Καθώς ο χρόνος μετρά αντίστροφα για τη λήξη της δεκαπενθήμερης εκεχειρίας μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν η κεντρική απορία παραμένει μία: μπορούν οι δυο υπερδυνάμεις να συνάψουν μια ισχυρή συμφωνία ειρήνης για έναν πόλεμο που κόστισε τη ζωή σε χιλιάδες ανθρώπους και πυροδότησε ένα άνευ προηγουμένου παραλλήρημα στην παγκόσμια αγορά ενέργειας;
Οι συνομιλίες στο Ισλαμαμπάντ έληξαν σε κλίμα "no deal", ωστόσο, όπως αναφέρει πηγή στο Bloomberg, οι δυο αντίπαλοι σκέφτονται να παρατείνουν την κατάπαυση πυρός για άλλες δυο εβδομάδες, προκειμένου να έχουν περισσότερο χρόνο για διαπραγματεύσεις. Ο Τραμπ μπορεί να είναι πρόθυμος να κάνει συμβιβασμούς στις μαξιμαλιστικές του απαιτήσεις και να αφήσει ορισμένα βασικά ζητήματα άλυτα, καθώς δέχεται πολιτικές και οικονομικές πιέσεις για να βρει σύντομα μια διέξοδο από τον πόλεμο.
Η πρόσφατη εκεχειρία έχει σε μεγάλο βαθμό τηρηθεί από την έναρξή της στις 8 Απριλίου. Υπάρχουν, όμως, ορισμένα σημαντικά σημεία πίεσης που θα μπορούσαν να δοκιμάσουν την ανθεκτικότητά της και να σταθούν εμπόδιο στην σφυρηλάτηση μιας πιο μόνιμης λύσης. Ακολουθούν ορισμένα από τα εμπόδια για την οριστική επίλυση της σύγκρουσης.
Τα Στενά του Ορμούζ
Μετά την έναρξη του πολέμου, το Ιράν έβαλε «μπλόκο» σε μια από τις κυριότερες πλωτές οδούς, από όπου περνά περίπου το 1/5 του παγκόσμιου εφοδιασμού σε πετρέλαιο και υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG), με αποτέλεσμα να εκτοξευστούν κατακόρυφα οι τιμές ενέργειας. Η χώρα συνέχισε να μεταφέρει τις δικές της εξαγωγές αργού πετρελαίου μέσω του Ορμούζ και επέτρεψε μόνο σε ορισμένα άλλα πλοία να διασχίσουν το στενό, συχνά μετά από συνομιλίες για ασφαλή διέλευση και μερικές φορές αφού ζήτησε πληρωμές ύψους έως και 2 εκατ. δολαρίων.
Καθώς η καθημερινή κυκλοφορία παρέμεινε αυστηρά περιορισμένη παρά την κατάπαυση του πυρός και μετά την αποτυχία των συνομιλιών στο Πακιστάν, οι ΗΠΑ εφάρμοσαν αποκλεισμό πλοίων που έχουν φτάσει ή κατευθύνονται σε ιρανικά λιμάνια. Αυτό έχει σχεδιαστεί για να περιορίσει τις εξαγωγές πετρελαίου του Ιράν και να ασκήσει οικονομική πίεση στο καθεστώς της Τεχεράνης για να ανοίξει ξανά το Στενό του Ορμούζ ως ζώνη χωρίς διόδια για όλα τα πλοία.
Η συγκεκριμένη στρατηγική θα μπορούσε να γυρίσει μπούμερανγκ, καθώς ο αποκλεισμός κινδυνεύει να μειώσει περαιτέρω τον ήδη περιορισμένο αριθμό πλοίων που διέρχονται από το Ορμούζ. Το Ιράν έχει επίσης απειλήσει να ανταποδώσει διαταράσσοντας τη ναυτιλία στην Ερυθρά Θάλασσα - μια διαδρομή που είναι κρίσιμη εναλλακτική λύση, έναντι του Ορμούζ, για να μπορεί η Σαουδική Αραβία να συνεχίσει να εξάγει το πετρέλαιό της.
Το Ιράν είναι απίθανο να εγκαταλείψει εύκολα ή χωρίς σημαντικές παραχωρήσεις από τις ΗΠΑ την επιρροή του στο Στενό του Ορμούζ - και κατ' επέκταση στην παγκόσμια οικονομία. Έχει υποστεί εκτεταμένες περιόδους χαμηλών εξαγωγών πετρελαίου στο παρελθόν, συμπεριλαμβανομένης της πρώτης θητείας του Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, όταν εφαρμόστηκε μια στρατηγική «μέγιστης πίεσης» με σκληρές κυρώσεις.
Ακόμα κι αν ο αποκλεισμός αναγκάσει το Ιράν να υποχωρήσει, θα χρειαστεί χρόνος για να ξαναρχίσουν οι διελεύσεις από το Ορμούζ. Οι πλοιοκτήτες θα πρέπει να πειστούν ότι τα πληρώματα και τα σκάφη τους μπορούν να διέρχονται με ασφάλεια χωρίς να γίνονται στόχος πυραύλων, drones ή θαλάσσιων ναρκών. Παράλληλα, μεγάλα κομβόι8 πλοίων έχουν συσσωρευτεί και στις δύο πλευρές του στενού.
