Σε εξέλιξη είναι η πολύκροτη δίκη κατά των πλατφορμών της Meta (Facebook και Instagram), μετά την προσφυγή 29 Πολιτειών των ΗΠΑ στα δικαστήρια, για τον εθιστικό αλγόριθμο που χρησιμοποιούν τα εν λόγω social media. Κρίσιμο σημείο στο κατηγορητήριο αποτελεί ο ισχυρισμός πως τα δημοφιλή social mecia με τα δισ. των χρηστών παγκοσμίως γνώριζαν πόσο εθιστικός είναι ο αλγόριθμος που χρησιμοποιούν για να αυξήσουν την κερδοφορία τους, αδιαφορώντας για την επίδραση του εθισμού στον ψυχισμό των νέων.
Ανώτατα στελέχη της Meta γνώριζαν για τον εθιστικό αλγόριθμο
Μέσα στα έγγραφα της δικογραφίας, φαίνεται πως περιλαμβάνονται ομολογίες-«φωτιά» ανώτατων στελεχών της Meta που επιβεβαιώνουν ότι γνώριζαν πόσο εθιστικοί είναι οι αλγόριθμοι των πλατφορμών, καθώς περιλαμβάνονται φράσεις στα έγγραφα που λένε ότι «οι νεότεροι σε ηλικία χρήστες είναι οι προτιμότεροι» και πως «όσο μικρότερη είναι η ηλικία των χρηστών τόσο το καλύτερο».
Οι εθιστικοί αλγόριθμοι έχουν μεγαλύτερη επίδραση στα παιδιά και τους εφήβους, των οποίων ο εγκέφαλος βρίσκεται ακόμα σε στάδιο ανάπτυξης. Σύμφωνα με τους ειδικούς, η εγκεφαλική ανάπτυξη ολοκληρώνεται περίπου στην ηλικία των 26 ετών.
Facebook και Instagram θα αλλάξουν τελείως αν οι 29 Πολιτείες των ΗΠΑ κερδίσουν τη δίκη
Αν οι 4 Πολιτείες των ΗΠΑ που προσέφυγαν στα δικαστήρια -εκπροσωπώντας συνολικά 29 Πολιτείες- κερδίσουν τη δίκη, οι πλατφόρμες της Meta (Facebook και Instagram) θα χρειαστεί να πληρώσουν δυσθεώρητα πρόστιμα ύψους έως και 1,4 τρισ. δολαρίων και οι αλγόριθμοι που χρησιμοποιούν τα social media θα αλλάξουν για πάντα.
Αρκούν όμως ακόμα και τα πιο δυσθεώρητα πρόστιμα και οι απαγορεύσεις της χρήσης των πλατφορμών από ανήλικους κάτω των 15 ετών για να προστατευτεί αποτελεσματικά η νέα γενιά από τον ταχέως εξαπλούμενο ψηφιακό εθισμό;
Δεν αρκούν οι απαγορεύσεις και τα τιμωρητικά πρόστιμα, απαιτείται εκπαίδευση
Για αυτό το θέμα που αφορά κάθε οικογένεια στον πλανήτη, δηλαδή το ζήτημα της ψηφιακής ανηλικότητας (παιδιών και εφήβων), η αναπληρώτρια καθηγήτρια παιδιατρικής – εφηβικής ιατρικής Άρτεμις Τσίτσικα, πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Εφηβικής Ιατρικής και επιστημονική υπεύθυνη της Μονάδας Εφηβικής Υγείας (ΜΕΥ) του νοσοκομείου παίδων «Αγλαΐα Κυριακού» επισημαίνει ότι όσο νεότερα είναι τα παιδιά, τόσο πιο ευάλωτος είναι ο εγκέφαλός τους στους εθιστικούς αλγόριθμους των πλατφορμών. Πέρα όμως από τους μηχανισμούς του εθισμού και τις επιπτώσεις του στον ψυχισμό των νέων και την γενικότερη ψυχο-κοινωνική τους ανάπτυξη, οι εθιστικοί αλγόριθμοι πλήττουν και το αξιακό σύστημα των νέων.
