Οι παγκόσμιες εμπορικές ανισορροπίες διευρύνονται ξανά και μαζί τους επιστρέφει στο προσκήνιο η συζήτηση για τον ρόλο των κρατικών πολιτικών στις διεθνείς εμπορικές ροές. Στο επίκεντρο βρίσκονται οι βιομηχανικές επιδοτήσεις, η χρήση των οποίων έχει αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια.
Νέα ανάλυση που δημοσιεύθηκε στο blog της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας εξετάζει κατά πόσο η κρατική στήριξη των επιχειρήσεων μπορεί να επηρεάζει τις εξαγωγές και τις εμπορικές ανισορροπίες, συγκρίνοντας την Κίνα, τις ΗΠΑ και την Ευρωζώνη.
Το βασικό εύρημα είναι ότι οι κινεζικοί κλάδοι που λαμβάνουν μεγαλύτερη κρατική στήριξη τείνουν επίσης να εξάγουν περισσότερο, μια σχέση που εμφανίζεται πολύ ασθενέστερη στις ΗΠΑ και την Ευρωζώνη. Η ΕΚΤ επισημαίνει, ωστόσο, ότι οι επιδοτήσεις δεν φαίνεται να αποτελούν βασικό παράγοντα πίσω από τα συνολικά εμπορικά πλεονάσματα ή ελλείμματα. Μπορούν όμως να επηρεάσουν σημαντικά τις εμπορικές ισορροπίες σε συγκεκριμένους στρατηγικούς κλάδους.
Οι παγκόσμιες ανισορροπίες αυξάνονται ξανά
Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται η ανάλυση, οι παγκόσμιες ανισορροπίες αυξήθηκαν στο 3,7% του παγκόσμιου ΑΕΠ το 2025, από 2,8% το 2019 και 3,6% το 2024.
Οι ΗΠΑ, η Κίνα και η Ευρωζώνη αποτελούν ιστορικά βασικούς συντελεστές αυτών των ανισορροπιών. Το πλεόνασμα τρεχουσών συναλλαγών της Κίνας διευρύνθηκε σε επίπεδο-ρεκόρ, φθάνοντας το 0,6% του παγκόσμιου ΑΕΠ ή το 3,8% του κινεζικού ΑΕΠ. Οι ΗΠΑ εμφανίζουν το μεγαλύτερο έλλειμμα, στο 0,9% του παγκόσμιου ΑΕΠ, ενώ η Ευρωζώνη καταγράφει πλεόνασμα 0,3%.
Στην περίπτωση της Κίνας, το πλεόνασμα έχει αυξηθεί από την ένταξη της χώρας στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου το 2001. Παράλληλα, το εξαγωγικό της μείγμα έχει μετακινηθεί από τη μεταποίηση χαμηλού κόστους σε κλάδους υψηλότερης προστιθέμενης αξίας, όπως τα μηχανήματα, οι ημιαγωγοί και τα ηλεκτρικά οχήματα.
Οι ΗΠΑ, αντίθετα, εμφανίζουν ελλείμματα στο εμπόριο αγαθών στους περισσότερους κλάδους, τα οποία αντισταθμίζονται εν μέρει από εξαγωγές γεωργικών και ενεργειακών προϊόντων και υπηρεσιών. Στην Ευρωζώνη, η εξάρτηση από τις εισαγωγές ενέργειας αντισταθμίζεται από πλεονάσματα σε μηχανήματα, κεφαλαιουχικά και καταναλωτικά αγαθά, καθώς και στις υπηρεσίες.
Η βασική αιτία των παγκόσμιων ανισορροπιών, επισημαίνουν οι συντάκτες, παραμένει η διαφορά ανάμεσα στην αποταμίευση και τις επενδύσεις κάθε χώρας. Ωστόσο, η αυξανόμενη χρήση εργαλείων βιομηχανικής πολιτικής έχει στρέψει το ενδιαφέρον και στον ρόλο των επιδοτήσεων.
Για να εξετάσει πού κατευθύνεται η κρατική στήριξη, η ανάλυση χρησιμοποιεί τη βάση δεδομένων Manufacturing Groups and Industrial Corporations (MAGIC) του ΟΟΣΑ, η οποία περιλαμβάνει 525 μεγάλες μεταποιητικές επιχειρήσεις σε 15 κλάδους και 52 χώρες την περίοδο 2005-2024.
Ως κρατική στήριξη καταγράφονται ο δανεισμός με όρους ευνοϊκότερους από αυτούς της αγοράς, οι κρατικές επιχορηγήσεις και οι φορολογικές ελαφρύνσεις.
Από την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση και μετά, η κρατική στήριξη ως ποσοστό του κόστους των επιχειρήσεων του δείγματος έχει σχεδόν διπλασιαστεί, φθάνοντας σε απόλυτους όρους τα 108 δισ. δολάρια το 2024, με τη μεγαλύτερη αύξηση να καταγράφεται στην Κίνα.
Αυτοκινητοβιομηχανίες και εταιρείες ημιαγωγών λαμβάνουν το μεγαλύτερο μερίδιο της συνολικής στήριξης. Ως προς την ένταση των επιδοτήσεων, όμως, ξεχωρίζουν οι ημιαγωγοί και τα φωτοβολταϊκά: την τελευταία πενταετία, η κρατική στήριξη αντιστοιχούσε κατά μέσο όρο στο 3,9% του κόστους των επιχειρήσεων ημιαγωγών και στο 3,6% των εταιρειών φωτοβολταϊκών, έναντι 0,8% στην αυτοκινητοβιομηχανία.
