντί της ηγέτιδας της αντιπολίτευσης και βραβευμένης με Νόμπελ, Μαρία Κορίνα Ματσάδο, υποδηλώνει ότι ο εκδημοκρατισμός δεν αποτελεί τον πρωταρχικό στόχο (και υπό αυτή την έννοια, η επιχείρηση δεν συνιστά μια ‘καθαρή’ αλλαγή καθεστώτος). Ούτε η άμεση υποταγή είναι το ζητούμενο. Αντιθέτως, οι ΗΠΑ φαίνεται να επιδιώκουν τον έλεγχο τοπικής ελίτ, όσο διεφθαρμένη κι αν είναι, και τη διαχείριση της χώρας εξ αποστάσεως», σχολιάζουν οι αναλυτές της UniCredit.
Δεδομένου ότι η Κίνα ήταν ο βασικός αγοραστής του λαθραία διακινούμενου πετρελαίου της Βενεζουέλας και ο κύριος πιστωτής του Καράκας, η κίνηση αυτή των ΗΠΑ προφανώς αποσκοπεί στην αποστολή ενός ισχυρού σήματος προς το Πεκίνο, το οποίο έχει φιλόδοξα σχέδια στη Νότια Αμερική, ιδίως σε χώρες πλούσιες σε φυσικούς πόρους, όπως το Περού. Μέχρι σήμερα, το Πεκίνο είχε αξιοποιήσει το πετρελαϊκές συναλλαγές με το Καράκας για να επεκτείνει το διεθνές αποτύπωμα του γουάν, αποδυναμώνοντας έτσι την αποτελεσματικότητα των αμερικανικών κυρώσεων. Η απομάκρυνση του Μαδούρο λειτουργεί, επομένως, ως προειδοποίηση προς άλλους αυταρχικούς ηγέτες να επιδεικνύουν μεγαλύτερη προσοχή όταν εμβαθύνουν διπλωματικούς και οικονομικούς δεσμούς με την Κίνα.
Η UniCredit κάνει λόγο για κατακερματισμό του διεθνούς συστήματος σε ανταγωνιστικά μπλοκ και για αυξημένη εστίαση των ΗΠΑ στο δυτικό ημισφαίριο, η οποία είναι πιθανό να αποσπάσει την προσοχή της Κίνας από τη Νότια Αμερική προς τη δική της στρατηγική «γειτονιά», την περιοχή του Ινδο-Ειρηνικού. Χωρίς αυτό να συνεπάγεται αυτομάτως ότι η Ταϊβάν αντιμετωπίζει άμεση απειλή, δεδομένου του ισχυρού οικονομικού και στρατηγικού ενδιαφέροντος των ΗΠΑ για τη βιομηχανία ημιαγωγών της χώρας. Ωστόσο, ο ανταγωνισμός ΗΠΑ-Κίνας κλιμακώνεται σε πολλά μέτωπα και η Ουάσιγκτον δύσκολα θα επιτρέψει στο Πεκίνο να ενισχύσει ανεμπόδιστα την κυριαρχία του, κάτι που αυξάνει τις πιθανότητες κάποιου «περιστατικού».
Πιθανό «ατύχημα»
Υπό αυτές τις συνθήκες, ενώ η Ρωσία προειδοποιεί για αυξημένες στρατιωτικές και πολιτικές εντάσεις και η Κίνα να καταγγέλλει τις ΗΠΑ για «επικίνδυνες και ανεύθυνες» ενέργειες, φαίνεται ότι πράγματι οι πιθανότητες για κάποιο «ατύχημα» είναι αυξημένες. Κι αν οι αγορές παραμένουν ανεπηρέαστες από την κλιμάκωση των εντάσεων σε επίπεδο ρητορικής, δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι θα δείξουν την ίδια ανθεκτικότητα σε περίπτωση που πράγματι προκύψει μια πιο άμεση αντιπαράθεση μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων του πλανήτη.
Σε κάθε περίπτωση, η έναρξη του 2026 φαίνεται να επιβεβαιώνει την εκτίμηση του Chief Investment Officer της Julius Baer, Yves Bonzon, ο οποίος σχολίαζε πρόσφατα ότι οι γεωπολιτικές αντιπαραθέσεις εξελίσσονται σε μόνιμη κατάσταση. Ο ίδιος μάλιστα σημείωνε πως το περιβάλλον αυτό αποτελεί πρόσφορο έδαφος για ατυχήματα, διότι όσο περισσότεροι είναι οι δρώντες, τόσο πιο δύσκολο είναι να προβλεφθεί η αλληλεπίδρασή τους, εκτιμώντας ότι οι προσπάθειες πρόβλεψης των εξωτερικών σοκ στις αγορές είναι μάταιες και ότι το «μέρισμα ειρήνης» έχει τελειώσει.