Τα παιδιά αποκτούν επιρρέπεια στο εύκολο κέρδος, υποτιμούν την αξία της εκπαίδευσης, θεωρούν ότι πρέπει να στραφούν σε δραστηριότητες που έχουν εύκολο κέρδος και πιστεύουν ότι δεν χρειάζεται να σπουδάσουν και πώς μπορούν να κάνουν δουλειές που αποφέρουν εκατ. ευρώ (!) σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα- κάτι το οποίο δεν ισχύει στην πραγματικότητα τουλάχιστον στο νόμιμο φάσμα της εργασίας!
Γενικά η ιδέα του εύκολου κέρδους συνάδει με την παραβατικότητα, ενώ είναι χαρακτηριστικό ότι πολλοί νέοι που έχουν ψηφιακή εξάρτηση θεωρούν ότι θα γίνουν πολυεκατομμυριούχοι στην ηλικία των 20 ετών, κάνοντας τους YouTubers χωρίς να αποκτήσουν κανένα προσόν, μέσω της μόρφωσης και της κατάρτισης.
Νέοι με ΔΕΠΥ και άτομα στο φάσμα του αυτισμού πιο ευάλωτοι στον ψηφιακό εθισμό
Οι εθιστικοί μηχανισμοί των πλατφορμών με τα φίλτρα, τις επιβραβεύσεις (κτλ) είναι ανάλογοι με αυτούς που υπάρχουν στο gaming οι οποίοι «παγιδεύουν» τον χρήστη ώστε να αφιερώσει πολύ χρόνο σε αυτές τις δραστηριότητες, με μοναδικό στόχο το κέρδος των πλατφορμών και των video games.
Όλα τα παιδιά και οι έφηβοι είναι ευάλωτοι στους μηχανισμούς της εξάρτησης λόγω της νεαρής ηλικίας και της ανώριμης ακόμα «καλωδίωσης» του εγκεφάλου τους, ωστόσο υπάρχουν και κάποιες κατηγορίες παιδιών και εφήβων που κινδυνεύουν περισσότερο. Πρόκειται για τα παιδιά και τους εφήβους που έχουν ΔΕΠΥ (διαταραχή ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητας) και τα άτομα που βρίσκονται στο φάσμα του αυτισμού.
Τα πρόστιμα και οι απαγορεύσεις δεν αναιρούν το σημαντικό ρόλο της εκπαίδευσης
Η αναπληρώτρια καθηγήτρια Άρτεμις Τσίτσικα εξηγεί πως είναι πολύ σημαντικό να υπάρχει από την πλευρά του κράτους μία σωστή νομοθεσία- όπως ισχύει για την απαγόρευση της χρήσης των πλατφορμών σε άτομα ηλικίας κάτω των 15 ετών, το kidswallet για την επιβεβαίωση της ψηφιακής ανηλικότητας και την εμπλοκή των γονιών που έχουν εξ ορισμού την ευθύνη της γονεϊκής φροντίδας.
Όμως η νομοθεσία και οι απαγορεύσεις δεν λειτουργούν από μόνα τους ούτε μπορεί κάποιος αφελής να υποθέσει ότι έτσι λύνουμε το πρόβλημα και ξεμπερδεύουμε. Πρόσφατα μάλιστα στη Γαλλία που υιοθετήθηκε το μέτρο του περιορισμού της χρήσης των social media σε ηλικίες κάτω των 15 ετών, φαίνεται ότι παρότι νομοθετήθηκε, στην πράξη δεν θα καταφέρει να εφαρμοστεί γιατί «σκοντάφτει» πάνω στις ελευθερίες του ατόμου.
