Πιο γρήγορη πρόσβαση στα καινοτόμα αντιβιοτικά που έχουν εγκριθεί από τον Αμερικανικό Οργανισμό Φαρμάκων (FDA) και τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων (ΕΜΑ) μετά το 2018 ζητούν οι επιστήμονες της Ελληνικής Εταιρείας Λοιμώξεων (ΕΕΛ) με τον πρόεδρο Νίκο Σύψα, Παθολόγο-Λοιμωξιολόγο, Καθηγητή Παθολογικής Φυσιολογίας-Λοιμωξιολογίας ΕΚΠΑ, Πρόεδρο της Επιτροπής Νοσοκομειακών Λοιμώξεων, Επιστημονικό/Διοικητικό Υπεύθυνο της Μονάδας Λοιμώξεων – COVID στο «Λαϊκό» νοσοκομείο και τον Στέλιο Ασημακόπουλο, Ταμία της ΕΕΛ, Αναπληρωτή Καθηγητή Παθολογίας-Λοιμώξεων στο Τμήμα Ιατρικής του Πανεπιστημίου Πατρών, Υπεύθυνο Μονάδος Ειδικών Λοιμώξεων του Πανεπιστημιακού Γενικού Νοσοκομείου Πατρών να εξηγούν ότι η ιατρική φαρέτρα διαθέτει 6 καινοτόμα αντιβιοτικά, από τα οποία μόνο τα 4 είναι διαθέσιμα με άμεση πρόσβαση στα νοσοκομειακά φαρμακεία της Ελλάδας.
Μέσω ΙΦΕΤ και με ΣΗΠ τα δύο πιο πολύτιμα καινοτόμα αντιβιοτικά
Τα άλλα δύο, που είναι και τα πιο χρήσιμα σύμφωνα με την επιδημιολογία της πατρίδας μας περιλαμβάνουν την σεφιδεροκόλη (cefiderocol) και η αζτρεονάμη (aztreonam) που απαιτούνται για την καταπολέμηση των πολυανθεκτικών ενδονοσοκομειακών λοιμώξεων όπως είναι οι βακτηριαιμίες, δεν είναι διαθέσιμα στην ελληνική αγορά και έρχονται με παραγγελία για τον συγκεκριμένο ασθενή που τα χρειάζεται μέσω ΙΦΕΤ και με το Σύστημα Ηλεκτρονικής Προέγκρισης (ΣΗΠ). Η διαδικασία αυτή έχει μια γραφειοκρατία και το νωρίτερο που μπορεί να φτάσει το φάρμακο είναι σε μια εβδομάδα. Αν ένας ασθενής που έχει ενδονοσοκομειακή λοίμωξη με υπερανθεκτικό ή πανανθετικό μικρόβιο νοσηλεύεται στη ΜΕΘ ενός νοσοκομείου, δεν μπορεί να περιμένει μια εβδομάδα, καθώς σε αυτό το χρονικό διάστημα μπορεί να έχει πεθάνει. Φανταστείτε έναν ασθενή που υποβλήθηκε σε μεταμόσχευση για να σωθεί η ζωή του, με ένα δυσεύρετο μόσχευμα (και η επέμβαση κόστισε 60.000-70.000 ευρώ), να προσβληθεί με πολυανθεκτικό ή υπερανθεκτικό βακτήριο και να πεθάνει επειδή δεν υπήρχε διαθέσιμη μια καινοτόμος θεραπεία, που είναι μεν ακριβή αλλά το κόστος της είναι μικρό αν το συγκρίνουμε με το κόστος της μεταμόσχευσης ή με τις νέες ανοσοθεραπείες στον καρκίνο, όπως τονίζει ο πρόεδρος της ΕΕΛ, Νίκος Σύψας.
Κόστος θεραπείας που φτάνει τα 10.000 ευρώ
Τα καινοτόμα αντιβιοτικά δεν είναι φθηνά και το κόστος χορήγησης μιας θεραπείας μπορεί να κυμανθεί από 5.000 ευρώ έως και 10.000 ευρώ, όμως αυτές οι θεραπείες χορηγούνται για 7-10 ημέρες και σώζουν τον ασθενή. Αν τις αντιμετωπίζουμε σαν ακριβές και βάζουμε εμπόδια, αλλά την ίδια ώρα παρέχουμε ανεμπόδιστη πρόσβαση σε ανοσοθεραπείες της τάξης των 50.000 ευρώ (τουλάχιστον) ανά ογκολογικό ασθενή, που χάρη σε αυτές θα ζήσει για δύο μήνες παραπάνω, τότε είμαστε «ακριβοί στα πίτουρα και φθηνοί στο αλεύρι», σχολιάζουν οι ειδικοί της ΕΕΛ, προσθέτοντας πως στο κόστος ενός φαρμάκου πρέπει να συνυπολογιστεί το όφελος που εξασφαλίζει.
