«Ο τουρισμός και η φιλοξενία ήταν πάντα κλάδοι με ισχυρή γυναικεία παρουσία στη βάση της απασχόλησης, όμως για πολλά χρόνια αυτή η παρουσία δεν αποτυπωνόταν ανάλογα στα ανώτερα κλιμάκια διοίκησης. Η εικόνα αυτή αρχίζει να αλλάζει, αν και όχι με την ταχύτητα που θα έπρεπε», αναφέρει σε συνέντευξη του ο Πρόεδρος του Ξενδοχειακού Επιμελητηρίου Ελλάδος, Αλέξανδρος Βασιλικός.
Αναλύοντας τις εξελίξεις στον κλάδο, ο ίδιος στέκεται στα οφέλη που κομίζει η ενίσχυση της γυναικείας παρουσίας σε θέσεις ευθύνης, τονίζοντας ότι αλλάζει όχι μόνο η σύνθεση της ηγεσίας αλλά και η ίδια η φιλοσοφία διοίκησης, με μεγαλύτερη έμφαση στη συνεργασία, τη βιωσιμότητα και την εμπειρία του επισκέπτη.
Υπό αυτό το πρίσμα επισημαίνει ότι «το Ξενοδοχειακό Επιμελητήριο Ελλάδος αντιμετωπίζει το ζήτημα όχι ως θέμα συμβολισμού, αλλά ως ζήτημα ουσίας και αναπτυξιακής προοπτικής» και παραθέτει τις πρωτοβουλίες που αναπτύσσονται σχετικά αλλά και τον κομβικό ρόλο του Capsule T του οικοσυστήματος που έχει αναπτυχθεί για να συνδέει συνδέει την τουριστική αγορά με νέες ιδέες, νέες ομάδες και νέες επιχειρηματικές προσεγγίσεις.
Τέλος αναφέρεται και στις προοπτικές του ελληνικού τουρισμού σε ένα περιβάλλον αυξημένης γεωπολιτικής αβεβαιότητας, υπογραμμίζοντας ότι, παρά τις πιέσεις, ο κλάδος εξακολουθεί να επιδεικνύει ανθεκτικότητα, με το κρίσιμο στοίχημα να παραμένει η ταχύτητα προσαρμογής και η διατήρηση της εμπιστοσύνης της αγοράς.
-Ο κλάδος της φιλοξενίας και γενικότερα ο τουρισμός έχει υπάρξει ένας από τους κλάδους όπου απασχολεί σε μεγάλο ποσοστό γυναίκες - το 53% των εργαζόμενων στον κλάδο στην Ευρώπη ήταν γυναίκες το 2024 σύμφωνα με το UNtourism. Παρόλα αυτά, λίγες από αυτές βρίσκονται σε θέσεις ευθύνης. Αλλάζει αυτή η εικόνα τα τελευταία χρόνια, ειδικά στον χώρο της φιλοξενίας;
Ναι, αλλάζει, αν και όχι με την ταχύτητα που θα έπρεπε. Ο τουρισμός και η φιλοξενία ήταν πάντα κλάδοι με ισχυρή γυναικεία παρουσία στη βάση της απασχόλησης, όμως για πολλά χρόνια αυτή η παρουσία δεν αποτυπωνόταν ανάλογα στα ανώτερα κλιμάκια διοίκησης. Το θετικό είναι ότι τα τελευταία χρόνια βλέπουμε μια σταδιακή, αλλά σαφή μετατόπιση. Περισσότερες γυναίκες αναλαμβάνουν ρόλους διοίκησης, μπαίνουν πιο δυναμικά στην επιχειρηματικότητα και συμμετέχουν πιο ενεργά στη διαμόρφωση στρατηγικής. Αυτό δεν είναι τυχαίο. Συνδέεται με τρεις εξελίξεις.
Πρώτον, με την ωρίμανση του ίδιου του κλάδου, που πλέον καταλαβαίνει ότι η διαφορετικότητα στη λήψη αποφάσεων είναι ανταγωνιστικό πλεονέκτημα. Δεύτερον, με τη νέα γενιά επαγγελματιών, που αμφισβητεί πιο εύκολα παλιές ιεραρχίες. Και τρίτον, με την άνοδο της καινοτομίας και της ταξιδιωτικής τεχνολογίας, όπου οι γυναίκες διεκδικούν χώρο όχι μόνο ως στελέχη, αλλά και ως ιδρύτριες ή συνιδρύτριες επιχειρηματικών σχημάτων.
