Ο πόλεμος στο Ιράν έχει οδηγηθεί σε ένα κρίσιμο στάδιο, παρά την κατάπαυση πυρός των τελευταίων εβδομάδων. Η προσωρινή εκεχειρία ούτε οδήγησε σε εκτόνωση, ούτε αποκατέστησε τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ, ούτε βεβαίως έχουν επιλυθεί κρίσιμα ζητήματα, όπως το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης και η τύχη των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου που διαθέτει.
Αυτό που συνέβη, είναι ότι η αντιπαράθεση μεταφέρθηκε σε ένα πιο σύνθετο και πιθανώς πιο δύσκολα διαχειρίσιμο επίπεδο. Οι εμπλεκόμενες πλευρές παραμένουν εγκλωβισμένες σε ένα εύθραυστο ενδιάμεσο στάδιο, μεταξύ ειρήνης και ανοιχτής στρατιωτικής αντιπαράθεσης, και αυτό ακριβώς είναι που έχει εξελιχθεί σε βασικό στρατηγικό πρόβλημα για την Ουάσιγκτον.
Το Ιράν, αν και στην πρώτη φάση του πολέμου δέχθηκε συντριπτικά πλήγματα και αποδυναμώθηκε επιχειρησιακά, εν τέλει δεν έχασε τη δυνατότητα να επηρεάζει τις εξελίξεις μέσω των Στενών του Ορμούζ. Μέχρι σήμερα, αυτή η δυνατότητα παραμένει το πιο ισχυρό εργαλείο της Τεχεράνης, μεταφέροντας το κόστος της σύγκρουσης στην «άλλη πλευρά», μέσω της διατάραξης των ενεργειακών ροών .
Το γεγονός ότι το Ιράν κατάφερε να αποτρέψει τη μετατροπή της στρατιωτικής του ήττας σε στρατηγική, φέρνει τις ΗΠΑ ενώπιον επιλογών οι οποίες δεν εγγυώνται βιώσιμη λύση του αδιεξόδου.
Δύο βασικές επιλογές
Η μία επιλογή των ΗΠΑ είναι να συνεχίσουν να ασκούν πίεση στην Τεχεράνη, κυρίως μέσω του ναυτικού αποκλεισμού, και να περιμένουν μέχρι το Ιράν να απωλέσει τη δυνατότητα να ελέγχει τα Στενά του Ορμούζ ή να εξαναγκαστεί σε ουσιαστικές διαπραγματεύσεις. Η αλήθεια όμως είναι, πως όσο το Ιράν διαθέτει δυνατότητα παρεμβολής στις θαλάσσιες ροές, ακόμη και χωρίς πλήρη διακοπή τους, δεν έχει ισχυρό κίνητρο να προβεί σε παραχωρήσεις.
Η δεύτερη επιλογή είναι η επιστροφή στη στρατιωτική δράση. Μάλιστα, οι ΗΠΑ φαίνεται να έχουν συνειδητοποιήσει ότι πιθανή επανέναρξη της στρατιωτικής δράσης θα πρέπει να έχει εντελώς διαφορετική στόχευση. Αφού μετά το πρώτο κύμα επιχειρήσεων το Ιράν δεν απώλεσε τη δυνατότητα να ελέγχει τα Στενά, μια νέα επέμβαση εκ μέρους των ΗΠΑ –και του Ισραήλ– θα πρέπει να επιδιώξει την πλήρη εξουδετέρωση αυτής της δυνατότητας.
Με άλλα λόγια, η επανέναρξη των επιχειρήσεων θα πρέπει να συνοδευτεί από κλιμάκωση. Αν το ζητούμενο είναι η ανατροπή της σημερινής ισορροπίας, θα πρέπει να αποκατασταθεί πλήρως το αίσθημα ασφάλειας στα Στενά του Ορμούζ, αλλά και στις γειτονικές προς το Ιράν χώρες που κινδυνεύουν από νέα πλήγματα στις ενεργειακές τους υποδομές.
Βεβαίως, για να αποφευχθεί ένα νέο αδιέξοδο, θα πρέπει και το ίδιο το Ιράν να αισθανθεί ότι ηττήθηκε. Να απωλέσει κάθε δυνατότητα να χρησιμοποιεί τα Στενά του Ορμούζ ως εργαλείο πίεσης και κάθε δυνατότητα να εξαπολύει επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές των χωρών του Κόλπου. Αυτό προϋποθέτει πιο εκτεταμένα και πιο συντριπτικά πλήγματα εκ μέρους των ΗΠΑ και του Ισραήλ. Απαιτεί κινήσεις που, με τη σειρά τους, αυξάνουν το γεωπολιτικό και οικονομικό ρίσκο και καθιστούν δυσκολότερο τον έλεγχο μιας περαιτέρω κλιμάκωσης.
Η παγίδα
Όλα τα παραπάνω θα είχαν τεθεί εκτός συζήτησης, αν ο αμερικανικός ναυτικός αποκλεισμός είχε αποδειχθεί αποτελεσματικός. Κάτι που όμως δε συνέβη, ούτε φαίνεται να φθείρει τις αντοχές του Ιράν με την ταχύτητα που αρχικά είχαν εκτιμήσει οι ΗΠΑ – ή που μπορούν να ανεχθούν οι αγορές, με τις τιμές του πετρελαίου στα ύψη.
Η άρση του ναυτικού αποκλεισμού, όπως ζητά η Τεχεράνη προκειμένου να επιστρέψει σε ουσιαστικές διαπραγματεύσεις, θα μπορούσε να εκληφθεί ως μονομερής υποχώρηση εκ μέρους των ΗΠΑ χωρίς σαφείς εγγυήσεις για μια βιώσιμη συμφωνία. Η συνέχισή του, από την άλλη, συντηρεί το αδιέξοδο και ενισχύει το κίνητρο του Ιράν να χρησιμοποιεί τα Στενά του Ορμούζ ως εργαλείο πίεσης.
Με τα σημερινά δεδομένα, αν η Τεχεράνη δεν επιλέξει –για λόγους που προς το παρόν δεν είναι εμφανείς– να κινηθεί διαφορετικά, τότε ο Ντόναλντ Τραμπ μένει με ελάχιστες επιλογές στη διάθεσή του. Είτε να αποδεχθεί τη σημερινή ατελή και εύθραυστη ισορροπία, είτε να αναλάβει το κόστος μιας βαθύτερης πολεμικής εμπλοκής.
Παρά το γεγονός ότι το Ιράν δεν μπορεί να κερδίσει τον πόλεμο με συμβατικά μέσα, είναι ακόμα σε θέση να διαμορφώνει συνθήκες που δυσκολεύουν την ολοκλήρωσή του. Ταυτόχρονα, είχε την ευκαιρία να ανασυντάξει δυνάμεις στη διάρκεια της εκεχειρίας, και δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι μια νέα στρατιωτική επίθεση θα εκληφθεί από την Τεχεράνη ως άμεσο υπαρξιακό ρίσκο, ικανό να την υποχρεώσει σε ένα ουσιαστικό διπλωματικό άνοιγμα.