Στο σημείο αυτό διευκρινίζεται πως τα καινοτόμα αντιβιοτικά, με κόστος χορήγησης που φτάνει τα 10.000 ευρώ δεν είναι διαθέσιμα στα ιδιωτικά φαρμακεία παρά μόνο στα φαρμακεία των νοσοκομείων. Στα νοσοκομεία η χορήγηση των αντιβιοτικών επιβλέπεται από την Επιτροπή Νοσοκομειακών Λοιμώξεων (ΕΝΛ) και την Ομάδα Επιτήρησης Κατανάλωσης και Ορθολογικής Χρήσης Αντιβιοτικών (ΟΕΚΟΧΑ) που αποτελούν θεσμικά όργανα και είναι υπεύθυνα για τη διαχείριση των αντιβιοτικών και τον έλεγχο των λοιμώξεων. Τα όργανα αυτά στοχεύουν στη μείωση της μικροβιακής αντοχής, στην εκπαίδευση του προσωπικού και στην εφαρμογή προγραμμάτων ορθολογικής χρήσης-επιτήρησης (stewardship).
Πρωταθλήτρια η Ελλάδα στις πολυανθεκτικές λοιμώξεις
Στη χώρα μας οι νοσοκομειακές λοιμώξεις από πολυανθεκτικά υπερανθεκτικά και πανανθεκτικά μικρόβια (κυρίως βακτήρια και μύκητες) κοστίζουν την ζωή σε 2.500-3000 ασθενείς ετησίως με τις βακτηριαιμίες να αποτελούν την πιο συχνή ανθεκτική ενδονοσοκομειακή λοίμωξη.
Στο περιβάλλον του νοσοκομείου πιο επικίνδυνα μικρόβια είναι το acetinobacter, η klesiella και η preudomonas (ανθεκτικά και τα 3 στη μεροπενέμη), ενώ γενικά μεγάλη ανθεκτικότητα στα υπάρχοντα αντιβιοτικά παρουσιάζουν ο σταφυλόκοκκος, οι εντερόκοκκοι και το κολοβακτηρίδιο (E.coli). Οι πολυανθεκτικές λοιμώξεις καταγράφονται στα νοσοκομεία και του ιδιωτικού και του δημόσιου τομέα καθώς και στην κοινότητα, που επίσης η Ελλάδα είναι πρωταθλήτρια στα πολυανθεκτικά μικρόβια. Επίσης για πρώτη φορά το 2024 καταγράφηκε η ανθεκτικότητα στα κτηνιατρικά αντιβιοτικά (για τα παραγωγικά ζώα) με την Ελλάδα να κατέχει και εκεί την 1η θέση πανευρωπαϊκά.
Ράντζα και έλλειψη νοσηλευτών «θρέφουν» τις νοσοκομειακές πολυανθεκτικές λοιμώξεις
Η κοινότητα και τα νοσοκομεία λειτουργούν ως συγκοινωνούντα δοχεία στην μικροβιακή αντοχή, με τον Άγγελο Πεφάνη, Παθολόγο-Λοιμωξιολόγο, Πρόεδρο Επιστημονικού Συμβουλίου Εγκρίσεως Φαρμάκων Ανθρώπινης Χρήσης, ΕΟΦ Αναπληρωτή Πρόεδρο Εθνικής Επιτροπής Αντιβιογράμματος και Μέλος ΔΣ της Ελληνικής Εταιρείας Λοιμώξεων να εξηγεί ότι όταν μια νοσηλεύτρια σε ένα νοσοκομείο είναι υπεύθυνη για 30 κλίνες ασθενών ή και 60 κλίνες ασθενών και όταν σε ένα θάλαμο με 3 κρεβάτια, τοποθετούνται άλλες 2-3 επικουρικές κλίνες (ήτοι ράντζα) και μερικά ράντζα στο διάδρομο, είναι αδύνατον να καταπολεμηθεί η μικροβιακή αντοχή που για να αντιμετωπιστεί χρειάζεται επένδυση σε υλικοτεχνολογικό υλικό και ανθρώπινο δυναμικό. Απαιτούνται μέτρα προστασίας, γρήγορα τεστ, για να μπορούν οι γιατροί να ξέρουν τι αντιβιοτικό πρέπει να χορηγήσουν και να μην χορηγούν συνδυασμούς πολλών αντιβιοτικών για να παρέχουν ευρύ και όχι στοχευμένο φάσμα προστασίας, περισσότεροι νοσηλευτές και θέσεις λοιμωξιολόγων στα νοσοκομεία, όπως προσθέτουν ο αντιπρόεδρος ΕΕΛ Μάρκος Μαραγκός, Καθηγητής Παθολογίας-Λοιμωξεων Ιατρικού Τμήματος Πανεπιστημίου Πατρών, Διευθυντής Πανεπιστημιακής Παθολογικής Κλινικής και Τμήματος Λοιμώξεων, Π.Γ.Ν.Π., ο Ειδ. Γραμματέας ΕΕΛ Διαμαντής Κοφτερίδης, Καθηγητής Παθολογίας-Λοιμωξιολογίας, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Κρήτης, Διευθυντής Παθολογικής Κλινικής & Μονάδας Λοιμώξεων, Π.Γ.Ν. Ηρακλείου και ο Βασίλης Παπασταμόπουλος, Παθολόγος-Λοιμωξιολόγος, Διοικητικά και Επιστημονικά Υπεύθυνος Ε’ Παθολογικού Τμήματος και Μονάδας Λοιμώξεων, Πρόεδρος Επιστημονικού Συμβουλίου, Πρόεδρος Επιτροπής Νοσοκομειακών Λοιμώξεων, Γ.Ν.Α. «Ο Ευαγγελισμός».