Άρα, η εικόνα αλλάζει. Και το κρίσιμο είναι ότι πλέον δεν μιλάμε μόνο για συμμετοχή των γυναικών στον τουρισμό. Μιλάμε όλο και περισσότερο για επιρροή, ηγεσία και διαμόρφωση της επόμενης μέρας του κλάδου. Αυτό επιβεβαιώνει ότι η πρόοδος είναι υπαρκτή, αλλά το «χάσμα» ηγεσίας δεν έχει κλείσει ακόμη.
-Καθώς, όπως λέτε, όλο και περισσότερες γυναίκες να αναλαμβάνουν ηγετικούς ρόλους σε ξενοδοχεία, οικογενειακές επιχειρήσεις και τουριστικά projects τα τελευταία χρόνια, τι βλέπετε να αλλάζει στον τρόπο που διοικείται μια επιχείρηση φιλοξενίας;
Αυτό που αλλάζει πρώτα απ’ όλα είναι η ίδια η φιλοσοφία της διοίκησης. Βλέπουμε πιο ολιστική προσέγγιση, μεγαλύτερη έμφαση στη συνεργασία, στην ποιότητα της ομάδας, στην εμπειρία του πελάτη και στη μακροπρόθεσμη ανθεκτικότητα της επιχείρησης.
Με απλά λόγια, η διοίκηση γίνεται λιγότερο ιεραρχική και περισσότερο συμμετοχική, χωρίς αυτό να σημαίνει λιγότερο απαιτητική. Στη φιλοξενία αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, γιατί μιλάμε για έναν κλάδο που δεν κρίνεται μόνο από οικονομικούς δείκτες, αλλά και από την καθημερινή ποιότητα της σχέσης με τον εργαζόμενο, τον επισκέπτη, τον προορισμό.
Σε πολλές περιπτώσεις, οι γυναίκες που μπαίνουν σε ηγετικούς ρόλους φέρνουν ισχυρότερη κουλτούρα προσαρμοστικότητας, καλύτερη διαχείριση ανθρώπινου δυναμικού και μεγαλύτερη ευαισθησία σε ζητήματα βιωσιμότητας, συμπερίληψης και καινοτομίας. Το σημαντικότερο όμως είναι πως αλλάζει το ίδιο το πρότυπο της επιτυχίας. Η επιτυχημένη επιχείρηση φιλοξενίας δεν είναι πια μόνο εκείνη που “γράφει νούμερα”, αλλά εκείνη που κρατά ανθρώπους, επενδύει σε δεξιότητες, αξιοποιεί τεχνολογία και χτίζει αυθεντική ταυτότητα. Αυτή η μετάβαση δεν έχει φύλο. Αλλά είναι αλήθεια ότι η ισχυρότερη γυναικεία παρουσία στη διοίκηση την επιταχύνει.
-Το Ξενοδοχειακό Επιμελητήριο έχει συχνά ρόλο καταλύτη για την εξέλιξη του κλάδου. Υπάρχουν πρωτοβουλίες ή πολιτικές που λαμβάνετε ώστε να ενισχυθεί η παρουσία των γυναικών στην επιχειρηματικότητα της φιλοξενίας;
Το Ξενοδοχειακό Επιμελητήριο Ελλάδος αντιμετωπίζει το ζήτημα όχι ως θέμα συμβολισμού, αλλά ως ζήτημα ουσίας και αναπτυξιακής προοπτικής. Η ενίσχυση της παρουσίας των γυναικών στην επιχειρηματικότητα και στην καινοτομία της φιλοξενίας περνά μέσα από συγκεκριμένα «κανάλια». Δικτύωση, επιτάχυνση, πρόσβαση στη γνώση, ορατότητα καλών πρακτικών και ενθάρρυνση νέων επιχειρηματικών διαδρομών.
Σε αυτό το πλαίσιο, ο ρόλος του CapsuleT είναι κομβικός. Πρόκειται για ένα οικοσύστημα που συνδέει την τουριστική αγορά με νέες ιδέες, νέες ομάδες και νέες επιχειρηματικές προσεγγίσεις. Το ίδιο το ΞΕΕ, σε συνεργασία με το Υπουργείο Τουρισμού, ανέδειξε μόλις πρόσφατα μέσα από ειδική εκδήλωση τον ρόλο των γυναικών στην καινοτομία, την επιχειρηματικότητα και την εξέλιξη του τουριστικού οικοσυστήματος, με έμφαση μάλιστα στο travel tech, δηλαδή στο πεδίο όπου κρίνεται σε μεγάλο βαθμό το αύριο του τουρισμού.
