Βρισκόμαστε σε μία καμπή στην ιστορία όπου ενώ οι πολίτες έχουν πρακτικά απεριόριστη πρόσβαση στη γνώση και την πληροφορία, την ίδια ώρα μεγεθύνεται ο κίνδυνος των fake news, της οργανωμένης παραπληροφόρησης, του τοξικού λόγου. Και έχει αποδειχθεί πως σε πολλές περιπτώσεις η διασπορά ψευδών ειδήσεων είναι κατευθυνόμενη από κομματικά ή ιδιωτικά συμφέροντα, τόνισε ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, Κωστής Χατζηδάκης, μιλώντας σήμερα στο Athens Alitheia Forum που διοργανώνει η Γενική Γραμματεία Επικοινωνίας και Ενημέρωσης.
«Σε ό,τι με αφορά», τόνισε, «είμαι πάντοτε ανοικτός σε κάθε κριτική, ακόμα και την πιο οξεία. Δεν μπορεί να γίνει διαφορετικά. Αυτό, όμως, που με ενοχλεί βαθύτατα είναι η διαστρέβλωση και η παραποίηση της αλήθειας, προκειμένου να κερδηθεί ανορθόδοξα μια κομματική μάχη ή να εξυπηρετηθεί μια προσωπική μωροφιλοδοξία. Η ελευθερία του λόγου πρέπει να αποκτήσει ξανά το πραγματικό της νόημα, και να πάψει να λειτουργεί ως πρόσχημα για στοχοποίηση, για τοξικότητα, για βιομηχανία παραγωγής ψεμάτων. Είναι θέμα προστασίας της προσωπικότητας, των ατομικών δικαιωμάτων, της ίδιας της δημοκρατίας που πριονίζεται από τα fake news και τις συκοφαντικές επιθέσεις».
Ο κ. Χατζηδάκης ανέφερε ότι το συνέδριο διεξάγεται στο καλύτερο timing: «Λόγω της κρίσης στη Μέση Ανατολή, βλέπουμε δεκάδες παραποιημένα ή κατασκευασμένα βίντεο και εικόνες να κυκλοφορούν όχι μόνο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αλλά και σε δυτικά μέσα ενημέρωσης. Ενώ και στη χώρα μας κυκλοφορούν απίστευτες ψευδείς ειδήσεις. Από σενάρια Αρμαγεδδώνα για την οικονομία και τον τουρισμό έως ψευδή SMS για επιστράτευση, και fake news για τον επαναπατρισμό Ελληνίδων και Ελλήνων πολιτών από χώρες που βρίσκονται στη ζώνη του πυρός».
Παρουσίασε συγκεκριμένες περιπτώσεις στις οποίες τα fake news εμφανίζονται στο δημόσιο διάλογο. «Σκεφτείτε», είπε, «πόσες φορές τα τελευταία χρόνια ένα αντικειμενικό δεδομένο, όπως η ανεργία ή το δημόσιο χρέος, που μετριούνται με αναγνωρισμένες και αξιόπιστες μεθοδολογίες, είδαμε να αμφισβητείται από ένα πολιτικό κόμμα, ένα μέσο ενημέρωσης ή μια ομάδα χρηστών του διαδικτύου. Ολοένα και περισσότεροι ασπάζονται την άποψη «όταν δεν μας αρέσει η πραγματικότητα, τόσο το χειρότερο για την πραγματικότητα».
Σκεφτείτε πόσες φορές τα τελευταία χρόνια ένα πραγματικό γεγονός, όπως μια φυσική ή τεχνολογική καταστροφή, έφτασε να συζητείται σχεδόν ως πεδίο πολλαπλών ερμηνειών. Με τα επιστημονικά δεδομένα σχεδόν να ρίχνονται στον κάλαθο των αχρήστων εάν δεν εξυπηρετούν την όποια ερμηνεία έκαναν κάποιοι. Με πανεπιστήμια, Πολυτεχνεία και ειδικούς να αγνοούνται και να επιλέγονται απόψεις άλλων που βαφτίζονται «ειδικοί» και οι απόψεις τους προβάλλονται επειδή εξυπηρετούν σκοπιμότητες της στιγμής.
Σκεφτείτε πόσες φορές η κριτική – η οποία είναι εύλογη για όλους εμάς που είμαστε δημόσια πρόσωπα – συνδέεται με την παραπληροφόρηση, τη στοχοποίηση, την τοξικότητα. Όπου μια φήμη, μια ψευδής είδηση, μια εικασία που δεν στηρίζεται πουθενά βλέπουμε να αναπαράγεται παντού και να θεωρείται λίγο-πολύ ελευθερία του λόγου και δικαίωμα στην έκφραση και την άσκηση κριτικής».