Οι ειδικοί της ΕΕΛ ζητούν Νομοθετική παρέμβαση για να αλλάξει το νομικό πλαίσιο για τους λοιμωξιολόγους, καθώς στα Ελληνικά νοσοκομεία δεν προβλέπονται θέσεις λοιμωξιολόγων. Η ειδικότητα του Λοιμωξιολόγου αποτελεί εξειδίκευση της Παθολογίας και θα μπορούσαν να δημιουργηθούν κίνητρα με γρηγορότερη ολοκλήρωση της εξειδίκευσης και άμεση επαγγελματική αποκατάσταση προκειμένου να στελεχωθούν τα νοσοκομεία με ικανό αριθμό λοιμωξιολόγων όπως υπογραμμίζουν ο Αντιπρόεδρος της ΕΕΛ Μάρκος Μαραγκός και η Γενική Γραμματέας της ΕΕΛ Αικατερίνη Αργυράκη, Παθολόγος-Λοιμωξιολόγος, Συντονίστρια Διευθύντρια Παθολογικής Κλινικής, νοσοκομείου «Η Σωτηρία».
3,5 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως κοστίζει στην Ευρώπη η μικροβιακή αντοχή
Η μικροβιακή αντοχή το 2024 προκάλεσε 1,3 εκατ. θανάτους ενώ μέχρι το έτος 2050 θα αποτελεί πρώτη αιτία θανάτου υπερσκελίζοντας τις καρδιοπάθειες. Το κόστος της μικροβιακής αντοχής μέχρι το έτος 2030 μπορεί να ανέλθει σε 3,5 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως για τα εθνικά συστήματα της Ευρώπης. Στα ελληνικά νοσοκομεία έχουν επίσης καταγραφεί περιστατικά Candida auris, που στο εξωτερικό είναι πανανθετική. Ευτυχώς στην πατρίδα μας εξακολουθεί να παραμένει ευαίσθητη στις εχινοκανδίνες όμως επειδή αποικίζει για μακρά χρονικά διαστήματα τους ασθενείς μπορεί να εξαπλωθεί μέσα στα νοσοκομεία, όπως επισημαίνει ο πρόεδρος της ΕΕΛ, Νίκος Σύψας.
Ελλείψεις παλιών φθηνών αντιβιοτικών εξαιτίας απουσίας κινήτρων παραγωγής
Πέρα από τα προβλήματα πρόσβασης στα καινοτόμα αντιβιοτικά, υπάρχει και ο κίνδυνος απόσυρσης των παλαιάς κοπής φθηνών αντιβιοτικών που οι παρασκευάστριες εταιρίες δεν έχουν πλέον οικονομικό κίνητρο για να συνεχίσουν την παραγωγή τους. Οι προηγμένες βόρειες χώρες της Σκανδιναβίας προβαίνουν σε συμφωνίες με τις παρασκευάστριες εταιρίες δίνοντας τους κίνητρα να συνεχίσουν την παραγωγή, ώστε να αποφευχθούν οι παρατεταμένες ελλείψεις ή και η εξαφάνισή τους. Φια παράδειγμα παρατείνουν από τη 10ετία στην 20ετία την προστασία της πατέντας σε άλλες καινοτόμες θεραπείες που παράγουν οι ίδιες εταιρίες με όρο να μην αποσύρουν τα παλιά αντιβιοτικά.