Το κράτος δημιουργεί έναν οδικό χάρτη με τη νομοθεσία του και χαράσσει μια κατεύθυνση. Από εκεί και πέρα όμως θα πρέπει να αναπτυχθεί μία σωστή κουλτούρα στα παιδιά και να ενισχυθεί η εκπαίδευση των παιδιών και των γονιών. Τα παιδιά και οι έφηβοι πρέπει να έχουν στοχοθεσία, να «αγκαλιάσουν» τη μόρφωση, να θέσουν στόχους για την εκπαίδευση και την εξέλιξή τους, να έχουν όραμα για τη ζωή τους και διαρκή στήριξη από την οικογένεια και τους εκπαιδευτικούς.
Μόνο έτσι θα μπορέσουν να αναγνωρίσουν τους διαδικτυακούς κινδύνους και να τους αποφύγουν. Κανένας λογικός άνθρωπος ισχυρίζεται σήμερα ότι πρέπει να δαιμονοποιήσουμε την τεχνολογία! Η τεχνολογία ήρθε για να μείνει, είναι μονόδρομος για όλους μας -ενήλικους και παιδιά -και φυσικά όπως ισχύει για κάθε «εργαλείο», σημασία έχει πώς το αξιοποιείς, αν το αξιοποιείς σωστά ή αν το αξιοποιείς λάθος. Το ίδιο το εργαλείο δεν φταίει!
Τα παιδιά, συνεπώς, έχουν ανάγκη από ένα γενικότερο υποστηρικτικό πλαίσιο. Καθοριστικό ρόλο διαδραματίζει η οικογένεια, το φιλικό περιβάλλον, το σχολικό περιβάλλον και σίγουρα δεν μπορεί να λυθεί το πρόβλημα των εθισμών (γενικά) με το να εκδοθεί μια απαγόρευση. Και αυτό για δύο λόγους: Καταρχάς οτιδήποτε είναι απαγορευμένο γίνεται ακόμα πιο ελκυστικό στα μάτια των παιδιών και των εφήβων.
Επιπλέον, οι νέοι σήμερα είναι πολύ καλύτεροι γνώστες της τεχνολογίας από τους ενήλικες και μπορούν να ισχυριστούν ότι υπακούουν το νόμο αλλά στην πραγματικότητα να βρουν τρόπους να τον παραβιάσουν! Άρα το κεντρικό μήνυμα είναι ότι εφόσον η Meta καταδικαστεί, το Facebook και το Instagram θα αλλάξουν για πάντα - αλλά κι αυτό δεν αποτελεί άλλοθι για να αφήνουμε τα παιδιά ανεξέλεγκτα «παρκαρισμένα» μπροστά σε μια ηλεκτρονική νταντά, θεωρώντας λανθασμένα ότι κλεισμένα μέσα στο δωμάτιό τους είναι ασφαλή.
Πρέπει να είμαστε δίπλα τους, να βεβαιωνόμαστε ότι ζουν σωστά, τρέφονται σωστά, δεν απουσιάζουν από το σχολείο, φροντίζουν τον εαυτό τους, έχουν αληθινούς και όχι μόνο ψηφιακούς φίλους και αποκτούν κοινωνικές και άλλες δεξιότητες. Πρέπει να τους καλλιεργήσουμε την πίστη στις αξίες και τους θεσμούς και να δείξουμε στα παιδιά μας με κάθε τρόπο ότι είμαστε δίπλα τους ουσιαστικά, με διάλογο, στήριξη και γνώση.
Κι αν εκείνα γνωρίζουν την τεχνολογία καλύτερα από μας (πράγμα που είναι σίγουρο), πρέπει να τους δείξουμε ότι είμαστε εκεί δίπλα τους να μάς διδάξουν τα μυστικά της και μαζί να χτίσουμε έναν σωστό τρόπο αξιοποίησης κάθε ψηφιακής τεχνολογίας που ήρθε για να μείνει και που αποτελεί αναμφισβήτητα ένα πολύ σημαντικό και συναρπαστικό κομμάτι της ζωής τους και της ζωής μας.