Η κατεύθυνση είναι σαφής. Να δημιουργούνται περισσότερες ευκαιρίες ώστε οι γυναίκες να μη συμμετέχουν απλώς στον κλάδο, αλλά να αποκτούν πρόσβαση στα δίκτυα, στα εργαλεία και στις συνεργασίες που τους επιτρέπουν να ηγούνται.
Το επόμενο ζητούμενο είναι αυτή η κατεύθυνση να αποκτήσει ακόμη πιο σταθερά χαρακτηριστικά. Περισσότερα προγράμματα mentoring, στοχευμένες δράσεις επιμόρφωσης, προβολή role models και πιο στενή διασύνδεση της καινοτομίας με την πραγματική αγορά της φιλοξενίας. Ο στόχος δεν είναι μόνο περισσότερες γυναίκες στον τουρισμό αλλά περισσότερες γυναίκες με επιρροή στον τουρισμό.
-Στο οικοσύστημα των travel startups στην Ελλάδα τα ποσοστά γυναικείας επιχειρηματικότητας είναι αισιόδοξα. Σύμφωνα με τα στοιχεία του CapsuleT του accelerator του Ξενοδοχειακού Επιμελητηρίου για παράδειγμα, περίπου 1 στις 4 θέσεις ηγεσίας ή ιδρυτικής ομάδας στις travel startups που έχουν περάσει από τον επιταχυντή, κατέχεται από γυναίκες. Στα καλά παραδείγματα θα μπορούσαν να προστεθούν εταιρείες όπως οι Clio Muse Tours, Tourmie, κ.ά. Πιστεύετε ότι αυτή η εξέλιξη αλλάζει την κουλτούρα του κλάδου και τι πρέπει να γίνει ώστε η φιλοξενία να αξιοποιήσει περαιτέρω αυτή τη δυναμική;
Ναι, αλλάζει ήδη την κουλτούρα του κλάδου, γιατί φέρνει στο προσκήνιο έναν τουρισμό πιο ανοιχτό στην τεχνολογία, στην εξειδίκευση και στη διαφορετικότητα των επιχειρηματικών προσεγγίσεων. Όταν περισσότερες γυναίκες μπαίνουν στον χώρο των travel startups, δεν αλλάζει απλώς η εικόνα εκπροσώπησης. Αλλάζει και το είδος των λύσεων που σχεδιάζονται, ο τρόπος που ορίζονται οι ανάγκες του πελάτη, η σημασία που δίνεται στην εμπειρία, στην προσβασιμότητα, στην εξατομίκευση και στη βιωσιμότητα.
Τα στοιχεία του οικοσυστήματος δείχνουν πρόοδο, αλλά και δρόμο μπροστά. Σύμφωνα με τα δεδομένα που παρουσιάστηκαν στο πλαίσιο της πρόσφατης εκδήλωσης του CapsuleT, οι γυναίκες αποτελούν το 29% των συμμετεχόντων στις travel tech startups που έχουν υποστηριχθεί από τον επιταχυντή, ενώ το 24,5% των founders στις υποστηριζόμενες ομάδες είναι γυναίκες — ποσοστό υψηλότερο από τον μέσο όρο του ευρύτερου ελληνικού startup οικοσυστήματος, που κινείται περίπου στο 15%. Παρ’ όλα αυτά θέλουμε να κινηθούμε ψηλότερα και γι’ αυτό δεν υπάρχει περιθώριο εφησυχασμού.
Μεγάλο ζητούμενο είναι να χτιστούν περισσότερες γέφυρες ανάμεσα στα startups και τις ίδιες τις ξενοδοχειακές επιχειρήσεις, ώστε η καινοτομία να μη μένει στη θεωρία αλλά να δοκιμάζεται στην πράξη. Και ασφαλώς, να δούμε τη γυναικεία επιχειρηματικότητα όχι ως “ειδική κατηγορία”, αλλά ως κρίσιμο δείκτη ωριμότητας του ίδιου του κλάδου.