Ο κ. Χατζηδάκης αναφέρθηκε ακόμη σε ένα πραγματικό, προσωπικό παράδειγμα: «Τα τελευταία 2-3 χρόνια, όταν δίνονται στη δημοσιότητα οι δηλώσεις «Πόθεν Έσχες» των βουλευτών, ξεκινάει ένας γύρος «αποκαλύψεων» για τα δεκάδες σπίτια που δήθεν έχω προσωπικά και το πώς τα απέκτησα. Διάφορα περιθωριακά sites, αλλά και διαφορετικές γραφίδες στα social media, συγχέουν τα ακίνητα, δηλαδή τα χωράφια στην ημιορεινή Κρήτη που απέκτησα από τους γονείς μου και τα οποία δήλωνα σε όλες τις προηγούμενες δηλώσεις Πόθεν έσχες, με κατά φαντασία σπίτια. Τα οποία δήθεν απέκτησα με πονηρό τρόπο.
Τα δημοσιεύματα αναπαράγουν δεκάδες λογαριασμοί στο Facebook και το Twitter, κάποιοι πραγματικοί κάποιοι πλαστοί, και αυτό λειτουργεί πολλαπλασιαστικά και αναμεταδίδεται ακόμα περισσότερο.
Και όλα αυτά διότι η εμπάθεια για τον πολιτικό αντίπαλο, ή απλά το μίσος για τους πολιτικούς, δεν έχει όρια στη διαστρέβλωση της αλήθειας και στην προσβολή της προσωπικότητας». Πρόσθεσε μάλιστα δηκτικά: «Πείτε μου πού είναι αυτά τα 50 σπίτια, για να τα βρω κι εγώ».
Ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης προσδιόρισε 3 προτεραιότητες για την κυβέρνηση, τα μέσα ενημέρωσης και τους ίδιους τους πολίτες:
•Από πλευράς Κυβέρνησης, «να ενημερώνουμε τους πολίτες για όλα όσα κάνουμε με τρόπο ξεκάθαρο και διάφανο. Με στόχους, με δείκτες, με αριθμούς, με χρονοδιαγράμματα, με συγκεκριμένα στοιχεία. Προσελκύοντας έτσι την κριτική, αλλά με βάση επιχειρήματα, και όχι παραφιλολογίες».
•Τα Μέσα Ενημέρωσης να επενδύσουν στην ακρίβεια και την επαλήθευση των ειδήσεων. «Η αξιοπιστία απαιτεί χρόνο και προσπάθεια, ακόμα και όταν ο κύκλος των ειδήσεων τρέχει ταχύτερα από ποτέ».
•«Η μεγαλύτερη μάχη», τόνισε, «είναι οι ίδιοι πολίτες – και ιδιαίτερα οι νέοι – να μάθουν ξανά να αντιμετωπίζουν όσα διαβάζουν ή ακούν με κριτική σκέψη, να ξεχωρίζουν το γεγονός από το σχόλιο, να αναζητούν και να αξιολογούν τις πηγές. Για να αποκτήσει ξανά η ελευθερία του λόγου το πραγματικό της νόημα, και να πάψει να λειτουργεί ως πρόσχημα για στοχοποίηση, για τοξικότητα, για βιομηχανία παραγωγής ψεμάτων».
Ο κ. Χατζηδάκης επικαλέστηκε τέλος μια φράση του Παύλου Μπακογιάννη την οποία όπως είπε είχε ακούσει σε νεαρή ηλικία και σε όλη του την πορεία ανακαλεί τακτικά. «Μπορούμε και διαφωνούμε, γιατί μπορούμε να συνυπάρχουμε». «Να διαφωνούμε, ακόμα και έντονα, χωρίς να μισούμε. Να αμφισβητούμε, αλλά με επιχειρήματα, χωρίς να διαστρεβλώνουμε. Να κρίνουμε, χωρίς να δηλητηριάζουμε.
Και εάν στην εποχή των social media και της Τεχνητής Νοημοσύνης, τα fake news ταξιδεύουν με την ταχύτητα του κλικ, ενώ η αλήθεια και η αξιοπιστία χρειάζονται κόπο και χρόνο, τότε να κάνουμε ξανά την αλήθεια και την αξιοπιστία μόδα. Το οφείλουμε στους εαυτούς μας, στη δημοκρατία και στα παιδιά μας».