Η Κίνα ξεχωρίζει
Οι κινεζικές επιχειρήσεις ξεχωρίζουν τόσο για το μέγεθος της στήριξης που λαμβάνουν όσο και για το εύρος των κλάδων στους οποίους αυτή κατευθύνεται.
Το 2024 οι επιδοτήσεις αντιστοιχούσαν περίπου στο 2% του κόστους των κινεζικών επιχειρήσεων του δείγματος, έναντι 1,4% στις ΗΠΑ και 0,6% στην Ευρωζώνη. Η Κίνα στηρίζει επίσης μεγαλύτερο αριθμό κλάδων, ενώ στις ΗΠΑ οι ενισχύσεις είναι περισσότερο συγκεντρωμένες.
Διαφέρουν και τα εργαλεία που χρησιμοποιούνται. Μεταξύ 2010 και 2024, οι κινεζικές επιχειρήσεις επωφελήθηκαν κυρίως από χρηματοδότηση με όρους ευνοϊκότερους από εκείνους της αγοράς. Στις ΗΠΑ κυριάρχησαν οι φορολογικές ελαφρύνσεις και στην Ευρωζώνη οι άμεσες κρατικές επιχορηγήσεις.
Την ίδια περίοδο, η Κίνα περιόρισε τη σχετική στήριξη προς κλάδους που συνδέονται με την αγορά ακινήτων, όπως το αλουμίνιο και το τσιμέντο, και αύξησε τις επιδοτήσεις προς στρατηγικούς τομείς, μεταξύ των οποίων οι ημιαγωγοί, οι μεταφορές, τα λιπάσματα και τα χημικά.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η σχέση ανάμεσα στις επιδοτήσεις και τις εξαγωγές. Στην Κίνα, οι κλάδοι που λαμβάνουν μεγαλύτερη κρατική στήριξη τείνουν να εμφανίζουν και υψηλότερα έσοδα από το εξωτερικό. Κλάδοι με υψηλές επιδοτήσεις, όπως οι ημιαγωγοί και η ηλιακή ενέργεια, παρουσιάζουν ορισμένες από τις ισχυρότερες αυξήσεις στις εξαγωγές.
Η ίδια εικόνα δεν παρατηρείται στις άλλες δύο οικονομίες. Στην Ευρωζώνη η θετική συσχέτιση οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στους ημιαγωγούς, ενώ στις ΗΠΑ τα στοιχεία δεν υποδεικνύουν συστηματική σχέση μεταξύ επιδοτήσεων και εξαγωγικής επίδοσης.
Η ανάλυση υπογραμμίζει, ωστόσο, ότι η συσχέτιση δεν αποδεικνύει από μόνη της αιτιώδη σχέση. Οι κυβερνήσεις μπορεί, για παράδειγμα, να επιλέγουν να στηρίξουν κλάδους που ήταν ήδη ισχυροί εξαγωγείς.
Για να διερευνήσουν καλύτερα τη σχέση, οι συντάκτες χρησιμοποιούν οικονομετρικό μοντέλο για τους κινεζικούς κλάδους. Τα προκαταρκτικά αποτελέσματα δείχνουν ότι οι αυξήσεις της κρατικής στήριξης ακολουθούνται από υψηλότερα εγχώρια έσοδα αλλά και υψηλότερα έσοδα από το εξωτερικό, με την επίδραση να είναι ισχυρότερη κατά τα πρώτα δύο έως τρία χρόνια.
Συνολικά, πάντως, οι επιδοτήσεις φαίνεται να έχουν σχετικά περιορισμένη συμβολή στην αύξηση των κινεζικών εξαγωγών. Η εικόνα αλλάζει στους στρατηγικούς κλάδους: στην αυτοκινητοβιομηχανία, στα φωτοβολταϊκά, στις ανεμογεννήτριες και στους ημιαγωγούς, η εκτιμώμενη συμβολή τους στην αύξηση των εξαγωγών είναι τέσσερις έως δεκατέσσερις φορές μεγαλύτερη από ό,τι στο συνολικό δείγμα.
Τι σημαίνει για τις παγκόσμιες ανισορροπίες
Το συμπέρασμα της ανάλυσης είναι ότι οι βιομηχανικές επιδοτήσεις από μόνες τους είναι απίθανο να αποτελούν βασικό παράγοντα πίσω από τις συνολικές παγκόσμιες ανισορροπίες. Μπορούν, ωστόσο, να αναδιαμορφώσουν τις εμπορικές ροές σε στρατηγικά σημαντικούς κλάδους.
Εάν η κρατική στήριξη αυξάνει τις εξαγωγές πέρα από το επίπεδο που θα δικαιολογούσαν οι υποκείμενες οικονομικές συνθήκες, οι εμπορικοί εταίροι μπορεί να αντιμετωπίσουν κόστος προσαρμογής, από απώλειες θέσεων εργασίας έως αποβιομηχάνιση, ενισχύοντας δυνητικά και τις εμπορικές εντάσεις.
Οι συντάκτες τονίζουν ότι τα αποτελέσματα πρέπει να ερμηνεύονται με προσοχή, καθώς το δείγμα καλύπτει περιορισμένο αριθμό κλάδων και απαιτείται περαιτέρω έρευνα για να τεκμηριωθεί με μεγαλύτερη βεβαιότητα η αιτιώδης σχέση μεταξύ κρατικών επιδοτήσεων και εξαγωγών.