-Αν κοιτάξουμε τον κλάδο της φιλοξενίας σε δέκα χρόνια, πιστεύετε ότι η μεγαλύτερη αλλαγή θα έρθει από την τεχνολογία ή από τη διαφορετική κουλτούρα διοίκησης που φέρνει η νέα γενιά επιχειρηματιών — όπου οι γυναίκες έχουν όλο και πιο ισχυρή παρουσία;
Η μεγάλη αλλαγή θα έρθει από τον συνδυασμό των δύο. Η τεχνολογία από μόνη της δεν αρκεί. Μπορεί να δώσει καλύτερα εργαλεία, καλύτερα δεδομένα, καλύτερη διαχείριση, πιο έξυπνες υπηρεσίες. Αλλά το πώς θα χρησιμοποιηθεί, με ποια φιλοσοφία και προς όφελος ποιου μοντέλου ανάπτυξης, είναι θέμα ηγεσίας και κουλτούρας διοίκησης.
Άρα η ουσία δεν είναι «τεχνολογία ή άνθρωπος». Η ουσία είναι ποιος άνθρωπος διοικεί την τεχνολογία και με ποια αξιακή βάση. Εκεί ακριβώς η νέα γενιά επιχειρηματιών — και μέσα σε αυτήν οι γυναίκες με ολοένα ισχυρότερη παρουσία — μπορεί να αποδειχθεί καταλυτική. Γιατί φέρνει μαζί της μια πιο σύγχρονη αντίληψη για το management. Η νέα γενιά επιχειρηματιών είναι περισσότερο ανοιχτή σε συνεργασίες, πιο εξοικειωμένη με την καινοτομία, πιο ευαίσθητη στις αλλαγές της ζήτησης και πιο κοντά στις αξίες που αναζητά ο σύγχρονος ταξιδιώτης.
Σε δέκα χρόνια, η επιχείρηση φιλοξενίας που θα ξεχωρίζει δεν θα είναι εκείνη που απλώς θα έχει υιοθετήσει την πιο προηγμένη πλατφόρμα. Θα είναι εκείνη που θα έχει παντρέψει την τεχνολογία με ενσυναίσθηση, τα δεδομένα με δημιουργικότητα και την αποδοτικότητα με ισχυρή εταιρική κουλτούρα. Και εκεί πιστεύω ότι η μεγαλύτερη συμβολή της νέας γενιάς — ανδρών και γυναικών, αλλά με σαφώς ισχυρότερη πλέον γυναικεία παρουσία, θα είναι καθοριστική.
-Πέρα από το θέμα της γυναικείας επιχειρηματικότητας και της νέας γενιάς επαγγελματιών στον τουρισμό, δεν μπορώ να μην σας ρωτήσω και με τη θεσμική σας ιδιότητα για τη συνολική εικόνα του κλάδου. Πώς διαμορφώνονταν οι προοπτικές της φετινής χρονιάς πριν από την ένταση στη Μέση Ανατολή και κατά πόσο οι τελευταίες εξελίξεις επηρεάζουν σήμερα τη δυναμική του ελληνικού τουρισμού;
Η αφετηρία για το 2026 ήταν θετική. Η γενική εκτίμηση ήταν ότι ο ελληνικός τουρισμός έμπαινε στη χρονιά με ανθεκτική ζήτηση ενώ και η Τράπεζα της Ελλάδος εξακολουθεί να βλέπει διατήρηση της αναπτυξιακής δυναμικής, εφόσον η κρίση αποδειχθεί σύντομη.
Ασφαλώς έχει προστεθεί πλέον ένας παράγοντας αβεβαιότητας. Η αγορά περιμένει, οι προκρατήσεις σε αρκετές περιπτώσεις μετατίθενται χρονικά, ξένες αγορές ζητούν καθημερινά ενημέρωση για την κατάσταση στην Ελλάδα, ενώ έχουν υπάρξει και επιπτώσεις στις αεροπορικές ροές από και προς τη Μέση Ανατολή. Η εικόνα δεν είναι αυτή του πανικού, ούτε των μαζικών ακυρώσεων, αλλά είναι σαφώς μια φάση επιφυλακτικότητας.
Το βασικό είναι να μην υποτιμήσουμε την ψυχολογία της αγοράς. Ο ελληνικός τουρισμός έχει αποδείξει ότι αντέχει στις κρίσεις. Το ζητούμενο τώρα είναι να δείξει ταχύτητα προσαρμογής και να εμπνεύσει εμπιστοσύνη, η οποία θα διαμορφώσει και τη ζήτηση.
