Επίσημη πρόταση εξέδωσε η Κομισιόν, προκειμένου να κινηθεί η διαδικασία για να καταστεί η ΕΕ ιδρυτικό μέλος του Ειδικού Δικαστηρίου για το έγκλημα της επίθεσης στην Ουκρανία.
Αφού η πρόταση εγκριθεί από τα κράτη μέλη, η Επιτροπή θα μπορεί να κοινοποιήσει την πρόθεση της ΕΕ να ενταχθεί στο Δικαστήριο ως ιδρυτικό μέλος. Στη συνέχεια, η ΕΕ θα έχει κεντρικό ρόλο στη λειτουργία του Δικαστηρίου, μεταξύ άλλων ως μέλος της διευθύνουσας επιτροπής που θα διοικεί το Ειδικό Δικαστήριο.
Το Ειδικό Δικαστήριο θα έχει εντολή να διώκει ανώτερους πολιτικούς και στρατιωτικούς ηγέτες για το έγκλημα της επίθεσης κατά της Ουκρανίας. Συστήνεται στο πλαίσιο του Συμβουλίου της Ευρώπης, ύστερα από την υπογραφή, στις 25 Ιουνίου 2025, συμφωνίας μεταξύ της Ουκρανίας και του Συμβουλίου της Ευρώπης για τη σύσταση του Ειδικού Δικαστηρίου.
Η Ύπατη Εκπρόσωπος/Αντιπρόεδρος, Κάγια Κάλας, δήλωσε σχετικά: «Η δικαιοσύνη για τα θύματα της επίθεσης είναι ο καλύτερος δρόμος για μια διαρκή ειρήνη. Η απονομή δικαιοσύνης λειτουργεί επίσης και ως ένας αποτρεπτικός παράγοντας για κάθε επίδοξο επιτιθέμενο. Σε μια εποχή που το διεθνές δίκαιο δέχεται ιστορικών διαστάσεων πιέσεις, η σωστή απάντηση είναι περισσότερη λογοδοσία, όχι λιγότερη. Η θέσπιση της νομικής διαδικασίας —όπως κάνουμε τώρα για την Ουκρανία— απαιτεί χρόνο, προσπάθεια, και την ευρύτερη δυνατή διεθνή στήριξη, αλλά αξίζει τον κόπο.»
Ο Μάικλ ΜακΓκράθ, Επίτροπος Δημοκρατίας, Δικαιοσύνης, Κράτους Δικαίου και Προστασίας των Καταναλωτών, δήλωσε σχετικά: «Πριν τέσσερα χρόνια, ο κόσμος ξύπνησε με τις φρικαλεότητες που διαπράχθηκαν στην Μπούτσα, ένα ήσυχο προάστιο του Κιέβου, πριν από τον επιθετικό πόλεμο της Ρωσίας. Διακηρύσσουμε ότι δεν μπορεί να υπάρξει μόνο ειρήνη, χωρίς λογοδοσία. Πρόκειται για ένα αποφασιστικό βήμα προς τη σύσταση του Ειδικού Δικαστηρίου που θα διασφαλίσει τη λογοδοσία όσων ευθύνονται για το έγκλημα της ρωσικής επίθεσης. Η Ευρωπαϊκή Ένωση συνεχίζει σταθερά να στέκεται στο πλευρό της Ουκρανίας για την απονομή δικαιοσύνης.»
Η ΕΕ είχε ηγετικό ρόλο στη σύνταξη των συστατικών νομικών κειμένων του Ειδικού Δικαστηρίου, τα οποία εγκρίθηκαν πολιτικά από έναν διεθνή συνασπισμό κρατών και διεθνών οργανισμών στις 9 Μαΐου 2025. Η Επιτροπή στηρίζει επίσης τη λογοδοσία για το έγκλημα μέσω του Διεθνούς Κέντρου για τη δίωξη του εγκλήματος της επίθεσης κατά της Ουκρανίας, καθώς και με τη συνεισφορά 10 εκατ. ευρώ στην προπαρασκευαστική ομάδα του Ειδικού Δικαστηρίου για την κατάρτιση της επιχειρησιακής της δομής.