Το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν
Ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε πως η άρνηση του Ιράν να εγκαταλείψει το πυρηνικό του πρόγραμμα ήταν ο λόγος που έληξαν άδοξα οι διαπραγματεύσεις στο Ισλαμαμπάντ. Οι ΗΠΑ πιέζουν το Ιράν να παραδώσει όλες τις πυρηνικές εγκαταστάσεις του, εκτός από τον πυρηνικό σταθμό του Μπουσέρ, ώστε να μην παράξει ποτέ ατομική βόμβα. Κυριότερα, η κυβέρνηση Τραμπ θέλει το Ιράν να σταματήσει κάθε είδους εμπλουτισμό ουρανίου και να παραδώσει το απόθεμά του σε ουράνιο υψηλού εμπλουτισμού για απομάκρυνση από τη χώρα.
Το Ιράν αρνείται εδώ και δεκαετίες ότι επιθυμεί να αναπτύξει πυρηνικά όπλα -ένας ισχυρισμός που αντιμετωπίστηκε με αμφιβολία από ορισμένες δυτικές κυβερνήσεις. Επιμένει ότι έχει το δικαίωμα να εμπλουτίζει ουράνιο για μη στρατιωτικούς σκοπούς.
Την ίδια στιγμή οι ΗΠΑ θέλουν το Ιράν να περιορίσει το πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων του. Αυτά τα όπλα αποτελούν μια συμβατική στρατιωτική απειλή που μπορεί να επεκταθεί πέρα από τη Μέση Ανατολή και θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ως σύστημα εκτόξευσης πυρηνικής κεφαλής, εάν φυσικά το Ιράν ήθελε να αναπτύξει τέτοιες δυνατότητες.
Η τελευταία φορά που η πυρηνική αρχή των Ηνωμένων Εθνών μπόρεσε να επαληθεύσει τα αποθέματα ουρανίου του Ιράν ήταν πριν από τις επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ τον Ιούνιο του 2025. Οι επιθεωρητές διαπίστωσαν ότι το Ιράν είχε συσσωρεύσει 441 κιλά (972 λίβρες) ουρανίου εμπλουτισμένου στο 60%, το οποίο, εάν υποβαλλόταν σε περαιτέρω επεξεργασία, θα ήταν αρκετό υλικό για περίπου δώδεκα πυρηνικές βόμβες. Η τρέχουσα τοποθεσία και η κατάσταση αυτού του αποθέματος είναι ασαφής.
Η σύγκρουση στον Λίβανο
Παρότι το Ισραήλ συμφώνησε επίσης να αναστείλει τις επιθέσεις του στο Ιράν για δύο εβδομάδες, συνέχισε τον παράλληλο πόλεμό του εναντίον των μαχητών της Χεζμπολάχ που υποστηρίζονται από το Ιράν στον Λίβανο. Ιρανοί αξιωματούχοι δήλωσαν ότι αυτό αποτελούσε παραβίαση της εκεχειρίας. Το Ισραήλ και οι ΗΠΑ αμφισβήτησαν ότι ο Λίβανος περιλαμβάνεται στην εκεχειρία.
Η παρατεταμένη σύγκρουση στον Λίβανο κινδυνεύει να υπονομεύσει οποιαδήποτε προσπάθεια των ΗΠΑ να τερματίσουν τις εχθροπραξίες τους με το Ιράν. Ο πρόεδρος του Ιράν, Μασούντ Πεζεσκιάν, έχει ορκιστεί ότι η χώρα του «δεν θα εγκαταλείψει ποτέ τους Λιβανέζους αδελφούς και αδελφές της».
- Διαβάστε ακόμη: Ο Λίβανος κατηγορεί το Ισραήλ ότι παραβίασε την κατάπαυση του πυρός αμέσως μετά την εφαρμογή της
Οι ΗΠΑ φιλοξένησαν άμεσες συνομιλίες μεταξύ Ισραήλ και Λιβάνου, σηματοδοτώντας τις πρώτες συζητήσεις υψηλού επιπέδου μεταξύ των δύο χωρών εδώ και περισσότερα από 30 χρόνια. Ο Τραμπ δήλωσε στις 16 Απριλίου ότι οι δύο πλευρές συμφώνησαν σε 10ήμερη εκεχειρία, αν και η ανακοίνωσή του στο Truth Social δεν έκανε καμία αναφορά στο εάν η Χεζμπολάχ είναι συμβαλλόμενο μέρος σε αυτή τη συμφωνία. Η ένοπλη ομάδα είχε απορρίψει τις συνομιλίες υπό τη μεσολάβηση των ΗΠΑ και δήλωσε ότι δεν θα τηρήσει κανέναν όρο που έχει τεθεί.
